Μαρίνος Σκανδάμης: “Εκπαιδευτικός στην Ελλάδα — Ένα επάγγελμα υπό διωγμό”

Του Μαρίνου Σκανδάμη*

Το λειτούργημα του εκπαιδευτικού στην Ελλάδα μοιάζει πλέον να έχει μετατραπεί σε επάγγελμα υψηλού κινδύνου. Δάσκαλοι και καθηγητές ζουν υπό τη διαρκή απειλή πειθαρχικών διώξεων, δημόσιου διασυρμού και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και ποινικών κυρώσεων, μέσα σε ένα σχολικό περιβάλλον που έχει χάσει την ασφάλεια και το κύρος του.

Σχεδόν κάθε μήνα έρχονται στη δημοσιότητα περιστατικά σχολικής βίας ή «παραμέλησης εποπτείας», με τους εκπαιδευτικούς να βρίσκονται στο στόχαστρο σαν να ευθύνονται οι ίδιοι για ό,τι συμβαίνει στην αυλή ή στην τάξη. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου δάσκαλοι σύρονται με χειροπέδες στα αστυνομικά τμήματα, μετά από μηνύσεις που συχνά βασίζονται σε υπερβολές ή σε παρεξηγήσεις.

Φυσικά, η αγωνία των γονιών είναι εύλογη. Όμως η γενικευμένη ποινικοποίηση της σχολικής ζωής υπονομεύει την ουσία της εκπαίδευσης. Δεν είναι όλες οι περιπτώσεις ίδιες και δεν μπορεί να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο αυστηρό τρόπο.

Την ίδια στιγμή, οι μαθητές και οι γονείς μπαίνουν κι αυτοί στο κάδρο των ποινικών ελέγχων: ανήλικοι οδηγούνται σε προκαταρκτικές εξετάσεις, οι γονείς κατηγορούνται για παραμέληση εποπτείας, ενώ ολόκληρες σχολικές κοινότητες στιγματίζονται.
Όπως υπενθυμίζει η εγκληματολογική θεωρία της «ετικέτας» (labeling theory), η υπερβολική έκθεση και ο στιγματισμός ενός παιδιού δεν το νουθετούν – το ωθούν στον περιθωριασμό και εν τέλει στην αποκλίνουσα συμπεριφορά.

Η άγρια δικαστικοποίηση της σχολικής πραγματικότητας και η μετατροπή κάθε διαφοράς σε ποινική υπόθεση ακυρώνουν τον παιδαγωγικό χαρακτήρα του σχολείου. Αντί για χώρους μάθησης, δημιουργούνται πεδία φόβου και καχυποψίας, όπου οι εκπαιδευτικοί νιώθουν περισσότερο κατηγορούμενοι παρά παιδαγωγοί.

Η ώρα για μια σοβαρή δημόσια συζήτηση έχει φτάσει. Όλα τα εμπλεκόμενα μέρη – τα αρμόδια υπουργεία, οι συνδικαλιστικοί φορείς των εκπαιδευτικών, οι ενώσεις γονέων, οι υπεύθυνοι σχολικής ζωής και οι δικαστικοί λειτουργοί – πρέπει να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι.
Χρειάζεται να οριστούν ξεκάθαρα τα νομικά όρια ανάμεσα σε περιπτώσεις που μπορούν να λυθούν με σχολική διαμεσολάβηση και σε εκείνες που όντως απαιτούν την παρέμβαση της Δικαιοσύνης.

Η εκπαίδευση δεν μπορεί να λειτουργεί μέσα σε καθεστώς φόβου. Ούτε οι δάσκαλοι, ούτε οι μαθητές, ούτε οι γονείς αντέχουν να βλέπουν ξανά χειροπέδες μέσα σε σχολεία.

*Ο Μαρίνος Σκανδάμης είναι Διδάκτωρ Νομικής, Δικηγόρος και πρώην Γενικός Γραμματέας Αντεγκληματικής Πολιτικής του Υπουργείου Δικαιοσύνης.