Η επιστροφή της ολιγαρχίας και το αδιέξοδο της πολιτικής

Η συζήτηση για την ανισότητα δεν αφορά πλέον μόνο την οικονομία. Αφορά τη δημοκρατία. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα ενός εκτενούς άρθρου που δημοσιεύθηκε στο αμερικανικό περιοδικό Washington Monthly, το οποίο υποστηρίζει ότι οι δυτικές δημοκρατίες βρίσκονται αντιμέτωπες με μια νέα μορφή ολιγαρχικής κυριαρχίας, όπου ο πλούτος μετατρέπεται ολοένα και περισσότερο σε πολιτική επιρροή.

Οι συγγραφείς του άρθρου επισημαίνουν ότι το πρόβλημα δεν είναι απλώς η ύπαρξη δισεκατομμυριούχων, αλλά η συγχώνευση οικονομικής και πολιτικής ισχύος. Όταν οι ίδιοι άνθρωποι διαθέτουν τα μέσα να επηρεάζουν κυβερνήσεις, μέσα ενημέρωσης, θεσμούς και αγορές, τότε η δημοκρατία αρχίζει να λειτουργεί με όρους προνομίων και όχι ισονομίας.

Η ανάλυση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ευρωπαϊκή και ελληνική πραγματικότητα. Σε μια περίοδο κατά την οποία η ακρίβεια πιέζει τα νοικοκυριά, οι κοινωνικές ανισότητες διευρύνονται και η πολιτική συχνά εμφανίζεται ανίκανη να ελέγξει τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα, το ερώτημα που τίθεται είναι αν οι δημοκρατικοί θεσμοί εξακολουθούν να μπορούν να λειτουργήσουν ως αντίβαρο.

Το άρθρο υπενθυμίζει ότι η ιστορία προσφέρει παραδείγματα επιτυχούς περιορισμού της δύναμης των οικονομικών ελίτ. Από την αρχαία Αθήνα μέχρι το New Deal του Φραγκλίνου Ρούζβελτ και τις κοινωνικές δημοκρατίες της Σκανδιναβίας, οι δημοκρατίες κατάφεραν κατά περιόδους να θέσουν όρια στη συσσώρευση πολιτικής ισχύος από τους οικονομικά ισχυρούς μέσω φορολογίας, ισχυρών θεσμών, αντιμονοπωλιακών πολιτικών και ενίσχυσης της κοινωνικής εκπροσώπησης.

Η σημασία της παρέμβασης δεν βρίσκεται μόνο στην αμερικανική συγκυρία. Βρίσκεται κυρίως στην υπενθύμιση ότι η δημοκρατία δεν υπονομεύεται μόνο από τον αυταρχισμό. Μπορεί να διαβρωθεί και από την υπερσυγκέντρωση οικονομικής δύναμης όταν αυτή αποκτά τη δυνατότητα να καθορίζει πολιτικές αποφάσεις χωρίς ουσιαστικό δημοκρατικό έλεγχο.

Σε μια εποχή όπου η πολιτική αντιπαράθεση συχνά περιορίζεται σε επικοινωνιακές συγκρούσεις, η πραγματική συζήτηση ίσως βρίσκεται αλλού: στο ποιος τελικά κυβερνά. Οι εκλεγμένοι εκπρόσωποι ή όσοι διαθέτουν αρκετό πλούτο ώστε να επηρεάζουν τους κανόνες του παιχνιδιού.