32 χρόνια χωρίς τον Γιώργο Γεννηματά – Το Ε.Σ.Υ και το έργο του για ένα κοινωνικό κράτος που μειώνει τις ανισότητες

Γράφει ο Γαβρής Αγγελος

Το αποτύπωμα ενός πολιτικού που ταύτισε το όνομά του με το κοινωνικό κράτος

Τριάντα δύο χρόνια μετά τον θάνατό του, στις 25 Απριλίου 1994, η πολιτική διαδρομή του Γιώργου Γεννηματά παραμένει σημείο αναφοράς για μια Ελλάδα που αναζητά ξανά την έννοια της κοινωνικής δικαιοσύνης. Ιδρυτικό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ και υπουργός σε κομβικές περιόδους της Μεταπολίτευσης, υπήρξε ο άνθρωπος που συνέδεσε την πολιτική με την απτή βελτίωση της ζωής των πολιτών, αφήνοντας πίσω του μια κληρονομιά που ακόμη δοκιμάζεται από τις επιλογές των σημερινών κυβερνήσεων.

Η πιο εμβληματική στιγμή της πολιτικής του διαδρομής δεν είναι άλλη από τη θεμελίωση του Εθνικού Συστήματος Υγείας. Με τον νόμο 1397/1983, ο Γεννηματάς εισήγαγε ένα ριζοσπαστικό για τα ελληνικά δεδομένα μοντέλο καθολικής, δωρεάν πρόσβασης στην υγεία, ανατρέποντας ένα σύστημα ανισοτήτων και αποκλεισμών που ταλαιπωρούσε για δεκαετίες τη χώρα. Το ΕΣΥ δεν ήταν απλώς μια διοικητική μεταρρύθμιση· ήταν μια πολιτική πράξη βαθιά ιδεολογική, που έθεσε τον άνθρωπο στο κέντρο της δημόσιας πολιτικής.

Πέρα από το ΕΣΥ, ο Γεννηματάς υπήρξε πρωταγωνιστής στη διαμόρφωση της κοινωνικής φυσιογνωμίας της Μεταπολίτευσης.

Ως κορυφαίο στέλεχος των κυβερνήσεων του Ανδρέα Παπανδρέου, συμμετείχε στη συγκρότηση ενός κράτους πρόνοιας που επιχείρησε να μειώσει τις κοινωνικές ανισότητες, ενισχύοντας τα δικαιώματα των εργαζομένων και διευρύνοντας την πρόσβαση σε δημόσια αγαθά.

Ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα είχε και η στάση του απέναντι στη δημόσια υγεία ως πεδίο πολιτικής ευθύνης και όχι διαχειριστικής λογικής. Σε μια εποχή που η υγεία αντιμετωπιζόταν συχνά ως προνόμιο και όχι ως δικαίωμα, ο Γεννηματάς επέμεινε στη θεσμική κατοχύρωση της ισότητας στην περίθαλψη, εισάγοντας ένα μοντέλο που ακόμη και σήμερα αποτελεί σημείο σύγκρισης – συχνά δυσάρεστης – για τις σύγχρονες πολιτικές επιλογές.

Η πολιτική του διαδρομή διακόπηκε πρόωρα, σε ηλικία μόλις 55 ετών, ύστερα από μάχη με τον καρκίνο. Ωστόσο, η προσωπική του στάση απέναντι στην ασθένεια, την οποία αντιμετώπισε με δημόσια αξιοπρέπεια, ενίσχυσε ακόμη περισσότερο το ηθικό του αποτύπωμα στη συλλογική συνείδηση.

Σήμερα, σε μια συγκυρία όπου το κοινωνικό κράτος δοκιμάζεται και η δημόσια υγεία βρίσκεται ξανά υπό πίεση, η παρακαταθήκη του Γεννηματά αποκτά εκ νέου πολιτική επικαιρότητα. Δεν πρόκειται για νοσταλγία, αλλά για υπενθύμιση: ότι υπήρξε μια περίοδος όπου η πολιτική μπορούσε να σχεδιάζει, να συγκρούεται και τελικά να υλοποιεί μεταρρυθμίσεις προς όφελος της κοινωνικής πλειοψηφίας.

Η μνήμη του δεν περιορίζεται σε επετειακές αναφορές. Λειτουργεί ως μέτρο σύγκρισης για το σήμερα και, ταυτόχρονα, ως πολιτική πρόκληση για το αύριο.