PISA 2025: Κατρακύλα των Ελλήνων μαθητών μετά από επτά χρόνια «μεταρρυθμίσεων» – Στο στόχαστρο της κριτικής η κυβέρνηση

Ισχυρή κριτική από το ΠΑΣΟΚ για την εικόνα της δημόσιας εκπαίδευσης – Πτώση σε Ανάγνωση, Μαθηματικά και Φυσικές Επιστήμες, υποχρηματοδότηση και διεύρυνση των εκπαιδευτικών ανισοτήτων

Σε ευθεία αμφισβήτηση του κυβερνητικού αφηγήματος περί διαδοχικών «μεταρρυθμίσεων» στην εκπαίδευση οδηγούν, σύμφωνα με το ΠΑΣΟΚ, τα αποτελέσματα της PISA 2025, με την αντιπολίτευση να αντιπαραβάλλει στις εξαγγελίες της τελευταίας επταετίας τις επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών και τα δεδομένα για τη χρηματοδότηση του δημόσιου σχολείου.

Η σύγκριση που προβάλλεται είναι αποκαλυπτική. Από το 2018, την τελευταία μέτρηση πριν από την ανάληψη της διακυβέρνησης από τη Νέα Δημοκρατία, έως το 2025, οι επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών εμφανίζονται μειωμένες κατά 35 μονάδες στην Ανάγνωση, 28 στα Μαθηματικά και 17 στις Φυσικές Επιστήμες.

Ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα αποκτά το γεγονός ότι, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το ΠΑΣΟΚ, η εξέλιξη αυτή δεν εξηγείται μόνο από τη γενικότερη διεθνή υποχώρηση, καθώς η απόσταση της Ελλάδας από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ διευρύνθηκε και στα τρία γνωστικά πεδία. Παράλληλα, η αρνητική τάση συνεχίστηκε και μεταξύ 2022 και 2025, παρά τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις ότι οι παρεμβάσεις στην εκπαίδευση θα αποτυπώνονταν στα μαθησιακά αποτελέσματα.

Υποχρηματοδότηση και εκπαιδευτικοί στο επίκεντρο

Στον πυρήνα της κριτικής βρίσκεται η χρηματοδότηση της δημόσιας εκπαίδευσης. Με βάση τα στοιχεία που παρατίθενται, το 2024 η Ελλάδα διέθεσε για την εκπαίδευση το 3,9% του ΑΕΠ, έναντι 4,8% στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καταγράφοντας τη δεύτερη χαμηλότερη επίδοση μεταξύ των κρατών-μελών.

Ακόμη μεγαλύτερη είναι η απόσταση στη δαπάνη ανά μαθητή. Η Ελλάδα διαθέτει 6.420 δολάρια ανά μαθητή στην πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και μεταδευτεροβάθμια μη τριτοβάθμια εκπαίδευση, έναντι 12.647 δολαρίων στον ΟΟΣΑ. Πρόκειται, δηλαδή, για δαπάνη που αντιστοιχεί περίπου στο μισό του μέσου όρου.

Η εικόνα συμπληρώνεται από τη θέση των εκπαιδευτικών. Οι πραγματικές αποδοχές των εκπαιδευτικών της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης εμφανίζονται κατά 31% χαμηλότερες από εκείνες άλλων εργαζομένων με τριτοβάθμια εκπαίδευση, ενώ το ΠΑΣΟΚ συνδέει τη μισθολογική πίεση με μια ευρύτερη θεσμική και επαγγελματική απαξίωση του κλάδου.

Κατά την ίδια κριτική, παρά τις αλλεπάλληλες θεσμικές αλλαγές, το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από ισχυρό συγκεντρωτισμό. Στα σχολεία μεταφέρθηκαν πρόσθετες διαδικασίες, ευθύνες και γραφειοκρατικό βάρος, την ώρα που οι κρίσιμες αποφάσεις εξακολουθούν να λαμβάνονται κεντρικά από το υπουργείο Παιδείας.

Σχεδόν ένας στους δύο κάτω από το βασικό επίπεδο στα Μαθηματικά

Το σοβαρότερο εύρημα αφορά την ίδια τη μαθησιακή επίδοση. Σύμφωνα με τα στοιχεία της PISA που επικαλείται η ανακοίνωση, σχεδόν ένας στους δύο Έλληνες μαθητές βρίσκεται κάτω από το βασικό επίπεδο επάρκειας στα Μαθηματικά, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 44% στην Ανάγνωση και το 41% στις Φυσικές Επιστήμες. Συνολικά, σχεδόν έξι στους δέκα μαθητές καταγράφουν χαμηλή επίδοση σε τουλάχιστον ένα από τα τρία πεδία.

Πίσω από τους αριθμούς αναδεικνύεται και ένα βαθύτερο πρόβλημα: οι εκπαιδευτικές και κοινωνικές ανισότητες. Η κοινωνική προέλευση, το μορφωτικό περιβάλλον της οικογένειας και η δυνατότητα πρόσθετης ιδιωτικής εκπαιδευτικής υποστήριξης εξακολουθούν να επηρεάζουν καθοριστικά τη σχολική διαδρομή, περιορίζοντας στην πράξη τον ρόλο της δημόσιας εκπαίδευσης ως μηχανισμού κοινωνικής κινητικότητας.

Το ΠΑΣΟΚ αντιπαραθέτει στην κυβερνητική πολιτική την ανάγκη για ένα νέο κοινωνικό και θεσμικό συμβόλαιο με τους εκπαιδευτικούς, μεγαλύτερη δημόσια χρηματοδότηση και στοχευμένη ενίσχυση των σχολείων που λειτουργούν στις δυσκολότερες κοινωνικές και γεωγραφικές συνθήκες.

Η πολιτική αιχμή είναι σαφής: μετά από επτά χρόνια κυβερνητικών εξαγγελιών, η συζήτηση για την Παιδεία επιστρέφει εκεί όπου κρίνονται τελικά όλες οι μεταρρυθμίσεις — μέσα στην τάξη και στις πραγματικές επιδόσεις των μαθητών. Και τα στοιχεία της PISA 2025, όπως τα παρουσιάζει το ΠΑΣΟΚ, αποτελούν πλέον το πεδίο πάνω στο οποίο η κυβέρνηση καλείται να απολογηθεί για το αποτέλεσμα της εκπαιδευτικής πολιτικής της.