Η πρόταση για την κοινωνική ιδιοκτησία της Τεχνητής Νοημοσύνης κερδίζει έδαφος καθώς εντείνονται οι ανησυχίες για την οικονομία και την εργασία

Η αλματώδης ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης δεν αποτελεί πλέον μόνο τεχνολογικό ζήτημα. Η συζήτηση επεκτείνεται πλέον στο πεδίο της οικονομίας, της δημοκρατίας και της αναδιανομής του πλούτου, με ολοένα περισσότερες φωνές να υποστηρίζουν ότι η κοινωνία πρέπει να αποκτήσει ουσιαστικό μερίδιο σε μια τεχνολογία που δημιουργήθηκε αξιοποιώντας τη συλλογική γνώση και εργασία εκατομμυρίων ανθρώπων.

Σε άρθρο του στο περιοδικό Jacobin, ο αναλυτής Dustin Guastella υποστηρίζει ότι, εφόσον η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει αναπτυχθεί χάρη σε δημόσιες επενδύσεις, αλλά και μέσα από τη χρήση του έργου συγγραφέων, καλλιτεχνών, επιστημόνων και δημιουργών χωρίς ουσιαστική αποζημίωση, η κοινωνία διαθέτει τόσο ηθικό όσο και οικονομικό δικαίωμα να διεκδικήσει την ιδιοκτησία της.

Το άρθρο δημοσιεύεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι επενδύσεις στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης καταγράφουν ιστορικά υψηλά επίπεδα. Σύμφωνα με στοιχεία που παρατίθενται, μέσα στο 2026 εκτιμάται ότι θα διοχετευθούν περίπου 700 δισεκατομμύρια δολάρια στον συγκεκριμένο κλάδο, ενώ οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην AI αντιπροσωπεύουν πλέον εξαιρετικά μεγάλο ποσοστό της συνολικής χρηματιστηριακής αξίας της αμερικανικής αγοράς.

Την ίδια ώρα, πληθαίνουν οι προειδοποιήσεις ότι η αντικατάσταση ανθρώπινης εργασίας από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική αύξηση της ανεργίας και σε διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων. Ακόμη και στελέχη κορυφαίων εταιρειών του κλάδου έχουν αναγνωρίσει δημόσια ότι εκατομμύρια εργαζόμενοι ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωποι με σοβαρές ανατροπές στην αγορά εργασίας.

Ο Guastella εκφράζει παράλληλα την εκτίμηση ότι η σημερινή επενδυτική έκρηξη ενδέχεται να εξελιχθεί σε μία από τις μεγαλύτερες χρηματοπιστωτικές «φούσκες» των τελευταίων δεκαετιών. Σε περίπτωση κατάρρευσης της αγοράς, υποστηρίζει ότι δεν θα πρέπει να επαναληφθεί το μοντέλο των διασώσεων που εφαρμόστηκε μετά την κρίση του 2008, όπου το δημόσιο ανέλαβε το κόστος, χωρίς οι πολίτες να αποκτήσουν ουσιαστικό έλεγχο ή συμμετοχή στις επιχειρήσεις που διασώθηκαν.

Αντί για απλή κρατική ενίσχυση, προτείνει την απόκτηση δημόσιου μεριδίου στις μεγάλες εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης, ώστε μέρος των κερδών να επιστρέφει στην κοινωνία και να χρηματοδοτεί δημόσιες πολιτικές, όπως η εκπαίδευση, οι υποδομές, η υγεία, η ενεργειακή μετάβαση και οι κοινωνικές υπηρεσίες.

Κεντρικό επιχείρημα του άρθρου αποτελεί ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν δημιουργήθηκε αποκλειστικά από ιδιωτικές επιχειρήσεις. Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα εκπαιδεύτηκαν αξιοποιώντας εκατομμύρια βιβλία, επιστημονικά άρθρα, μουσικά έργα, φωτογραφίες, κινηματογραφικές παραγωγές και κάθε μορφής ψηφιακό περιεχόμενο που παρήγαγαν δημιουργοί σε ολόκληρο τον κόσμο. Κατά συνέπεια, υποστηρίζεται ότι η τεχνολογία αυτή αποτελεί προϊόν συλλογικής ανθρώπινης δημιουργίας και όχι αποκλειστική ιδιοκτησία λίγων επιχειρηματικών ομίλων.

Στο ίδιο πλαίσιο γίνεται αναφορά στην πρόταση του γερουσιαστή Μπέρνι Σάντερς για τη δημιουργία ενός δημόσιου επενδυτικού ταμείου, στο οποίο οι μεγαλύτερες εταιρείες Τεχνητής Νοημοσύνης θα μεταβιβάζουν το 50% των μετοχών τους. Το μοντέλο παραπέμπει στα κρατικά επενδυτικά ταμεία που λειτουργούν σε χώρες όπως η Νορβηγία και στην Πολιτεία της Αλάσκας για τη διαχείριση των εσόδων από φυσικούς πόρους, με στόχο τη διανομή των ωφελειών στο σύνολο της κοινωνίας.

Ο αρθρογράφος θεωρεί ότι η συζήτηση για την κοινωνική ιδιοκτησία της Τεχνητής Νοημοσύνης δεν αφορά μόνο τη φορολόγηση των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών, αλλά κυρίως τον δημοκρατικό έλεγχο μιας τεχνολογίας που αναμένεται να μετασχηματίσει την παραγωγή, την εργασία και την οικονομία τις επόμενες δεκαετίες.

Καταλήγει ότι η δημόσια συμμετοχή στην ιδιοκτησία της Τεχνητής Νοημοσύνης θα μπορούσε να αποτελέσει εργαλείο αναδιανομής του παραγόμενου πλούτου και ταυτόχρονα να δημιουργήσει τους αναγκαίους πόρους για επενδύσεις σε κοινωνικές υποδομές, δημόσια εκπαίδευση, πράσινη ανάπτυξη και πολιτικές στήριξης της απασχόλησης, σε μια εποχή όπου η τεχνολογική εξέλιξη αναδιαμορφώνει με ταχύτητα τις ισορροπίες στην παγκόσμια οικονομία.