Εκλογή της ηγεσίας του ΠΑΣΟΚ από τη Βάση. Το όραμα του Γιώργου Παπανδρέου από το 2004

Εκλογή της ηγεσίας του ΠΑΣΟΚ από τη βάση – αδιαπραγμάτευτο και ξεκάθαρο προοδευτικό χαρακτηριστικό της μεγάλης δημοκρατικής παράταξης

Γράφει ο Γαβρής Αγγελος

Η εκλογή του προέδρου του ΠΑΣΟΚ από τα μέλη και τους «φίλους» του κόμματος το 2004 δεν ήταν μια απλή οργανωτική αλλαγή. Ήταν μια πολιτική τομή που έθεσε νέα – και ανεξίτηλα δημοκρατικά – θεμέλια στη λειτουργία της ελληνικής πολιτικής ζωής. Μια καινοφανής, ρηξικέλευθη στιγμή όπου το σοσιαλιστικό κίνημα άνοιξε την πόρτα της εσωκομματικής εξουσίας στον ίδιο τον λαό, καταργώντας για πρώτη φορά την παραδοσιακή διαδικασία ανάδειξης ηγεσίας από συνεδριακά και κλειστά όργανα.

Μέχρι τότε, η παράταξη του ΠΑΣΟΚ είχε προεδρεύσει δοκιμασμένα επί δεκαετίες σε εσωκομματικές συγκεντρώσεις όπου η ηγεσία αναδεικνυόταν κυρίως μέσω αντιπροσώπων, συνεδρίων και εκλογικών μηχανισμών περιορισμένης βάσης. Αυτό άλλαξε ριζικά στο έκτακτο συνέδριο της Νίκαιας στις αρχές Φεβρουαρίου 2004, όταν οι 4.650 σύνεδροι υπερψήφισαν τροποποίηση του καταστατικού ώστε η εκλογή της ηγεσίας να ανοίξει στους πολίτες που στήριζαν το ΠΑΣΟΚ – μέλη και «φίλους» που δεν ήταν εγγεγραμμένα μέλη.

Το αποτέλεσμα ήταν πρωτοφανές: πάνω από 1.000.000 πολίτες προσήλθαν στις κάλπες, δίνοντας στον Γιώργο Παπανδρέου μια λαϊκή εντολή μαζικής και άμεσης νομιμοποίησης ως πρόεδρου του Κινήματος. Μια εντολή που δεν προέκυψε από ένα κλειστό επιτελείο ή από πολιτικό συμβούλιο, αλλά από την ίδια την κοινωνία που, με την κρίση και την απογοήτευση να βαραίνει την πολιτική σκηνή, επιχείρησε να αναπλάσει την εμπιστοσύνη της στην πολιτική μέσα από τη συμμετοχή.

Αυτή η «εκλογή από τη βάση» δεν ήταν απλά μια τεχνική δημοκρατική ρύθμιση. Ήταν προσυνωμοσιολογικά ένα ιδεολογικό σάλπισμα, μια πράξη «πολιτικής βαρύτητας» που πρόβαλλε συμμετοχικές αξίες σε ένα σύστημα όπου οι αποφάσεις για την ηγεσία των κομμάτων ήταν παραδοσιακά συγκεντρωμένες.

Ο ίδιος ο Παπανδρέου, στην επόμενη μέρα της εκλογής του, χαρακτήρισε τη συμμετοχή αυτή «εντολή αλλαγής και ανατροπής», υπογραμμίζοντας ότι η πολιτική έπρεπε να γίνει ξανά υπόθεση του λαού και όχι των εσωκομματικών μηχανισμών.

Η καινοτομία αυτή δεν έμεινε χωρίς αντίκτυπο στον ευρύτερο ελληνικό πολιτικό χώρο. Ο θεσμός της «εκλογής ηγεσίας από τη βάση», αν και ξεκίνησε στο ΠΑΣΟΚ, έθεσε πρότυπο που υιοθετήθηκε εν μέρει και από άλλους πολιτικούς χώρους τα επόμενα χρόνια – με σημαντικές διαφοροποιήσεις και επιφυλάξεις – αλλά ποτέ με την ίδια μαζική συμμετοχή και συμβολική βαρύτητα.

Η ιστορική αυτή εξέλιξη, λοιπόν, δεν γράφτηκε ως ρήξη εις βάρος της παράδοσης, αλλά ως εμβάθυνση της δημοκρατίας εντός της πολιτικής διαδικασίας· μια πρακτική που άλλαξε για πάντα τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες μπορούσαν να διεκδικήσουν ρόλο στην ηγεσία ενός από τα μεγαλύτερα κόμματα της χώρας.

Μέσα από αυτήν την πρωτοφανή κινητοποίηση, η εκλογή του προέδρου του ΠΑΣΟΚ από τη βάση έγινε αδιαπραγμάτευτο σύμβολο συμμετοχικής δημοκρατίας – ένα ζωντανό παράδειγμα που υπενθυμίζει ότι η πολιτική δεν είναι κλειστή υπόθεση των μηχανισμών, αλλά πεδίο άμεσης σχέσης λαού και εξουσίας.