Η 1η φορά Αριστερά ήταν το 1981 με το ΠΑΣΟΚ και την κυβέρνηση της Αλλαγής

Γράφει ο Δημοσιογράφος και Πολιτικός Επικοινωνιολόγος, Γαβρής Άγγελος

Η φράση «1η φορά Αριστερά» έγινε εμβληματικό σύνθημα δεκαετίες αργότερα, αλλά η ουσιαστική, βαθιά ριζοσπαστική και ταυτόχρονα πατριωτική Αριστερά ανέλαβε την εξουσία για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 1981, με τον Ανδρέα Παπανδρέου και το ΠΑΣΟΚ. Τότε ήταν που η κοινωνία απέκτησε φωνή, που το κράτος έπαψε να είναι εχθρός του πολίτη και έγινε εργαλείο ισότητας, δικαιοσύνης και αξιοπρέπειας. Ήταν η πρώτη φορά που οι μάζες, οι αγρότες, οι εργάτες, οι γυναίκες, οι νέοι ένιωσαν ότι βρίσκονται στην καρδιά της πολιτικής και όχι στο περιθώριο.

Η νίκη του ΠΑΣΟΚ τον Οκτώβριο του 1981 δεν ήταν μια απλή εκλογική αναμέτρηση, ήταν το ξέσπασμα μιας κοινωνίας που για δεκαετίες ήταν αποκλεισμένη από το κράτος και τη δημοκρατική συμμετοχή. Ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν υποσχέθηκε αλλαγή. Την εφάρμοσε. Από την πρώτη στιγμή, η κυβέρνησή του ξεδίπλωσε ένα τεράστιο κοινωνικό και θεσμικό μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα, που θεμελίωσε το σύγχρονο κοινωνικό κράτος στην Ελλάδα και έφερε τη χώρα πιο κοντά στο ευρωπαϊκό πρότυπο της σοσιαλδημοκρατίας με ελληνικά χαρακτηριστικά.

Ένα από τα πιο εμβληματικά έργα αυτής της εποχής ήταν η ίδρυση του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ), με τον νόμο 1397/1983. Για πρώτη φορά, η πρόσβαση στην υγεία έπαψε να είναι προνόμιο των λίγων και έγινε καθολικό δικαίωμα. Ο Ανδρέας Παπανδρέου πίστευε βαθιά ότι «μπροστά στον πόνο και την αρρώστια δεν υπάρχουν πλούσιοι και φτωχοί». Το ΕΣΥ στήθηκε με δημόσια νοσοκομεία και κέντρα υγείας σε όλη την Ελλάδα, ειδικά στην ύπαιθρο, και αποτέλεσε μια επανάσταση στον τομέα της υγειονομικής φροντίδας για τις λαϊκές τάξεις.

Ταυτόχρονα, η κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ προχώρησε σε ριζοσπαστικές τομές στο οικογενειακό και αστικό δίκαιο. Η κατάργηση της προίκας, η κατοχύρωση της ισότητας των φύλων, η δυνατότητα συναινετικού διαζυγίου και η ισοτιμία των παιδιών ανεξαρτήτως γάμου αποτέλεσαν θεμελιώδη βήματα εκσυγχρονισμού. Η εισαγωγή του πολιτικού γάμου και η διατήρηση του πατρικού επωνύμου για τις γυναίκες σημάδεψαν μια νέα εποχή δικαιωμάτων και χειραφέτησης.

Η εργασία και η κοινωνική προστασία βρέθηκαν επίσης στο επίκεντρο. Με τον νόμο 1264/1982 κατοχυρώθηκαν τα συνδικαλιστικά δικαιώματα, η απεργία και η ελευθερία των εργαζομένων. Απαγορεύτηκε η ανταπεργία και ενισχύθηκε η συλλογική διαπραγμάτευση. Η καθιέρωση της ΑΤΑ (Αυτόματης Τιμαριθμικής Αναπροσαρμογής) θωράκισε τα εισοδήματα από τον πληθωρισμό. Οι μισθοί και οι συντάξεις αυξήθηκαν θεαματικά. Οι πενθήμερες εργασίες, οι τέσσερις εβδομάδες άδειας, η προστασία μητρότητας και το επίδομα ανεργίας διαμόρφωσαν μια Ελλάδα πιο δίκαιη και ανθρώπινη.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου υπήρξε όμως και εθνικός ηγέτης. Δεν δίστασε να υψώσει το ανάστημά του σε κρίσιμες στιγμές, όπως το 1987 με την κρίση του «Σισμίκ». Όταν η Τουρκία αμφισβήτησε την ελληνική υφαλοκρηπίδα στο Αιγαίο, η Ελλάδα στάθηκε όρθια. Με αποφασιστικότητα, χωρίς κραυγές αλλά με σαφήνεια, έθεσε όρους και απέτρεψε πολεμική σύρραξη, κρατώντας την εθνική κυριαρχία αδιαπραγμάτευτη. Ήταν το «όχι» ενός ηγέτη που δεν υποτάχθηκε στους ισχυρούς, αλλά υπερασπίστηκε την ειρήνη με αξιοπρέπεια.

Η διεθνής πολιτική του ΠΑΣΟΚ χαρακτηρίστηκε από πολυδιάστατη προσέγγιση: η Ελλάδα διατήρησε τη θέση της στην ΕΟΚ, αλλά με εθνική φωνή, πρότεινε τα Μεσογειακά Ολοκληρωμένα Προγράμματα και υποστήριξε τον Τρίτο Κόσμο, τις χώρες του Νότου και το αντιιμπεριαλιστικό κίνημα. Η Ελλάδα έπαψε να είναι δορυφόρος και απέκτησε λόγο και ρόλο.

Αναγνώρισε την Εθνική Αντίσταση, κατήργησε τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων και αποκατέστησε πολιτικά τους ανθρώπους που είχαν κυνηγηθεί για τις ιδέες τους. Κατάργησε τη Χωροφυλακή και την Αστυνομία Πόλεων, ίδρυσε την ΕΛ.ΑΣ. και ενίσχυσε τη δημόσια τηλεόραση με πλουραλισμό. Ήταν η πρώτη φορά που το κράτος έγινε όργανο δημοκρατίας και όχι μηχανισμός καταστολής.

Το 1981-1989 ήταν η περίοδος κατά την οποία θεμελιώθηκε η κοινωνική δημοκρατία στην Ελλάδα. Ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν υπήρξε απλώς ένας πρωθυπουργός – υπήρξε η φωνή αυτών που για δεκαετίες δεν είχαν φωνή. Ήταν ο πρώτος ηγέτης που είπε στους πολλούς: “Ανήκετε και εσείς σε αυτή τη χώρα.”

Η “Αλλαγή” δεν ήταν σύνθημα, ήταν πράξη. Και η Αριστερά στην εξουσία δεν ήρθε το 2015. Ήρθε το 1981. Και ήταν πράσινη. Με ρίζες βαθιές στον λαό και πρόσωπο στραμμένο προς την Ιστορία.