Η Ελλάδα που διώχνει τα «αστέρια» της: Το μεγάλο κυβερνητικό “φιάσκο” με το πρόγραμμα “Trust Your Stars”

Γράφει ο Γαβρής Αγγελος

Για μια χώρα που εδώ και χρόνια δηλώνει ότι θέλει να αντιστρέψει το κύμα φυγής των νέων επιστημόνων, η υπόθεση του προγράμματος «Trust Your Stars – Εμπιστοσύνη στ’ Αστέρια μας» αποτελεί μια δυσάρεστη υπενθύμιση της απόστασης ανάμεσα στις διακηρύξεις και την πραγματικότητα.

Δεν πρόκειται απλώς για μια διοικητική εκκρεμότητα ή για μια καθυστέρηση στη χρηματοδότηση ενός ερευνητικού έργου. Πρόκειται για μια υπόθεση που αγγίζει τον πυρήνα της σχέσης ανάμεσα στην Πολιτεία και μια γενιά ερευνητών που επιλέγει να επενδύσει τις γνώσεις και τις δυνάμεις της στην Ελλάδα.

Στις 22 Ιουλίου 2025 ανακοινώθηκαν στη «Διαύγεια» τα αποτελέσματα ενός από τα πιο φιλόδοξα ερευνητικά προγράμματα των τελευταίων ετών. Δεκάδες ομάδες νέων επιστημόνων, μετά από μήνες προετοιμασίας και έναν μακρύ κύκλο αξιολόγησης, πληροφορήθηκαν ότι οι προτάσεις τους είχαν εγκριθεί.

Την ίδια ημέρα, ωστόσο, σύμφωνα με την επίσημη απάντηση σε κοινοβουλευτική ερώτηση, το έργο αφαιρέθηκε από το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, με την αιτιολογία ότι δεν μπορούσε να ολοκληρωθεί εντός του προβλεπόμενου χρονοδιαγράμματος του Ταμείου Ανάκαμψης.

Η χρονική σύμπτωση είναι τουλάχιστον εντυπωσιακή: οι ίδιοι άνθρωποι που ενημερώνονταν ότι η προσπάθειά τους είχε επιλεγεί, βρέθηκαν την ίδια στιγμή αντιμέτωποι με την απώλεια του χρηματοδοτικού πλαισίου που θα επέτρεπε την υλοποίησή της.

Το ζήτημα, όμως, δεν περιορίζεται στην απόφαση. Επεκτείνεται στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίστηκαν οι ερευνητές στη συνέχεια. Για έναν ολόκληρο χρόνο, όπως καταγγέλλεται από μέλη των ομάδων, δεν υπήρξε σαφής ενημέρωση για την τύχη του προγράμματος. Οι απαντήσεις ήρθαν ύστερα από επίμονες παρεμβάσεις, επιστολές και προσπάθειες επικοινωνίας με τους αρμόδιους φορείς.

Η απάντηση της Πολιτείας περί δυνατότητας ένταξης του έργου σε άλλο χρηματοδοτικό πρόγραμμα δεν φαίνεται να λύνει το βασικό πρόβλημα: ότι οι ερευνητές χρειάζονται συγκεκριμένο σχεδιασμό, χρονοδιάγραμμα και θεσμική ασφάλεια για να οργανώσουν την επιστημονική τους εργασία.

Στην έρευνα, η αβεβαιότητα δεν είναι μια απλή γραφειοκρατική δυσκολία. Είναι παράγοντας που μπορεί να καθορίσει αν μια ομάδα θα παραμείνει, αν ένας νέος επιστήμονας θα συνεχίσει να επενδύει στη χώρα ή αν θα αναζητήσει ένα σταθερότερο περιβάλλον στο εξωτερικό.

Την ώρα που η Ελλάδα επιχειρεί να πείσει τους νέους επιστήμονες που έφυγαν στο εξωτερικό να επιστρέψουν, η αξιοπιστία του κράτους απέναντι σε όσους επέλεξαν να μείνουν αποτελεί κρίσιμο ζήτημα. Η επιστροφή του brain drain δεν κρίνεται μόνο από οικονομικά κίνητρα. Κρίνεται και από την εμπιστοσύνη ότι οι θεσμοί μπορούν να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους.

Το μήνυμα που λαμβάνει μια νέα ερευνητική γενιά είναι εύλογα ανησυχητικό: ακόμη και όταν μια πρόταση αξιολογείται θετικά, ακόμη και όταν μια ομάδα επιλέγεται μέσα από ανταγωνιστικές διαδικασίες, η πορεία μπορεί να ανατραπεί χωρίς έγκαιρη ενημέρωση και χωρίς ξεκάθαρες απαντήσεις.

Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να χάνει ανθρώπους που παράγουν γνώση. Κάθε νέος επιστήμονας που εγκαταλείπει τη χώρα δεν είναι μόνο μια προσωπική απώλεια. Είναι απώλεια για τα πανεπιστήμια, την οικονομία, την καινοτομία και τελικά για το ίδιο το αναπτυξιακό μέλλον της χώρας.

Η υπόθεση του «Trust Your Stars» έχει, ίσως, τον πιο συμβολικό τίτλο για την εποχή μας. Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η Ελλάδα διαθέτει νέα «αστέρια». Διαθέτει. Το ερώτημα είναι αν διαθέτει το κράτος που μπορεί να τα κρατήσει αναμμένα.