Ο Oύλωφ Πάλμε πιο επίκαιρος από ποτέ: “Η δημοκρατία δεν μπορεί να υπερασπίζεται με μεθόδους που την καταστρέφουν”

Η ιστορία της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας δεν γράφτηκε με ψιθύρους αλλά με καθαρό λόγο απέναντι στην αυθαιρεσία της ισχύος. Ο Olof Palme υπήρξε από τους ελάχιστους ηγέτες που τόλμησαν να ονομάσουν τον πόλεμο με το όνομά του, όταν άλλοι κρύβονταν πίσω από διπλωματικές ευγένειες.

«Η δημοκρατία δεν μπορεί να υπερασπίζεται με μεθόδους που την καταστρέφουν», είχε προειδοποιήσει, υπενθυμίζοντας ότι η βία που βαφτίζεται ασφάλεια διαβρώνει πρώτα τον ίδιο τον πυρήνα της ελευθερίας.

Ο Πάλμε είχε καταγγείλει τον πόλεμο στο Βιετνάμ ως «έγκλημα» και είχε συγκρίνει τους βομβαρδισμούς αμάχων με τις πιο σκοτεινές σελίδες του 20ού αιώνα. Δεν το έκανε από ιδεοληψία, αλλά από βαθιά δημοκρατική πεποίθηση ότι «η ειρήνη δεν είναι απλώς η απουσία πολέμου, αλλά η παρουσία δικαιοσύνης». Για τον Σουηδό ηγέτη, η διεθνής έννομη τάξη δεν ήταν διακοσμητικό στοιχείο της διπλωματίας· ήταν η στοιχειώδης ασπίδα των αδύναμων απέναντι στους ισχυρούς.

Σήμερα, που οι λέξεις «προληπτικό πλήγμα» και «παράπλευρες απώλειες» επανέρχονται με ανησυχητική ευκολία, η φωνή του αντηχεί πιο επίκαιρη από ποτέ. «Ο εξοπλισμός δεν δημιουργεί ασφάλεια· δημιουργεί φόβο», έλεγε, υπογραμμίζοντας ότι ο φαύλος κύκλος της στρατιωτικής κλιμάκωσης γεννά περισσότερη ανασφάλεια απ’ όση υπόσχεται να θεραπεύσει.

Η λογική του «δίκαιου πολέμου» μετατρέπεται γρήγορα σε άδειο κέλυφος όταν τα θύματα είναι άμαχοι, παιδιά, κοινωνίες ολόκληρες που συνθλίβονται στο όνομα γεωπολιτικών σχεδίων.
Ο Πάλμε πίστευε ακράδαντα ότι «η διεθνής αλληλεγγύη δεν είναι φιλανθρωπία· είναι κοινό συμφέρον».

Σε έναν πλανήτη αλληλεξαρτήσεων, η ανάφλεξη σε μία περιοχή μετατρέπεται σε παγκόσμια αποσταθεροποίηση. Η κλιμάκωση δεν είναι επίδειξη πυγμής· είναι ομολογία πολιτικής αποτυχίας. Κάθε βόμβα που πέφτει ακυρώνει χρόνια διπλωματίας και υπονομεύει το κύρος εκείνων που ισχυρίζονται ότι υπερασπίζονται τη διεθνή νομιμότητα.

Η υπεράσπιση της ειρήνης δεν είναι ουδετερότητα. Είναι ενεργή επιλογή υπέρ του δικαίου, της πολυμέρειας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Είναι η άρνηση να αποδεχθούμε ότι η ιστορία κινείται αναπόφευκτα προς τη σύγκρουση. «Πρέπει να τολμήσουμε να ελπίζουμε», είχε πει ο Πάλμε, «αλλά και να τολμήσουμε να ενεργούμε». Η ειρήνη απαιτεί θάρρος — συχνά μεγαλύτερο από εκείνο που απαιτεί ο πόλεμος.

Σε μια εποχή όπου η ρητορική της σύγκρουσης κερδίζει έδαφος, η παρακαταθήκη του Σουηδού ηγέτη υπενθυμίζει το αυτονόητο: καμία στρατιωτική υπεροχή δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη νομιμοποίηση που πηγάζει από το διεθνές δίκαιο και τη λαϊκή βούληση.

Όσο οι κυβερνήσεις επιλέγουν τη στρατιωτική οδό ως πρώτη και όχι ως έσχατη λύση, τόσο θα απομακρύνονται από τη δημοκρατική τους εντολή.

Η ειρήνη δεν είναι ρομαντική πολυτέλεια. Είναι πολιτική αναγκαιότητα. Και η φωνή του Ούλωφ Πάλμε, διαπεραστική και ανυποχώρητη, μας καλεί ακόμη να σταθούμε απέναντι στην κανονικοποίηση της βίας και να απαιτήσουμε έναν κόσμο όπου η ισχύς θα υποτάσσεται στο δίκαιο — και όχι το αντίστροφο.