ΟΗΕ: Η «παγκόσμια χρεοκοπία νερού» και η πολιτική ανεπάρκεια που απειλεί κοινωνίες και δημοκρατίες

Ο ΟΗΕ κρούει τον κώδωνα του κινδύνου με όρους που δεν αφήνουν περιθώρια παρερμηνείας. Η ανθρωπότητα έχει εισέλθει σε μια εποχή «παγκόσμιας χρεοκοπίας νερού», μια συνθήκη που δεν αφορά μελλοντικά σενάρια, αλλά μια ήδη εξελισσόμενη κρίση με βαθιές κοινωνικές, οικονομικές και γεωπολιτικές συνέπειες. Πρόκειται για μια δομική αποτυχία διαχείρισης, στην οποία το νερό αντιμετωπίστηκε ως ανεξάντλητος πόρος και όχι ως θεμελιώδες δημόσιο αγαθό.

Τα στοιχεία της έκθεσης είναι αμείλικτα. Τρία στα τέσσερα άτομα στον πλανήτη ζουν πλέον σε χώρες που χαρακτηρίζονται ανασφαλείς ή κρίσιμα ανασφαλείς ως προς την επάρκεια νερού, ενώ περίπου δύο δισεκατομμύρια άνθρωποι κατοικούν σε περιοχές όπου το έδαφος κυριολεκτικά βυθίζεται λόγω της κατάρρευσης των υδροφόρων οριζόντων. Η υπεράντληση, η ρύπανση και η καταστροφή φυσικών αποθεμάτων έχουν μετατρέψει το νερό σε πηγή αστάθειας και συγκρούσεων, με τις σχετικές εντάσεις να έχουν πολλαπλασιαστεί δραματικά από το 2010 μέχρι σήμερα.

Η κλιματική κρίση επιταχύνει μια ήδη εκρηκτική κατάσταση. Παγετώνες που λειτουργούσαν ως φυσικές δεξαμενές λιώνουν, τα ακραία καιρικά φαινόμενα εντείνονται και η «κανονικότητα» στην οποία προσβλέπουν κυβερνήσεις και διαχειριστές κρίσεων απλώς δεν υπάρχει πια. Ποτάμια-σύμβολα, από το Κολοράντο μέχρι τον Τίγρη και τον Ευφράτη, δεν φτάνουν πλέον στη θάλασσα, ενώ πόλεις σε κάθε ήπειρο βιώνουν ή απειλούνται με «ημέρες μηδέν», όταν τα αποθέματα νερού εξαντλούνται πλήρως.
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η διάσταση της γεωργίας.

Περίπου το 70% του γλυκού νερού καταναλώνεται για αγροτική χρήση, την ώρα που περισσότερο από το μισό της παγκόσμιας παραγωγής τροφίμων προέρχεται από περιοχές με φθίνουσες ή ασταθείς υδατικές αποθήκες. Αυτό μεταφράζεται σε άμεσες επιπτώσεις στην επισιτιστική ασφάλεια, στις τιμές των τροφίμων και στις μεταναστευτικές ροές, με τις πιο ευάλωτες κοινωνίες να πληρώνουν πρώτες το τίμημα.

Η εικόνα συμπληρώνεται από την καθίζηση ολόκληρων πόλεων, από το Ιράν και το Μεξικό μέχρι τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Νοτιοανατολική Ασία, καθώς και από τη μαζική εξαφάνιση υγροτόπων, ισοδύναμων σε έκταση με μια ολόκληρη Ευρωπαϊκή Ένωση. Η φύση στερείται το νερό της για να συντηρηθεί ένα παραγωγικό μοντέλο βραχυπρόθεσμου κέρδους και πολιτικής αδράνειας.

Πίσω από τους τεχνικούς όρους και τα επιστημονικά δεδομένα, αναδεικνύεται ένα βαθιά πολιτικό πρόβλημα. Η διαχείριση του νερού δεν μπορεί να παραμένει πεδίο αποσπασματικών πολιτικών, ιδιωτικοποιήσεων και αναβολών. Όπως επισημαίνουν στελέχη του ΟΗΕ, η «χρεοκοπία νερού» εξελίσσεται σε παράγοντα κοινωνικής διάλυσης, εκτοπισμού πληθυσμών και σύγκρουσης, απειλώντας ευθέως τη δημοκρατική συνοχή.
Η έκθεση καλεί σε ριζική επαναθεμελίωση των πολιτικών νερού, με προσαρμογή των δικαιωμάτων άντλησης στη μειωμένη προσφορά, αλλαγές στο αγροτικό και βιομηχανικό μοντέλο και στήριξη των κοινοτήτων που θα κληθούν να αλλάξουν τρόπο ζωής. Πρόκειται για επιλογές που απαιτούν πολιτικό θάρρος και σύγκρουση με κατεστημένα συμφέροντα.

Σε έναν κόσμο όπου οι κυβερνήσεις συχνά διαχειρίζονται την κρίση με όρους επικοινωνίας και όχι ουσίας, το μήνυμα του ΟΗΕ είναι σαφές και δυσάρεστο. Το νερό δεν είναι απλώς περιβαλλοντικό ζήτημα. Είναι ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης, ειρήνης και δημοκρατίας. Και η αδράνεια απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα δεν είναι ουδετερότητα, αλλά συνενοχή σε μια κρίση που βαθαίνει.