Χάρης Δούκας από τη ΔΕΘ: Η Αθήνα εφαρμόζει στην πράξη ένα νέο προοδευτικό μοντέλο διακυβέρνησης

Γράφει ο Γαβρής Αγγελος

Η παρουσία του Χάρη Δούκα στο περίπτερο του Reader στη ΔΕΘ δεν περιορίστηκε σε έναν τυπικό απολογισμό της μέχρι σήμερα πορείας του στον Δήμο Αθηναίων. Ο δήμαρχος έβαλε στο τραπέζι το επόμενο μεγάλο στοίχημα της δημοτικής αρχής, το κυκλοφοριακό, ανακοινώνοντας ότι προχωρά άμεσα η πιλοτική δημοτική συγκοινωνία και περιγράφοντας παράλληλα μια αντίληψη για την Αυτοδιοίκηση που αποκτά ιδιαίτερο πολιτικό ενδιαφέρον.

«Οι μεγάλες νίκες είναι πολύ μικρές αλλαγές που κάνεις καθημερινά», ήταν μία από τις χαρακτηριστικές αναφορές του. Πίσω από αυτή τη φράση βρίσκεται ουσιαστικά η προσπάθεια της σημερινής δημοτικής αρχής να μεταφέρει την προοδευτική πολιτική στην καθημερινότητα: στις μετακινήσεις, στο πράσινο, στον δημόσιο χώρο, στις κοινωνικές υπηρεσίες και στην ποιότητα ζωής στις γειτονιές.

Δημοτική συγκοινωνία: Η Αθήνα δεν περιμένει το κεντρικό κράτος

Ο Χάρης Δούκας έθεσε ως βασική προτεραιότητα την αντιμετώπιση του κυκλοφοριακού, ενός προβλήματος που προφανώς υπερβαίνει τις δυνατότητες και τις αρμοδιότητες ενός Δήμου. Οι μεγάλες συγκοινωνιακές υποδομές, το Μετρό και ο συνολικός σχεδιασμός των μεταφορών παραμένουν πρωτίστως υπόθεση του κεντρικού κράτους.

Η δημοτική αρχή, ωστόσο, επιχειρεί να παρέμβει εκεί όπου μπορεί. Η πιλοτική δημοτική συγκοινωνία, που σύμφωνα με τον δήμαρχο προχωρά άμεσα, εντάσσεται ακριβώς σε αυτή τη λογική: συμπληρωματικές διαδρομές, καλύτερη σύνδεση των γειτονιών και ενίσχυση της δυνατότητας μετακίνησης χωρίς ΙΧ.

Το σχέδιο ATHENS MOVE προβλέπει τέσσερις γραμμές συνολικού μήκους περίπου 40 χιλιομέτρων, 185 στάσεις και 17 ηλεκτρικά λεωφορεία. Δεν πρόκειται να αντικαταστήσει τον ΟΑΣΑ ούτε, φυσικά, να λύσει από μόνο του το κυκλοφοριακό. Μπορεί όμως να καλύψει συγκεκριμένα κενά του υφιστάμενου δικτύου και να προσθέσει ένα ακόμη δημόσιο εργαλείο μετακίνησης στην πόλη.

Και αυτή η επιλογή έχει σαφές πολιτικό περιεχόμενο. Αντί ο Δήμος να περιορίζεται στη διαπίστωση ότι δεν διαθέτει την κύρια αρμοδιότητα, αναζητεί χρηματοδότηση και επιχειρεί να δημιουργήσει τη δική του δημόσια υπηρεσία.

Από την Αθήνα στη Νέα Υόρκη: Οι πόλεις ξανά στο επίκεντρο της προοδευτικής πολιτικής

Η κατεύθυνση αυτή συναντά μια συζήτηση που βρίσκεται πλέον σε εξέλιξη πολύ πέρα από την Ελλάδα. Η ενίσχυση των δημόσιων υπηρεσιών σε επίπεδο πόλης, η προσιτή μετακίνηση, η στεγαστική πολιτική, το πράσινο και η κοινωνική προστασία βρίσκονται στον πυρήνα ενός νέου προοδευτικού ρεύματος που αποκτά ιδιαίτερη δυναμική στις μεγάλες μητροπόλεις.

Η περίπτωση της Νέας Υόρκης και του Ζόραν Μαμντάνι αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της αμερικανικής εκδοχής αυτής της τάσης. Με διαφορετικές ασφαλώς πολιτικές παραδόσεις και θεσμικές δυνατότητες από την Αθήνα, η συζήτηση εκεί περιστρέφεται γύρω από ένα πολύ συγκεκριμένο ερώτημα: μπορεί ο δημοκρατικός σοσιαλισμός να μεταφραστεί σε χειροπιαστές δημόσιες πολιτικές που μειώνουν το κόστος της καθημερινής ζωής;

Αυτή είναι άλλωστε η ιστορική λογική του λεγόμενου municipal socialism, του δημοτικού σοσιαλισμού που γνώρισε διαφορετικές εκδοχές στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη: ισχυρές δημοτικές υπηρεσίες, δημόσιες υποδομές, κοινωνική πολιτική και μεγαλύτερος δημοκρατικός έλεγχος πάνω σε βασικά αγαθά της καθημερινότητας.

Η Αθήνα δεν αντιγράφει αυτό το μοντέλο και ο Χάρης Δούκας δεν χρειάζεται να ενταχθεί τεχνητά σε ξένες πολιτικές κατηγορίες. Υπάρχει όμως μια σαφής πολιτική συγγένεια στην αντίληψη για την πόλη: η Αυτοδιοίκηση δεν είναι απλώς ένας διοικητικός μηχανισμός που καθαρίζει δρόμους και εκδίδει πιστοποιητικά. Μπορεί να σχεδιάζει πολιτικές, να διεκδικεί πόρους και να παρεμβαίνει σε πεδία που επηρεάζουν άμεσα την κοινωνική καθημερινότητα.

Ο «θεσμικός ακτιβισμός» και το μοντέλο Δούκα

Έχει ενδιαφέρον, υπό αυτό το πρίσμα, η αναφορά του δημάρχου στην ανάγκη για «θεσμικούς ακτιβισμούς» προκειμένου να ξεπεραστούν γραφειοκρατικές αγκυλώσεις. Πρόκειται για μια διατύπωση που αποτυπώνει αρκετά καθαρά τη φιλοσοφία με την οποία επιχειρεί να κινηθεί η σημερινή διοίκηση της Αθήνας: αξιοποίηση μέχρι τέλους των θεσμικών δυνατοτήτων του Δήμου και διεκδίκηση μεγαλύτερου χώρου απέναντι σε ένα εξαιρετικά συγκεντρωτικό κράτος.

Στον ίδιο απολογισμό εντάσσονται οι 5.000 νέες δενδροφυτεύσεις ετησίως που έθεσε ως στόχο η διοίκηση, η επανεκκίνηση της Διπλής Ανάπλασης, η ολοκλήρωση της Βασιλίσσης Όλγας ως πολυτροπικού δρόμου και το κλείσιμο του παρατεταμένου μετώπου των εργασιών στην Πανεπιστημίου.

Δεν είναι όλα τα προβλήματα της Αθήνας λυμένα – ούτε θα μπορούσαν να είναι. Καθαριότητα, κυκλοφοριακό, στεγαστική πίεση και δημόσιος χώρος εξακολουθούν να αποτελούν πεδία στα οποία η δημοτική αρχή θα κριθεί αυστηρά μέχρι το τέλος της θητείας της. Η πολιτική διαφορά βρίσκεται στο κατά πόσο ο Δήμος αντιμετωπίζει αυτά τα προβλήματα ως αναπόφευκτες παθογένειες ή αναλαμβάνει πρωτοβουλίες ακόμη και πέρα από τα στενά όρια της παραδοσιακής δημοτικής διαχείρισης.

Η Αυτοδιοίκηση ως πεδίο προοδευτικής διακυβέρνησης

Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της δημαρχίας Δούκα. Σε μια περίοδο κατά την οποία τα παραδοσιακά κόμματα δυσκολεύονται να πείσουν ότι μπορούν να επηρεάσουν την καθημερινότητα, η Τοπική Αυτοδιοίκηση επανέρχεται ως χώρος παραγωγής πολιτικής.

Αυτό ακριβώς παρατηρείται σε διαφορετικές μορφές και στο διεθνές προοδευτικό ρεύμα: η έμφαση μεταφέρεται από την αφηρημένη επίκληση της κοινωνικής δικαιοσύνης σε πολιτικές που μπορούν να εφαρμοστούν και να αξιολογηθούν. Δημόσιες συγκοινωνίες, κοινωνική κατοικία, ενεργειακές παρεμβάσεις, πράσινες υποδομές, κοινωνικές υπηρεσίες. Πολιτικές δηλαδή που έχουν άμεσο αποτύπωμα στον οικογενειακό προϋπολογισμό και στην καθημερινότητα.

Για τον Χάρη Δούκα, αυτό δημιουργεί ταυτόχρονα μια πολιτική ευκαιρία και μια πολύ συγκεκριμένη υποχρέωση αποτελέσματος. Η Αθήνα μπορεί να αποτελέσει ελληνικό παράδειγμα μιας προοδευτικής Αυτοδιοίκησης που δεν αρκείται στην καταγγελία της κεντρικής εξουσίας, αλλά παρουσιάζει τη δική της εναλλακτική μέσα από τη διοίκηση.

Η δημοτική συγκοινωνία είναι πλέον ένα από τα πρώτα μεγάλα τεστ αυτής της αντίληψης. Μετά τις ανακοινώσεις στη ΔΕΘ, το ενδιαφέρον μεταφέρεται στην έναρξη της πιλοτικής λειτουργίας, στις διαδρομές που θα εξυπηρετηθούν και στην ανταπόκριση των Αθηναίων. Εκεί θα φανεί και στην πράξη εάν μία από τις πιο χαρακτηριστικές εξαγγελίες της δημοτικής αρχής μπορεί να γίνει μέρος της καθημερινότητας των γειτονιών.