Η μεγάλη «φούσκα» των πρωτογενών πλεονασμάτων: Πίσω από τα νούμερα, ένα έλλειμμα 51,7 δισ. ευρώ

Του Γαβρή Άγγελου

Σταθερά, κάθε φορά που ανακοινώνεται το εκάστοτε πρωτογενές αποτέλεσμα του Κρατικού Προϋπολογισμού, το κυβερνητικό αφήγημα στήνεται με τον ίδιο τρόπο: πλεόνασμα σημαίνει «επιτυχία». Όμως τα δεδομένα της τελευταίας πενταετίας, και ιδίως αυτά που δημοσιοποίησε το ίδιο το Υπουργείο Οικονομικών, αποκαλύπτουν μια εντελώς διαφορετική εικόνα — και μάλιστα συστημικά αποσιωπημένη.

Πλεόνασμα ή έλλειμμα; Το πολιτικό και δημοσιονομικό «τρικ»

Το πρωτογενές αποτέλεσμα του Κρατικού Προϋπολογισμού είναι ο δείκτης που δείχνει τη διαφορά μεταξύ των δημοσίων εσόδων και των δαπανών χωρίς να υπολογίζονται οι τόκοι του δημόσιου χρέους. Είναι ένα στοιχείο σημαντικό, αλλά όχι πλήρες. Το ουσιαστικό και καθοριστικό για την εξέλιξη της οικονομίας είναι το τελικό αποτέλεσμα του Προϋπολογισμού — δηλαδή ο πραγματικός απολογισμός μετά και την πληρωμή των τόκων. Και εδώ ακριβώς αρχίζει η αποκάλυψη.

Τα πραγματικά μεγέθη: Έλλειμμα 51,7 δισ. ευρώ σε 5 χρόνια

Αν και η κυβέρνηση υπερπροβάλλει τα πρωτογενή πλεονάσματα των τελευταίων δύο ετών (2023 και 2024), μια προσεκτική ματιά στα στοιχεία του Υπουργείου Οικονομικών δείχνει ότι, ούτε αυτά κατέληξαν σε πλεόνασμα. Ο λόγος; Το βάρος των τόκων.

Ο παρακάτω πίνακας συγκεντρώνει τα βασικά μεγέθη των ετών 2020-2024:

Αθροιστικά, τα τελευταία πέντε χρόνια καταγράφεται ένα τελικό έλλειμμα της τάξης των 51,7 δισ. ευρώ — ποσό που μεταφράζεται σε ισόποση αύξηση του κρατικού χρέους. Και αυτό, παρά τα φαινομενικά «πλεονάσματα» που διατυμπανίζονται.

Πολιτική επικοινωνία χωρίς λογοδοσία

Αυτό που εντυπωσιάζει περισσότερο είναι η μονόπλευρη παρουσίαση των οικονομικών αποτελεσμάτων. Το αφήγημα του πρωτογενούς πλεονάσματος χρησιμοποιείται επικοινωνιακά, για να υποστηριχθεί η εικόνα της δημοσιονομικής ευταξίας. Ωστόσο, η απόκρυψη της εικόνας στο σύνολό της — δηλαδή η μη συμπερίληψη των καταβληθέντων τόκων — παραπλανά και τελικά προσβάλλει την ενημέρωση των πολιτών.

Το κρίσιμο ερώτημα που προκύπτει είναι το εξής:
Μπορεί να θεωρείται “επιτυχία” ένα αποτέλεσμα που, τελικά, οδηγεί σε αύξηση του χρέους και περαιτέρω επιβάρυνση των πολιτών;

Η ουσία του δημόσιου λογαριασμού

Ο κρατικός Προϋπολογισμός δεν είναι ένα θεωρητικό εργαλείο — είναι ο καθρέφτης της οικονομικής πολιτικής μιας κυβέρνησης. Όταν η τελική αποτίμηση δείχνει διαρκή ελλείμματα, τότε η «λογική» των πρωτογενών πλεονασμάτων παύει να έχει πραγματικό αντίκρισμα.

Το 2023 και το 2024, τα πολυδιαφημισμένα πρωτογενή πλεονάσματα δεν ήταν ικανά να καλύψουν τις δαπάνες για τόκους — και αυτό είναι ένα γεγονός, όχι πολιτική εκτίμηση.

Το τίμημα της «επιτυχίας»

Το συνολικό έλλειμμα της περιόδου 2020-2024, ύψους 51,7 δισ. ευρώ, έχει συνέπειες:

• Αύξηση του δημόσιου χρέους
• Περιορισμός του δημοσιονομικού χώρου
• Δυσκολία μελλοντικών παρεμβάσεων υπέρ των ασθενέστερων
• Υπονόμευση της εμπιστοσύνης στην οικονομική πολιτική

Σε μια χώρα που βίωσε την κρίση του χρέους, τέτοιου τύπου «ωραιοποιήσεις» δεν βοηθούν — αντιθέτως, διαστρεβλώνουν την πραγματικότητα και οδηγούν σε ανακύκλωση αποτυχημένων στρατηγικών.

Η διαφάνεια δεν είναι επιλογή — είναι υποχρέωση

Το ζητούμενο δεν είναι να μηδενίσει κανείς τις προσπάθειες που έγιναν στη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών. Όμως, η πραγματική λογοδοσία προϋποθέτει ειλικρινή αποτύπωση της κατάστασης.

Και σε αυτό, το πολιτικό σύστημα οφείλει να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων — όχι να χτίζει success stories πάνω σε ελλείμματα που βαφτίζονται πλεονάσματα. Οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν την αλήθεια.