Άντι Μπέρναμ: 442 εκατ. λίρες για να μη μείνει κανείς στον δρόμο τα Χριστούγεννα

Η πρώτη εντολή του νέου πρωθυπουργού ήταν η αντιμετώπιση του rough sleeping – Το σχέδιο για στέγη, υγεία και κοινωνική υποστήριξη, ο κεντρικός ρόλος δημάρχων και τοπικών αρχών και η πολιτική φιλοσοφία που μεταφέρει από το Μάντσεστερ στην Ντάουνινγκ Στριτ

Η εικόνα ενός πρωθυπουργού που θυμάται τον εαυτό του να στέκεται στον δρόμο πουλώντας το περιοδικό των αστέγων «Big Issue» δεν αποτελεί απλώς μια προσωπική αναφορά. Για τον Άντι Μπέρναμ, είναι το σημείο από το οποίο επιχειρεί να οικοδομήσει μία από τις πρώτες μεγάλες κοινωνικές παρεμβάσεις της κυβέρνησής του: 442 εκατ. λίρες για την αντιμετώπιση της αστεγίας στον δρόμο στην Αγγλία, με πρώτο ορόσημο να προσφερθεί μέχρι τα Χριστούγεννα σε κάθε άνθρωπο που κοιμάται έξω μια πραγματική διαδρομή προς τη στέγαση.

Η κυβερνητική πρωτοβουλία ανακοινώθηκε στις 18 Αυγούστου και αποτελεί την πρώτη συγκεκριμένη εφαρμογή της δέσμευσης που ανέλαβε ο Μπέρναμ μόλις έγινε πρωθυπουργός: να τερματιστεί και όχι απλώς να περιοριστεί η αστεγία στον δρόμο. Το συνολικό πακέτο των 442 εκατ. λιρών περιλαμβάνει 340 εκατ. που είχαν ήδη ανακοινωθεί τον Ιούλιο και επιπλέον 102 εκατ. για την άμεση χειμερινή παρέμβαση και τις υπηρεσίες υποστήριξης.

«Να μπουν όλοι μέσα μέχρι τα Χριστούγεννα»

Ο πολιτικός στόχος συμπυκνώνεται σε μια φράση με ισχυρό συμβολισμό: «get everyone in for Christmas». Η κυβέρνηση θέλει κάθε άνθρωπος που κοιμάται στον δρόμο και επιθυμεί βοήθεια να έχει τη δυνατότητα να φύγει από αυτόν μέσα στον χειμώνα.

Το σχέδιο δεν περιορίζεται στην εξασφάλιση ενός προσωρινού κρεβατιού. Προβλέπει επείγουσα στέγαση αλλά και υποστήριξη για ζητήματα υγείας, μόνιμης κατοικίας και άλλων αναγκών, ώστε η έξοδος από τον δρόμο να αποκτήσει διάρκεια. Παράλληλα, περισσότερο από 1.000 μόνιμες κατοικίες προβλέπεται να δημιουργηθούν μέσα στην επόμενη τριετία, συνοδευόμενες από εντατική κοινωνική υποστήριξη.

Η κυβέρνηση γνωρίζει, πάντως, ότι το σύνθημα δεν ισοδυναμεί με εγγύηση πως την ημέρα των Χριστουγέννων δεν θα υπάρχει ούτε ένας άστεγος. Δεν μπορεί να υποχρεώσει κάποιον να δεχθεί στέγαση, ενώ δεν έχει τεθεί συγκεκριμένος αριθμητικός στόχος μείωσης μέχρι τότε. Η πολιτική δέσμευση αφορά την καθολική προσφορά μιας διεξόδου από τον δρόμο.

Από το Μάντσεστερ στην Ντάουνινγκ Στριτ

Η επιλογή δεν είναι τυχαία για τον Μπέρναμ. Ως δήμαρχος του Greater Manchester είχε ήδη τοποθετήσει την αστεγία ψηλά στην πολιτική του ατζέντα, επιδιώκοντας κυρίως μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ δήμων, κοινωνικών υπηρεσιών και φορέων.

Τώρα επιχειρεί να μεταφέρει αυτή τη λογική σε εθνική κλίμακα. Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον πολιτικό στοιχείο του σχεδίου: το Λονδίνο χρηματοδοτεί, αλλά δεν αποφασίζει τα πάντα.

Οι δήμαρχοι και οι τοπικές αρχές καλούνται να διαμορφώσουν τις λύσεις ανάλογα με τις ανάγκες των κοινοτήτων τους. Οι περιοχές με τις μεγαλύτερες πιέσεις θα λάβουν μεγαλύτερη χρηματοδότηση, ενώ οι τοπικοί ηγέτες αποκτούν κεντρικό ρόλο στον σχεδιασμό και στην εφαρμογή των παρεμβάσεων.

Πρόκειται για μια σαφή πολιτική επιλογή αποκέντρωσης της κοινωνικής πολιτικής: το κράτος αναλαμβάνει την οικονομική ευθύνη, αλλά αναγνωρίζει ότι ένας δήμαρχος, ένα δημοτικό συμβούλιο ή μια τοπική κοινωνική υπηρεσία γνωρίζουν καλύτερα από το Whitehall τι χρειάζεται μια συγκεκριμένη γειτονιά.

Το μάθημα της πανδημίας

Ο Μπέρναμ επιστρέφει συστηματικά στην εμπειρία της πανδημίας. Τότε, μέσω του προγράμματος «Everyone In», χιλιάδες άνθρωποι μεταφέρθηκαν γρήγορα από τους δρόμους σε ξενοδοχεία, φοιτητικές εστίες και άλλους διαθέσιμους χώρους.

Για τον ίδιο, εκείνη η εμπειρία απέδειξε κάτι πολιτικά κρίσιμο: η αστεγία δεν αποτελεί φυσικό και αναπόφευκτο χαρακτηριστικό μιας μεγάλης πόλης. Όταν το κράτος, οι τοπικές αρχές και η κοινωνία αποφασίζουν ότι το πρόβλημα πρέπει να αντιμετωπιστεί ως επείγον, μπορούν να κινητοποιήσουν πόρους σε κλίμακα που προηγουμένως παρουσιαζόταν ως αδύνατη.

Τα δεδομένα, ωστόσο, δείχνουν και το μέγεθος της πρόκλησης. Σύμφωνα με τα τελευταία κυβερνητικά στοιχεία που επικαλείται ο Guardian, 4.793 άνθρωποι καταγράφηκαν να κοιμούνται στον δρόμο στην Αγγλία το φθινόπωρο του 2025, αριθμός-ρεκόρ και σχεδόν διπλάσιος από εκείνον του 2021.

Το δύσκολο στοίχημα πίσω από τα 442 εκατομμύρια

Οι οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στο πεδίο υποδέχθηκαν θετικά την πρωτοβουλία, αλλά προειδοποιούν ότι η απομάκρυνση των ανθρώπων από τον δρόμο αποτελεί μόνο την πιο ορατή πλευρά μιας πολύ βαθύτερης στεγαστικής κρίσης.

Η Shelter χαρακτήρισε τη δέσμευση σημαντική κίνηση, επισημαίνοντας ταυτόχρονα την κατάσταση δεκάδων χιλιάδων οικογενειών και παιδιών που βρίσκονται σε προσωρινή στέγαση. Το πρόβλημα, συνεπώς, δεν τελειώνει όταν εξαφανιστούν οι υπνόσακοι από τις εισόδους των σταθμών. Χρειάζονται προσιτές κατοικίες, πρόληψη των εξώσεων, υπηρεσίες ψυχικής υγείας, αντιμετώπιση των εξαρτήσεων και σταθερή κοινωνική υποστήριξη.

Ακριβώς γι’ αυτό η επιτυχία του σχεδίου θα κριθεί όχι μόνο από το πόσοι άνθρωποι θα βρεθούν προσωρινά κάτω από μια στέγη τον Δεκέμβριο, αλλά από το πόσοι δεν θα επιστρέψουν στον δρόμο τον Ιανουάριο.

Όταν η αυτοδιοίκηση γίνεται εθνικό μοντέλο διακυβέρνησης

Υπάρχει, όμως, και μια δεύτερη πολιτική διάσταση που ξεπερνά το ίδιο το ζήτημα της αστεγίας. Ο πρώην δήμαρχος του Greater Manchester φέρνει στην κεντρική κυβέρνηση μια αντίληψη εξουσίας που διαμορφώθηκε στην αυτοδιοίκηση: ισχυρότερες τοπικές ηγεσίες, λιγότερες αποφάσεις από το κέντρο και χρηματοδότηση που συνοδεύεται από μεγαλύτερη ελευθερία εφαρμογής.

Ο ίδιος ζητεί τώρα τη συμμετοχή επιχειρήσεων, φιλανθρωπικών οργανώσεων, υπηρεσιών υγείας, θρησκευτικών κοινοτήτων και κοινωνικών φορέων, ενώ το φθινόπωρο προγραμματίζεται εθνική σύνοδος για την αντιμετώπιση της αστεγίας. Από το νέο πακέτο, 8,4 εκατ. λίρες κατευθύνονται ειδικά σε κοινοτικές οργανώσεις και φορείς κατά της αστεγίας.

Αυτό είναι και το πολιτικό μήνυμα πίσω από την πρώτη μεγάλη κοινωνική μάχη του Μπέρναμ: το κράτος οφείλει να χρηματοδοτεί, η κοινωνία να συμμετέχει και οι πόλεις να έχουν τη δύναμη να αποφασίζουν.

Για έναν πολιτικό που πέρασε από την τοπική εξουσία στην Ντάουνινγκ Στριτ, η αντιμετώπιση της αστεγίας μετατρέπεται έτσι σε κάτι περισσότερο από κοινωνική πολιτική. Γίνεται δοκιμασία ενός διαφορετικού μοντέλου διακυβέρνησης.

Και το κριτήριο επιτυχίας του είναι ασυνήθιστα απλό και ταυτόχρονα αμείλικτο: πόσοι άνθρωποι θα εξακολουθούν να κοιμούνται στις πόρτες και στους σταθμούς μιας από τις πλουσιότερες χώρες του κόσμου όταν έρθουν τα Χριστούγεννα.