«Η Αυτοδιοίκηση σε κατάσταση θεσμικής σύγχυσης και διαρκούς μετάλλαξης»

Γράφει ο Μπάμπης Παπαδόπουλος

πρώην Δήμαρχος Σοφάδων

Το τελευταίο διάστημα, και πιο έντονα τους τελευταίους μήνες, επανέρχεται στην επικαιρότητα η συζήτηση για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης που επεξεργάζεται το Υπουργείο Εσωτερικών. Με την πρωτοβουλία αυτή, η κυβέρνηση επιδιώκει να ενσωματώσει σε ένα ενιαίο νομικό κείμενο όλες τις διάσπαρτες διατάξεις που αφορούν τη λειτουργία των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Από μόνη της, η ανάγκη αυτή είναι εύλογη. Όμως η πολιτική και θεσμική συγκυρία μέσα στην οποία προωθείται γεννά σοβαρά ερωτήματα.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση βάλλεται σοβαρά τα τελευταία χρόνια από τις αλλεπάλληλες αλλαγές, μεταρρυθμίσεις και διορθώσεις. Ένα ατελείωτο «προγκρόμ» τροποποιήσεων, που ενίοτε αλληλοαναιρούνται, έχει θολώσει κάθε ξεκάθαρη στόχευση για το τι είδους αυτοδιοίκηση επιχειρούμε να διαμορφώσουμε.

Η πορεία που ξεκίνησε τη δεκαετία του 1980 και συνεχίστηκε τη δεκαετία του 1990 με μεταρρυθμίσεις όπως ο «Καποδίστριας» και κυρίως ο «Καλλικράτης», μετέβαλε σταδιακά την Αυτοδιοίκηση από παθητικό διαχειριστή της κεντρικής διοίκησης σε ενεργό φορέα τοπικής ανάπτυξης. Ισχυροποιήθηκε θεσμικά, διοικητικά και οικονομικά. Όμως ο Καλλικράτης, αν και φιλόδοξο σχέδιο, δεν πρόλαβε ποτέ να υλοποιηθεί στην πληρότητά του. Από την πρώτη κιόλας μέρα, άρχισε να «μεταρρυθμίζεται», να κουτσουρεύεται, να τροποποιείται — συχνά όχι με βάση αξιολογήσεις, αλλά εξαιτίας ιδεοληψιών, μικροκομματικών σκοπιμοτήτων ή πρόσκαιρων πολιτικών ισορροπιών.

Το αποτέλεσμα είναι ότι δεν γνωρίσαμε ποτέ τις πραγματικές δυνατότητες της μεταρρύθμισης. Κάθε νέα πολιτική ηγεσία προχωρούσε σε νέα αλλαγή, πριν καν κριθεί η προηγούμενη. Ο θεσμός της Αυτοδιοίκησης, αντί να χτίζει βάσεις, βρέθηκε να κινείται διαρκώς σε ασταθές και αντιφατικό έδαφος. Καμία αναπτυξιακή στρατηγική δεν μπορεί να σταθεί με τόσο ρευστούς όρους λειτουργίας.

Πολλά από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ΟΤΑ σήμερα δεν οφείλονται στην έλλειψη νομοθεσίας αλλά στην έλλειψη συνέπειας στην εφαρμογή της. Ο θεσμός του Ελεγκτή Νομιμότητας, προβλεπόμενος από το 2010, δεν εφαρμόστηκε ποτέ όπως προέβλεπε ο νόμος. Οι αποκεντρωμένες διοικήσεις εκτελούν αυτόν τον ρόλο «κατά παρέκκλιση», χωρίς ανεξαρτησία. Το ίδιο και με τη μεταφορά αρμοδιοτήτων στους δήμους: συχνά δεν συνοδεύεται από τους αναγκαίους πόρους, με αποτέλεσμα οι δήμοι να μετατρέπονται σε δέκτες ευθυνών χωρίς μέσα.

Δεν χρειαζόμαστε άλλες μεταρρυθμίσεις «εκ των άνω», που αλλάζουν τον χάρτη της Αυτοδιοίκησης χωρίς στρατηγική και χωρίς δημοκρατικό διάλογο. Χρειαζόμαστε θεσμική σταθερότητα, ουσιαστική αποκέντρωση και σεβασμό στον ρόλο της Αυτοδιοίκησης ως θεσμού λαϊκής συμμετοχής. Και ναι — ύστερα από τόσες αλλαγές, διορθώσεις, προσθήκες και τροποποιήσεις, είναι εύλογο να συνταχθεί ένας νέος Κώδικας, μόνο και μόνο για να συγκεντρώσει σ’ ένα σώμα όσα έχουν ψηφιστεί. Όχι όμως για να επαναληφθεί το ίδιο παιχνίδι απορρύθμισης με άλλο όνομα.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν είναι εργαλείο εξυπηρέτησης κεντρικών σχεδίων· είναι μοχλός ελευθερίας, κοινωνικής πολιτικής και δημοκρατικής συμμετοχής. Η υπεράσπισή της δεν είναι τεχνικό ζήτημα — είναι πολιτική υποχρέωση.