Χιντ Ρατζάμπ: Δυόμισι χρόνια μετά, η παραδοχή δολοφονίας της από τον ισραηλινό στρατό ανοίγει ξανά τον φάκελο ενός εγκλήματος που συγκλόνισε τον κόσμο

Η υπόθεση της Χιντ Ρατζάμπ επιστρέφει στην επικαιρότητα με μια εξέλιξη που δεν μπορεί να περάσει ως ακόμη μία στρατιωτική ανακοίνωση.

Δυόμισι χρόνια μετά τον θάνατο της 6χρονης Παλαιστίνιας στη Γάζα, ο ισραηλινός στρατός ανακοίνωσε ότι θα προχωρήσει σε ποινική έρευνα για τις συνθήκες θανάτου της, αναγνωρίζοντας πλέον ότι Ισραηλινοί στρατιώτες πυροβόλησαν το αυτοκίνητο στο οποίο βρισκόταν μαζί με συγγενείς της. Η υπόθεση συνδέεται με μια σειρά περιστατικών που εξετάστηκαν από τον ισραηλινό Μηχανισμό Διερεύνησης Γεγονότων και Αξιολόγησης.

Η μεταστροφή αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Η αρχική θέση του ισραηλινού στρατού ήταν ότι οι δυνάμεις του δεν βρίσκονταν κοντά στο αυτοκίνητο και δεν μπορούσαν να έχουν πραγματοποιήσει τα πυρά. Τώρα, η ίδια στρατιωτική αρχή αναγνωρίζει ότι στρατιώτες πυροβόλησαν το όχημα και παραπέμπει την υπόθεση σε ποινική διερεύνηση.

Η Χιντ είχε παγιδευτεί μέσα στο αυτοκίνητο στις αρχές του 2024, έχοντας δει τους συγγενείς της να σκοτώνονται. Για ώρες επικοινωνούσε τηλεφωνικά με την Παλαιστινιακή Ερυθρά Ημισέληνο ζητώντας βοήθεια. Όταν οι διασώστες επιχείρησαν να φτάσουν στο σημείο, έχασαν επίσης τη ζωή τους. Η μικρή εντοπίστηκε νεκρή ημέρες αργότερα μαζί με τους συγγενείς της και τους δύο διασώστες. Η υπόθεση απέκτησε διεθνή απήχηση και αποτέλεσε αντικείμενο της ταινίας «The Voice of Hind Rajab», η οποία απέσπασε διεθνή αναγνώριση και έφτασε μέχρι την υποψηφιότητα για Όσκαρ.

Το γεγονός ότι η έρευνα ξεκινά τώρα, ύστερα από περίπου δυόμισι χρόνια, δημιουργεί ένα εύλογο και απολύτως θεμιτό ερώτημα: γιατί χρειάστηκε να περάσει τόσος χρόνος για να αναγνωριστεί από τον ίδιο τον ισραηλινό στρατό ότι υπήρξαν πυρά εναντίον του οχήματος;

Και ακόμη ένα: πόσες άλλες υποθέσεις χρειάζονται χρόνια για να φτάσουν στο στάδιο της πραγματικής διερεύνησης;

Η Χιντ Ρατζάμπ δεν είναι «μεμονωμένο περιστατικό»

Η υπόθεση δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το ευρύτερο πλαίσιο της ισραηλινής στρατιωτικής επιχείρησης στη Γάζα και της συνεχιζόμενης βίας στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη.

Η διεθνής συζήτηση για πιθανές παραβιάσεις του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου και για εγκλήματα πολέμου δεν βασίζεται σε ένα μόνο περιστατικό. Ο ΟΗΕ έχει καταγράψει επανειλημμένα σοβαρές καταγγελίες για επιθέσεις κατά αμάχων και πολιτικών υποδομών, εκτοπισμούς, περιορισμούς στην ανθρωπιστική βοήθεια και άλλες παραβιάσεις τόσο στη Γάζα όσο και στη Δυτική Όχθη.

Γι’ αυτό και η υπόθεση της Χιντ Ρατζάμπ αποκτά δικαίως διεθνές ενδιαφέρον.

Γιατί η μικρή Χιντ δεν είναι απλώς ένα όνομα σε έναν κατάλογο θυμάτων.

Η ιστορία της αποτυπώνει με συγκλονιστικό τρόπο τι σημαίνει για έναν άμαχο πληθυσμό να βρίσκεται παγιδευμένος μέσα σε μια πολεμική ζώνη, χωρίς ασφαλή διαδρομή διαφυγής και χωρίς εγγύηση ότι ακόμη και εκείνοι που σπεύδουν να τον διασώσουν θα παραμείνουν ζωντανοί.

Και όσο η καταστροφή και η μαζική απώλεια ζωών Παλαιστινίων στη Γάζα και η βία, οι εκτοπισμοί και οι σοβαρές παραβιάσεις δικαιωμάτων στη Δυτική Όχθη συνεχίζονται, η διεθνής απαίτηση για λογοδοσία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως πολιτική παρέμβαση τρίτων.

Είναι ζήτημα διεθνούς δικαίου.

Η έρευνα δεν αρκεί χωρίς ανεξάρτητη λογοδοσία

Η ανακοίνωση του IDF είναι σημαντική. Δεν είναι όμως το τέλος της υπόθεσης.

Ισραηλινές οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μεταξύ τους η Yesh Din, έχουν ασκήσει επί χρόνια κριτική στην αποτελεσματικότητα των εσωτερικών στρατιωτικών ερευνών, επισημαίνοντας ότι οι ποινικές διαδικασίες για καταγγελλόμενες παραβιάσεις από στρατιώτες σπάνια οδηγούν σε καταδίκες και ότι ακόμη και όταν υπάρχουν καταδίκες, οι ποινές συχνά δεν αντανακλούν τη σοβαρότητα των περιστατικών.

Επομένως, η ανακοίνωση για ποινική έρευνα είναι ένα πρώτο βήμα. Δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη λογοδοσίας.

Η διερεύνηση πρέπει να είναι πραγματική, ανεξάρτητη, πλήρης και διαφανής. Πρέπει να εξεταστούν οι ακριβείς συνθήκες υπό τις οποίες πυροβολήθηκε το όχημα, η αλυσίδα διοίκησης, οι κανόνες εμπλοκής, οι διαθέσιμες πληροφορίες προς τις μονάδες και οι αποφάσεις που ελήφθησαν πριν και κατά τη διάρκεια του περιστατικού.

Η διεθνής νομιμότητα δεν σταματά στην πύλη μιας στρατιωτικής βάσης.

Και οι διασώστες;

Υπάρχει ένα ακόμη στοιχείο που καθιστά την υπόθεση ακόμη πιο σοβαρή.

Οι δύο εργαζόμενοι της Ερυθράς Ημισελήνου που επιχείρησαν να φτάσουν στη Χιντ σκοτώθηκαν επίσης. Η προστασία των διασωστών και του ανθρωπιστικού προσωπικού αποτελεί θεμελιώδη αρχή του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου.

Η νέα έρευνα του ισραηλινού στρατού αφορά επίσης τον θάνατο 15 εργαζομένων σε υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και ανθρωπιστικής βοήθειας τον Μάρτιο του 2025.

Την ίδια στιγμή, ο IDF ανακοίνωσε ότι δεν προκύπτει, κατά την εσωτερική του αξιολόγηση, εύλογη υποψία εγκληματικής παράβασης που να δικαιολογεί ποινική έρευνα για τον θάνατο επτά εργαζομένων της World Central Kitchen τον Απρίλιο του 2024.

Ακριβώς εδώ βρίσκεται η ουσία.

Δεν μπορεί η λογοδοσία να είναι επιλεκτική.

Δεν μπορεί η διερεύνηση να εξαρτάται από το πόσο ισχυρή είναι η διεθνής δημοσιότητα μιας υπόθεσης.

Δεν μπορεί η αξία της ζωής ενός ανθρωπιστικού εργαζομένου ή ενός παιδιού να κρίνεται από το αν η υπόθεση θα προκαλέσει παγκόσμια κατακραυγή.

Η Γάζα δεν μπορεί να γίνει «στατιστική»

Η διεθνής κοινότητα έχει πλέον μπροστά της μια πραγματικότητα που δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως σειρά ασύνδετων περιστατικών.

Ο ΟΗΕ έχει επανειλημμένα ζητήσει διερεύνηση πιθανών παραβιάσεων του διεθνούς δικαίου και λογοδοσία για εγκλήματα πολέμου, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και πιθανές πράξεις γενοκτονίας. Παράλληλα, έχει επισημάνει ότι οι υποχρεώσεις των κρατών για την πρόληψη και αντιμετώπιση τέτοιων εγκλημάτων δεν μπορούν να παρακάμπτονται.

Η χρήση του όρου «γενοκτονία» απαιτεί ιδιαίτερη νομική ακρίβεια και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως δημοσιογραφικό σύνθημα. Είναι αντικείμενο διεθνούς δικαστικής και θεσμικής αξιολόγησης. Ωστόσο, η σοβαρότητα των καταγγελιών και των ευρημάτων διεθνών οργανισμών έχει καταστήσει απολύτως θεμιτή τη διεθνή απαίτηση για πλήρη διερεύνηση και λογοδοσία.

Και εδώ η υπόθεση της Χιντ Ρατζάμπ αποκτά μια συμβολική δύναμη που ξεπερνά τα όρια της ίδιας της τραγωδίας.

Ένα παιδί τηλεφωνεί για βοήθεια.

Ένα ασθενοφόρο προσπαθεί να φτάσει.

Οι διασώστες σκοτώνονται.

Το παιδί βρίσκεται νεκρό.

Και δύο χρόνια αργότερα η στρατιωτική αρχή που αρχικά αρνούνταν ότι οι δυνάμεις της μπορούσαν να βρίσκονται πίσω από τα πυρά αναγνωρίζει ότι Ισραηλινοί στρατιώτες πυροβόλησαν το όχημα.

Αυτό από μόνο του επιβάλλει απαντήσεις.

Η διεθνής κοινότητα δεν μπορεί να συνηθίσει

Το πιο επικίνδυνο σημείο σε έναν παρατεταμένο πόλεμο δεν είναι μόνο η βία.

Είναι η κανονικοποίησή της.

Να συνηθίζουμε τους νεκρούς. Να συνηθίζουμε τα παιδιά. Να συνηθίζουμε τα κατεστραμμένα νοσοκομεία. Να συνηθίζουμε τους νεκρούς διασώστες. Να συνηθίζουμε τις οικογένειες που εξαφανίζονται μέσα σε λίγα λεπτά.

Η υπόθεση της Χιντ Ρατζάμπ υπενθυμίζει ότι πίσω από κάθε αριθμό υπάρχει ένας άνθρωπος και πίσω από κάθε «περιστατικό» μπορεί να υπάρχει μια οικογένεια που δεν θα ξαναδεί ποτέ τον άνθρωπό της.

Η έρευνα του ισραηλινού στρατού πρέπει να προχωρήσει μέχρι τέλους. Όσοι ευθύνονται πρέπει να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες που προβλέπει το δίκαιο. Και όπου οι εσωτερικοί μηχανισμοί δεν μπορούν ή δεν θέλουν να εξασφαλίσουν αποτελεσματική λογοδοσία, η διεθνής δικαιοσύνη οφείλει να έχει τον δικό της ρόλο.

Για τη Χιντ Ρατζάμπ.

Για τους διασώστες που σκοτώθηκαν προσπαθώντας να τη σώσουν.

Για τους εργαζόμενους της ανθρωπιστικής βοήθειας.

Για τα παιδιά της Γάζας.

Για τους Παλαιστίνιους της Δυτικής Όχθης που εξακολουθούν να ζουν υπό κατοχή και αντιμέτωποι με βία, εκτοπισμούς και σοβαρές παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους.

Και, τελικά, για την ίδια την έννοια της διεθνούς δικαιοσύνης.

Γιατί όταν ένα κράτος αναγκάζεται, ύστερα από δυόμισι χρόνια και μετά από διεθνή κατακραυγή, να αναγνωρίσει ότι οι δυνάμεις του πυροβόλησαν το αυτοκίνητο ενός εξάχρονου παιδιού, η υπόθεση δεν μπορεί να κλείσει με την ανακοίνωση ότι «ξεκινά έρευνα».

Τότε ακριβώς αρχίζει η απαίτηση για την αλήθεια.