Ιχθυοκαλλιέργειες στην Ελλάδα: Τα ερωτηματικά – Το νομοθετικό πλαίσιο του 2011 και τα ερωτήματα

Σε μία εποχή όπου η παγκόσμια ζήτηση για ψάρια αυξάνεται λόγω της εξάντλησης των φυσικών αποθεμάτων, οι ιχθυοκαλλιέργειες προβάλλουν διεθνώς ως βασικός πυλώνας της διατροφικής ασφάλειας. Η Ελλάδα, με πλεονεκτική γεωγραφική θέση και πλούσια ακτογραμμή, συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους εξαγωγείς τσιπούρας και λαβρακιού στην Ευρώπη. Ωστόσο, η εντυπωσιακή ανάπτυξη του κλάδου εγείρει σοβαρά ερωτήματα για το θεσμικό πλαίσιο, τις περιβαλλοντικές συνέπειες και την κοινωνική συναίνεση.

Στο εκτενές ρεπορτάζ της “Καθημερινής” γίνεται αναφορά στη ραγδαία επέκταση των μονάδων υδατοκαλλιέργειας πυροδοτήθηκε θεσμικά το 2011, όταν στις 4 Νοεμβρίου εκείνης της χρονιάς υπογράφηκε η Κοινή Υπουργική Απόφαση 31722/36555, η οποία θεσμοθέτησε το «Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για τις Υδατοκαλλιέργειες».

Το νέο θεσμικό πλαίσιο εισήγαγε τη δημιουργία 25 ΠΟΑΥ (Περιοχές Οργανωμένης Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών), επιτρέποντας την εγκατάσταση ιχθυοτροφείων ακόμα και εντός περιοχών Natura, με αποστάσεις από τις ακτές που σε ορισμένες περιπτώσεις αγγίζουν τα μόλις 50 μέτρα — απόσταση κατά πολύ μικρότερη από τα ευρωπαϊκά πρότυπα (400-800 μ.). Περιβαλλοντικές οργανώσεις, όπως η Greenpeace και το Ινστιτούτο Θαλάσσιας Προστασίας «Αρχιπέλαγος», προειδοποιούν ότι για κάθε 1.000 τόνους παραγόμενων ψαριών απορρίπτονται έως και 1,8 τόνοι οργανικών αποβλήτων, επιβαρύνοντας κλειστούς κόλπους και οικοσυστήματα με περιορισμένη ικανότητα αυτοκαθαρισμού.

Τοπικές κοινωνίες, όπως στον Πόρο, στην Ιθάκη, στον Καφηρέα Ευβοίας ή στο Μεγανήσι, έχουν εκφράσει την έντονη αντίθεσή τους, φοβούμενες ότι οι υδατοκαλλιέργειες θα πλήξουν ανεπανόρθωτα τον τουρισμό και την ποιότητα ζωής. Σε πολλές περιπτώσεις, κάτοικοι και τοπικές αρχές καταγγέλλουν πως δεν ερωτήθηκαν ούτε ενημερώθηκαν επαρκώς, ενώ επισημαίνουν ότι η πολεοδόμηση της θάλασσας προχωρά χωρίς ενιαία εθνική στρατηγική, με τις επιχειρήσεις του κλάδου να καθοδηγούν την πολιτική βούληση.

Παράλληλα, το μοντέλο ανάπτυξης που ακολουθήθηκε οδηγεί σε υπερσυγκέντρωση των μονάδων σε συγκεκριμένες ζώνες, χωρίς πρόβλεψη για φέρουσα ικανότητα ή συνδυασμένη χρήση θαλάσσιου χώρου με άλλες οικονομικές δραστηριότητες. Η πίεση για αύξηση των εξαγωγών έρχεται σε αντίθεση με τις ανάγκες της τοπικής παραγωγής και κατανάλωσης, με τα ελληνικά ψάρια να καταλήγουν κυρίως στο εξωτερικό και όχι στα ράφια των εγχώριων καταστημάτων.

Η υπόθεση των ιχθυοκαλλιεργειών αποτυπώνει με ενάργεια τη δυσκολία ισορροπίας ανάμεσα στην οικονομική ανάπτυξη, την περιβαλλοντική προστασία και τη δημοκρατική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών. Δεκατρία χρόνια μετά το θεσμικό ξεκίνημα του 2011, τα ερωτήματα παραμένουν ζωντανά: μπορεί η Ελλάδα να γίνει παγκόσμιος παίκτης στην παραγωγή τροφής από τη θάλασσα χωρίς να υπονομεύσει το ίδιο της το περιβάλλον και την κοινωνική συνοχή;

Η απάντηση, όπως φαίνεται, δεν βρίσκεται μόνο στους δείκτες εξαγωγών, αλλά και στο εάν θα υπάρξει βούληση για έναν νέο εθνικό διάλογο με επίκεντρο τη βιώσιμη συνύπαρξη ανθρώπου και θάλασσας.

ΠΗΓΗ: “Η Καθημερινή “