Ταμείο Ανάκαμψης τέλος: Το πάρτι των δισεκατομμυρίων τελειώνει και μένει η κοινωνική πραγματικότητα

Γαβρής Άγγελος

Μετά τα 36 δισ. ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης, η κυβέρνηση Μητσοτάκη βρίσκεται αντιμέτωπη με το πιο σκληρό πολιτικό ερώτημα της επόμενης ημέρας: τι ακριβώς άλλαξε στην πραγματική ζωή των πολιτών; Γιατί πίσω από τους πανηγυρισμούς περί «ισχυρής ανάπτυξης» και «επενδυτικής έκρηξης», η Ελλάδα παραμένει ουραγός στην αγοραστική δύναμη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με τα νοικοκυριά να βλέπουν το διαθέσιμο εισόδημα να εξανεμίζεται πριν τελειώσει ο μήνας.

Το Ταμείο Ανάκαμψης λειτούργησε ως μία τεράστια ένεση ρευστότητας προς την οικονομία. Δισεκατομμύρια ευρώ διοχετεύθηκαν σε έργα, επιδοτήσεις, ενεργειακά προγράμματα και τραπεζικές χρηματοδοτήσεις. Όμως η κοινωνία δεν είδε αντίστοιχη βελτίωση στο επίπεδο ζωής της. Η ακρίβεια παρέμεινε ανεξέλεγκτη, τα ενοίκια εκτοξεύθηκαν, η στεγαστική κρίση βάθυνε και οι μισθοί εξακολουθούν να υπολείπονται δραματικά του ευρωπαϊκού μέσου όρου.

Η κυβέρνηση επιχείρησε να παρουσιάσει το Ταμείο Ανάκαμψης ως «εθνικό success story». Ωστόσο, όσο πλησιάζει ο Σεπτέμβριος και ολοκληρώνεται ο κύκλος του προγράμματος, αποκαλύπτεται η πραγματική εικόνα μιας οικονομίας που στηρίχθηκε υπέρμετρα σε ευρωπαϊκούς πόρους χωρίς να αλλάξει ουσιαστικά το παραγωγικό της μοντέλο. Η ανάπτυξη αποδείχθηκε σε μεγάλο βαθμό λογιστική και άνιση. Οι μεγάλες επιχειρήσεις και οι ήδη ισχυροί όμιλοι απορρόφησαν το μεγαλύτερο μέρος των διαθέσιμων κεφαλαίων, ενώ χιλιάδες μικρομεσαίες επιχειρήσεις έμειναν εκτός χρηματοδότησης λόγω τραπεζικών κριτηρίων και ασφυκτικών προϋποθέσεων.

Το ίδιο το κυβερνητικό αφήγημα αρχίζει πλέον να καταρρέει υπό το βάρος των αριθμών. Η χώρα που διαχειρίστηκε το μεγαλύτερο πακέτο κοινοτικών πόρων των τελευταίων δεκαετιών εξακολουθεί να καταγράφει από τις χαμηλότερες επιδόσεις στην πραγματική αγοραστική δύναμη των πολιτών στην Ε.Ε. Το ερώτημα είναι αμείλικτο: πού κατέληξαν τελικά τα 36 δισ. ευρώ;

Η αγωνία για την «επόμενη ημέρα» είναι ήδη ορατή και στο εσωτερικό της αγοράς. Οικονομικοί αναλυτές προειδοποιούν για επενδυτικό κενό μετά τη λήξη του προγράμματος, ιδιαίτερα σε οικονομίες όπως η ελληνική που εξαρτήθηκαν υπέρμετρα από την κοινοτική χρηματοδότηση. Το κυβερνητικό επιτελείο μιλά πλέον για νέα εργαλεία, νέα ΕΣΠΑ, νέα ταμεία και πιθανό «Σπίτι μου 3», γεγονός που αποτυπώνει ότι χωρίς συνεχή εξωτερική χρηματοδότηση το σημερινό μοντέλο ανάπτυξης δυσκολεύεται να σταθεί μόνο του.

Την ίδια στιγμή, το στεγαστικό αδιέξοδο λειτουργεί ως η πιο ηχηρή διάψευση της κυβερνητικής πολιτικής. Παρά τα προγράμματα δανειοδότησης, οι τιμές ακινήτων και ενοικίων συνέχισαν να αυξάνονται με ρυθμούς που εξαντλούν τα μεσαία και χαμηλά εισοδήματα. Η κυβέρνηση αναζητά τώρα τρόπους αξιοποίησης των 800.000 κλειστών κατοικιών, την ώρα που μια ολόκληρη γενιά αδυνατεί να αποκτήσει πρόσβαση σε αξιοπρεπή στέγη.

Στην πραγματικότητα, το μεγάλο πολιτικό πρόβλημα για το Μέγαρο Μαξίμου δεν είναι μόνο το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης. Είναι ότι το τέλος αυτό συμπίπτει με την αποκάλυψη μιας βαθιάς κοινωνικής δυσαρέσκειας. Διότι οι πολίτες δεν αξιολογούν την οικονομία με βάση τις ανακοινώσεις του υπουργικού συμβουλίου ή τους δείκτες των αγορών. Την αξιολογούν στο σούπερ μάρκετ, στον λογαριασμό του ρεύματος και στο ενοίκιο.

Και εκεί, παρά τα δισεκατομμύρια που πέρασαν από τα κυβερνητικά excel, η Ελλάδα συνεχίζει να μετρά χαμένους.