Η προοδευτική αλλαγή και το εμπόδιο των κομματικών κατεστημένων: Από τη νίκη Δούκα στην Αθήνα στον τοξικό “πόλεμο” ΠΑΣΟΚ – ΕΛ.Α.Σ:

Γράφει ο Κωνσταντίνος Ταχτσίδης

Το 2023, η προοδευτική συνεργασία στον Δήμο Αθηναίων πέτυχε μία εμβληματική και τη μοναδική νίκη του χώρου την τελευταία δεκαετία. Τρία χρόνια αργότερα, στην κεντρική πολιτική σκηνή κυριαρχεί ακόμη η αντιπαράθεση για τη δεύτερη θέση.

O Χάρης Δούκας δεν κέρδισε τον Δήμο Αθηναίων επειδή το ΠΑΣΟΚ έγινε ξαφνικά πλειοψηφικό κόμμα, αλλά επειδή δύο διαφορετικές, προοδευτικές παρατάξεις αποφάσισαν να συνεργαστούν, διευρύνοντας την πολιτική τους απεύθυνση πέρα από τα στενά κομματικά τους ακροατήρια.

Μια ανατροπή με ιδιαίτερο πολιτικό συμβολισμό, καθώς ο Χάρης Δούκας που βρισκόταν 27 μονάδες πίσω από τον πανίσχυρο οικονομικά, πολιτικά και “οικογενειακά” αντίπαλό του, κατάφερε να εκλεγεί δήμαρχος της πρωτεύουσας.

Τρία χρόνια αργότερα, η τελευταία δημοσκόπηση της Opinion Poll επαναφέρει τη συζήτηση για τις δυνατότητες μιας ευρύτερης προοδευτικής συνεργασίας.

Η Νέα Δημοκρατία καταγράφεται στο 30,3%, η ΕΛ.Α.Σ. στο 15,9% και το ΠΑΣΟΚ στο 12,3%.

Δύο προοδευτικές δυνάμεις αθροίζουν 28,2%, μόλις 2,1 μονάδες πίσω από τη Νέα Δημοκρατία.

Βεβαίως, οι ψηφοφόροι δεν μεταφέρονται αυτούσιοι από το ένα κόμμα σε κάποιο κοινό σχήμα το οποιο έτσι και αλλιώς ο εκλογικός νόμος το καθιστά αδύνατο, ούτε η αριθμητική πρόσθεση συνιστά αυτομάτως πολιτική πλειοψηφία.

Οι αριθμοί, ωστόσο, περιγράφουν ένα πεδίο πιθανών συγκλίσεων που αξίζει να εξεταστεί.

Η Αθήνα δεν ήταν απλώς μια εκλογική σύμπραξη

Στον πρώτο γύρο των δημοτικών εκλογών του 2023, ο Κώστας Μπακογιάννης συγκέντρωσε 41,35%, ο Χάρης Δούκας 14,19% και ο Κώστας Ζαχαριάδης 13,35%.
Και πάλι δηλαδή το άθροισμα των προοδευτικών δυνάμεων δεν ήταν μεγαλύτερο από το ποσοστό του Μπακογιάννη.

Μεταξύ των δύο γύρων, Δούκας και Ζαχαριάδης συμφώνησαν να συνεργαστούν, χωρίς να εξαφανίσουν τις πολιτικές τους διαφορές και χωρίς να καταργήσουν την αυτονομία των παρατάξεών τους.

Μία εβδομάδα αργότερα, ο Χάρης Δούκας εξελέγη με 56%.

Η σημασία εκείνης της ανατροπής υπερβαίνει το εκλογικό αποτέλεσμα.
Ανέδειξε μια δυνατότητα που συχνά υποτιμάται στον δημόσιο διάλογο, ότι η πολιτική συνεργασία μπορεί να αποκτήσει απήχηση μεγαλύτερη από εκείνη των δυνάμεων που τη συγκροτούν.

Πρόκειται για μια εμπειρία που αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία σήμερα, την ώρα που ΠΑΣΟΚ και ΕΛ.Α.Σ. αναλώνονται σε έναν στείρο και διαρκώς κλιμακούμενο ανταγωνισμό για τη δεύτερη θέση στις δημοσκοπήσεις, αντιμετωπίζοντας ο ένας τον άλλον ως τον μοναδικό πολιτικό αντίπαλο και όχι τη Νέα Δημοκρατία.

Η πολιτική αλλαγή δεν μπορεί να είναι απλώς άθροισμα ποσοστών

Προφανώς η σύγκριση δεν είναι απόλυτη, αυτό θα ήταν ένας υπεραπλουστευμένος ισχυρισμός.
Οι εθνικές εκλογές διαφέρουν από μια δημοτική αναμέτρηση δύο γύρων και απαιτούνται πιο σύνθετες προγραμματικές συμφωνίες, σαφείς δεσμεύσεις και κοινό σχέδιο διακυβέρνησης.

Υπάρχει, όμως, και μια κοινή πολιτική πρόκληση.

Το 58,5% των ερωτηθέντων στην Opinion Poll δηλώνει ότι το βιοτικό του επίπεδο έχει χειροτερέψει, ενώ το 35,1% αναδεικνύει την ανάγκη αλλαγής ως βασικό κριτήριο ψήφου.

Η δυσαρέσκεια υπάρχει, όμως δεν ταυτίζεται αυτομάτως με την αποδοχή μιας συγκεκριμένης εναλλακτικής.

Για να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο μια προοδευτική συνεργασία, χρειάζονται κοινές απαντήσεις για την ακρίβεια, τους μισθούς, τη στεγαστική κρίση, τις δημόσιες υπηρεσίες και τη δημοκρατική λειτουργία των θεσμών.

Αυτό ακριβώς διαφοροποιεί μια πολιτική πρόταση από μια συμφωνία εκλογικής επιβίωσης.

Η Αθήνα απέδειξε ότι ο κομματικός ανταγωνισμός δεν είναι ανυπέρβλητο εμπόδιο για τη συνεννόηση, την ίδια ώρα που σην κεντρική πολιτική σκηνή τα προοδευτικά κόμματικά κατεστημένα εξακολουθούν να δυσκολεύονται να μετατρέψουν αυτή την εμπειρία σε ουσιαστικό διάλογο.

Και αυτή η αντίφαση γίνεται ολοένα πιο εμφανής καθώς την ώρα που συζητείται η δυνατότητα μιας διαφορετικής κυβερνητικής πρότασης, μεγάλο μέρος της αντιπαράθεσης στον προοδευτικό χώρο παραμένει εγκλωβισμένο στο ερώτημα ποιος θα είναι δεύτερος.