«Θα βούλιαζα τις βάρκες»: Η φράση του Βελόπουλου που έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με το διεθνές δίκαιο και την ανθρωπιά (Video)

Όταν ένας πολιτικός αρχηγός που εκπροσωπείται στη Βουλή δηλώνει δημόσια ότι θα προχωρούσε σε επαναπροωθήσεις μεταναστών και προσφύγων ή ακόμη και στη βύθιση σκαφών που μεταφέρουν ανθρώπους, η συζήτηση παύει να αφορά απλώς μια αυστηρή μεταναστευτική πολιτική. Αγγίζει τον πυρήνα του διεθνούς δικαίου, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων που έχει αναλάβει η Ελλάδα ως κράτος μέλος της διεθνούς κοινότητας.

Το διεθνές δίκαιο είναι απολύτως σαφές. Η Σύμβαση της Γενεύης του 1951 για τους Πρόσφυγες καθιερώνει την αρχή της μη επαναπροώθησης (non-refoulement), σύμφωνα με την οποία κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να επιστρέφεται βίαια σε περιοχή όπου κινδυνεύει η ζωή ή η ελευθερία του. Η αρχή αυτή θεωρείται θεμελιώδης κανόνας του διεθνούς δικαίου και δεσμεύει όλα τα κράτη που έχουν κυρώσει τη Σύμβαση, μεταξύ αυτών και την Ελλάδα.

Παράλληλα, το άρθρο 2 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου προστατεύει το δικαίωμα στη ζωή. Κανένα κράτος δεν μπορεί να εφαρμόζει πολιτικές που θέτουν εκ προθέσεως ανθρώπους σε κίνδυνο θανάτου. Η σκόπιμη βύθιση μιας βάρκας γεμάτης ανθρώπους θα συνιστούσε ευθεία απειλή κατά του δικαιώματος στη ζωή και θα ήταν αδύνατο να δικαιολογηθεί στο πλαίσιο ενός δημοκρατικού κράτους δικαίου.

Το ίδιο σαφές είναι και το Δίκαιο της Θάλασσας. Η Διεθνής Σύμβαση για την Ασφάλεια της Ανθρώπινης Ζωής στη Θάλασσα (SOLAS), η Διεθνής Σύμβαση Έρευνας και Διάσωσης (SAR) και η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) επιβάλλουν υποχρέωση διάσωσης κάθε ανθρώπου που βρίσκεται σε κίνδυνο στη θάλασσα, ανεξαρτήτως εθνικότητας, καθεστώτος ή λόγου μετακίνησης. Με άλλα λόγια, η διεθνής νομιμότητα επιβάλλει διάσωση και προστασία, όχι βύθιση και εγκατάλειψη.

Εξίσου σημαντική είναι η απαγόρευση των συλλογικών απελάσεων που προβλέπεται από το Πρωτόκολλο 4 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα ατομικής εξέτασης της περίπτωσής του και πρόσβασης στη διαδικασία ασύλου. Η πρακτική των μαζικών επαναπροωθήσεων χωρίς έλεγχο και καταγραφή έχει επανειλημμένα καταδικαστεί από ευρωπαϊκά δικαστήρια.

Η υπόθεση δεν αφορά μόνο τη νομική διάσταση. Αφορά και τη δημοκρατική ποιότητα του δημόσιου λόγου. Η ακροδεξιά ρητορική αντλεί τη δύναμή της από την αποανθρωποποίηση. Από τη μετατροπή ανθρώπων σε «φορτία», σε «κύματα», σε «εισβολείς». Όμως στις βάρκες δεν επιβαίνουν αφηρημένες έννοιες. Επιβαίνουν παιδιά, γυναίκες, βρέφη και άνθρωποι που βρίσκονται σε κατάσταση απόλυτης ευαλωτότητας.

Η Ελλάδα, μια χώρα που γνώρισε την προσφυγιά, τον ξεριζωμό και τη μετανάστευση, δεν μπορεί να αντιμετωπίζει ως πολιτική πρόταση αυτό που το διεθνές δίκαιο περιγράφει ως παραβίαση θεμελιωδών υποχρεώσεων προστασίας της ανθρώπινης ζωής. Η φύλαξη των συνόρων είναι νόμιμο δικαίωμα κάθε κράτους. Η έκθεση όμως ανθρώπων σε θανάσιμο κίνδυνο δεν αποτελεί άσκηση κυριαρχίας. Αποτελεί παραβίαση κανόνων που θεσπίστηκαν ακριβώς για να μην επαναληφθούν οι τραγωδίες που σημάδεψαν τον 20ό αιώνα.

Γι’ αυτό και η δημόσια διακήρυξη περί βύθισης σκαφών δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια ακόμη «σκληρή άποψη» στο πλαίσιο της πολιτικής αντιπαράθεσης. Πρόκειται για θέση που, εάν μετατρεπόταν σε κρατική πολιτική, θα ερχόταν σε ευθεία σύγκρουση με το διεθνές δίκαιο, το ευρωπαϊκό κεκτημένο και τις θεμελιώδεις αρχές προστασίας της ανθρώπινης ζωής που δεσμεύουν την Ελλάδα.