ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ
Έρευνα ΑΠΘ: Τα δέντρα «ρίχνουν» έως και 10 βαθμούς τη θερμοκρασία στη Θεσσαλονίκη
Η κλιματική κρίση καθιστά τις ελληνικές πόλεις ολοένα και πιο αφιλόξενες, με την αστική θερμική νησίδα να απειλεί όχι μόνο την ποιότητα ζωής αλλά και την υγεία των κατοίκων. Τη λύση, όπως φαίνεται, δεν θα τη δώσει η τσιμεντοποίηση ούτε τα αποσπασματικά μέτρα, αλλά η ίδια η φύση. Αυτό καταδεικνύει πρόσφατη έρευνα του τμήματος Μηχανικών Χωροταξίας και Ανάπτυξης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, σύμφωνα με την οποία η δενδροφύτευση και η ενίσχυση του αστικού πρασίνου μπορούν να μειώσουν την αισθητή θερμοκρασία έως και 10 °C στους πιο θερμούς δρόμους της πόλης.
Η μελέτη, που εκπονήθηκε από τον υποψήφιο διδάκτορα Νικόλαο Συλλίρη υπό την επίβλεψη του καθηγητή Απόστολου Παπαγιαννάκη, εξετάζει το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας στη Θεσσαλονίκη, εστιάζοντας σε επιλεγμένους οδικούς άξονες. Το ερευνητικό έργο θα παρουσιαστεί στο 7ο Πανελλήνιο Συνέδριο Πολεοδομίας, Χωροταξίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης τον Σεπτέμβριο, ενώ η εφημερίδα Μακεδονία της Κυριακής δημοσίευσε ήδη μια σύνοψη των αποτελεσμάτων.
Η αίσθηση καύσωνα ξεπερνά τους 55 °C
Η έρευνα ανέδειξε τρεις περιοχές με υψηλό θερμικό φορτίο: το ιστορικό κέντρο, το Ντεπώ και τον Εύοσμο. Στις οδούς Παλαιών Πατρών Γερμανού, 25ης Μαρτίου και Καραολή & Δημητρίου καταγράφηκαν οι δυσμενέστεροι δείκτες θερμικής άνεσης (PET – Physiologically Equivalent Temperature), ένας δείκτης που συνυπολογίζει θερμοκρασία αέρα, υγρασία, ακτινοβολία και άνεμο.
Η πιο χαρακτηριστική στιγμή της τελευταίας δεκαετίας σημειώθηκε στις 3 Αυγούστου 2021, ώρα 16:00. Ενώ το θερμόμετρο έδειχνε 43 °C στον Εύοσμο, 41 °C στο κέντρο και 39 °C στο Ντεπώ, η αίσθηση ζέστης που βίωναν οι άνθρωποι ξεπερνούσε κατά πολύ τις τιμές αυτές. Ο δείκτης PET έφτασε τους 55,5 °C στην Καραολή & Δημητρίου, τους 49,5 °C στην Π.Π. Γερμανού και τους 47,2 °C στην 25ης Μαρτίου. Ακόμα και σε κεντρικούς δρόμους όπως η Βασ. Όλγας και η Τσιμισκή, η θερμική αίσθηση κυμαινόταν αντίστοιχα στους 42,5 °C και 41 °C.
Πρόκειται για θερμικές συνθήκες που ξεπερνούν τα όρια αντοχής του ανθρώπινου οργανισμού, καθιστώντας τον αστικό ιστό επικίνδυνο κατά τις περιόδους ακραίου καύσωνα.
Δύο σενάρια παρέμβασης
Για να απαντήσει στο πώς μπορεί να βελτιωθεί το μικροκλίμα, η έρευνα προσομοίωσε δύο σενάρια:
- Ήπιο σενάριο: Περιλαμβάνει δενδροφυτεύσεις, δημιουργία πράσινων δωμάτων, αντικατάσταση συμβατικών υλικών με «ψυχρά» υλικά υψηλής ανακλαστικότητας, υδατοπερατά δάπεδα και φωτοκαταλυτικές επιφάνειες. Τα μέτρα αυτά μειώνουν τη θερμική καταπόνηση και βελτιώνουν την ποιότητα του αέρα.
- Σενάριο ριζικών λύσεων: Προβλέπει μέτρα βιώσιμης κινητικότητας, μείωση της κυκλοφορίας, ηλεκτροκίνηση στο 50% των οχημάτων και πλήρεις πεζοδρομήσεις σε βασικούς άξονες. Ο ελεύθερος δημόσιος χώρος αξιοποιείται για ακόμη μεγαλύτερη ενίσχυση του πρασίνου.
Σύμφωνα με τις προσομοιώσεις, ο δείκτης θερμικής άνεσης μπορεί να μειωθεί από 2,4 °C έως 9,8 °C, ανάλογα με το σενάριο. Η σκίαση από δέντρα, η διαπνοή και η χρήση βιοκλιματικών υλικών αποδεικνύονται οι πιο αποτελεσματικοί μηχανισμοί για την ψύξη του αστικού περιβάλλοντος.
Πολιτική δικαίωση Χάρη Δούκα
Τα ευρήματα της έρευνας του ΑΠΘ συνιστούν και μια πολιτική δικαίωση για τον Δήμαρχο Αθηναίων, Χάρη Δούκα. Από την προεκλογική του καμπάνια ήδη, όταν διεκδικούσε τον δήμο απέναντι στον Κώστα Μπακογιάννη, υπογράμμιζε πως «το πράσινο είναι το καλύτερο φυσικό κλιματιστικό της πόλης». Η στρατηγική του για την Αθήνα βασίζεται ακριβώς σε αυτή τη φιλοσοφία: μαζικές δενδροφυτεύσεις, ανακατασκευή δημόσιων χώρων με βιοκλιματικά υλικά και δημιουργία πράσινων διαδρομών που θα συνδέουν γειτονιές και πάρκα.
Η επιστημονική τεκμηρίωση που παρέχει η μελέτη του ΑΠΘ δείχνει ότι οι θέσεις αυτές δεν ήταν απλώς μια πολιτική ρητορική, αλλά βασίζονται σε μετρήσιμα αποτελέσματα. Ανάλογες παρεμβάσεις θα μπορούσαν να εφαρμοστούν και στη Θεσσαλονίκη, όπου το αστικό περιβάλλον ασφυκτιά από την έλλειψη πρασίνου.
Το Μητροπολιτικό Πάρκο της ΔΕΘ ως μονόδρομος
Η μελέτη έρχεται να ενισχύσει και το πάγιο αίτημα φορέων και πολιτών για δημιουργία ενός μεγάλου Μητροπολιτικού Πάρκου στον χώρο της ΔΕΘ. Η Θεσσαλονίκη διαθέτει από τα μικρότερα ποσοστά πρασίνου ανά κάτοικο στην Ευρώπη, γεγονός που επιδεινώνει τις συνθήκες διαβίωσης, ιδίως τους καλοκαιρινούς μήνες.
Πλέον, με επίσημα επιστημονικά δεδομένα στα χέρια τους, οι πολίτες έχουν ακόμη ισχυρότερα επιχειρήματα. Η Πολιτεία δεν μπορεί να αγνοήσει το αίτημα. Η δημιουργία ενός εκτεταμένου χώρου πρασίνου στο κέντρο της πόλης δεν είναι μόνο ζήτημα περιβαλλοντικής πολιτικής, αλλά και δημόσιας υγείας.
Η επόμενη μέρα για τις πόλεις
Η κλιματική προσαρμογή στον αστικό ιστό απαιτεί γενναίες αποφάσεις. Η έρευνα του ΑΠΘ δείχνει ότι η λύση είναι μπροστά μας και είναι φυσική: τα δέντρα, οι πράσινες υποδομές, τα πορώδη υλικά, οι πεζοδρομήσεις. Οι πόλεις του μέλλοντος δεν θα χτίζονται με περισσότερο τσιμέντο, αλλά με περισσότερη σκιά.
Αν η Αθήνα με τον Χάρη Δούκα έχει ήδη χαράξει αυτόν τον δρόμο, η Θεσσαλονίκη καλείται τώρα να ακολουθήσει. Γιατί, όπως αποδεικνύει η επιστήμη, ένα δέντρο μπορεί να ρίξει τη θερμοκρασία πιο αποτελεσματικά από κάθε κλιματιστικό.
