Από τη Βαρκελώνη μέχρι την Αθήνα: Όταν οι πόλεις εξεγείρονται απέναντι στον υπερτουρισμό

Του Γαβρή Άγγελου

Η Βαρκελώνη αποφάσισε να τραβήξει τη γραμμή. Και το μήνυμα που στέλνει προς όλη την Ευρώπη είναι σαφές: οι πόλεις δεν μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν ως απέραντα τουριστικά πάρκα εις βάρος των κατοίκων τους.

Με μια δέσμη σκληρών παρεμβάσεων κατά του υπερτουρισμού, η καταλανική πρωτεύουσα επιχειρεί να ανακτήσει τον δημόσιο χώρο, να συγκρατήσει τη στεγαστική ασφυξία και να επαναφέρει την έννοια της βιώσιμης πόλης στο επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης. Η απόφαση για κατάργηση περίπου 10.000 αδειών Airbnb μέχρι το 2028, οι περιορισμοί στα κρουαζιερόπλοια και τα τουριστικά πούλμαν, αλλά και η συνολική αναθεώρηση του μοντέλου μαζικού τουρισμού, αποτελούν ίσως τη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή παρέμβαση απέναντι στην ανεξέλεγκτη «τουριστικοποίηση» των αστικών κέντρων.

Η φράση του επιτρόπου Βιώσιμης Τουριστικής Ανάπτυξης της Βαρκελώνης, Χοσέ Αντόνιο Ντοναΐρ, αποτυπώνει το αδιέξοδο που βιώνουν πλέον πολλές ευρωπαϊκές πόλεις: «Φτάσαμε στο τέλος του δρόμου. Η Βαρκελώνη δεν μπορεί να φιλοξενήσει άλλους επισκέπτες».

Πίσω από αυτή τη δραματική διαπίστωση κρύβεται μια πραγματικότητα γνώριμη και στην Αθήνα. Εκτόξευση ενοικίων, εξαφάνιση διαθέσιμων κατοικιών για μόνιμους κατοίκους, ιστορικές γειτονιές που μετατρέπονται σε θεματικά πάρκα βραχυχρόνιας μίσθωσης και μια καθημερινότητα που γίνεται ολοένα πιο ασφυκτική για όσους εξακολουθούν να ζουν στο κέντρο των πόλεων.

Η Βαρκελώνη αναγνωρίζει πλέον ανοιχτά ότι το προηγούμενο μοντέλο ανάπτυξης εξυπηρέτησε κυρίως μεγάλα τουριστικά συμφέροντα, αφήνοντας πίσω κοινωνικές ανισότητες και στεγαστική απορρύθμιση. Και για αυτό επιχειρεί τώρα να αντιστρέψει τη συνθήκη. Να επιστρέψουν κατοικίες στη μακροχρόνια μίσθωση. Να ξαναγίνουν οι αγορές χώροι ζωής και όχι «σκηνικά» για selfies. Να περιοριστεί το party tourism που διαλύει τη φυσιογνωμία ολόκληρων συνοικιών.

Δεν είναι τυχαίο ότι η συζήτηση αυτή αποκτά πλέον έντονη πολιτική διάσταση σε ολόκληρη την Ευρώπη και ειδικά στους κόλπους των ευρωπαίων σοσιαλιστών και προοδευτικών δημάρχων, που θέτουν το δικαίωμα στην κατοικία και τη βιώσιμη πόλη απέναντι στη λογική της ανεξέλεγκτης αγοράς.

Σε αυτό το πλαίσιο αποκτούν ιδιαίτερο βάρος και οι παρεμβάσεις του Δημάρχου Αθηναίων Χάρη Δούκα, ο οποίος έχει προειδοποιήσει ότι «η Αθήνα δεν μπορεί να λειτουργεί σαν ένα τεράστιο ξενοδοχείο». Η συζήτηση που άνοιξε στην ελληνική πρωτεύουσα για «πάγωμα» νέων τουριστικών κλινών και Airbnb σε κορεσμένες περιοχές δεν αποτελεί πλέον μια «αιρετική» προσέγγιση, αλλά μέρος μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής μετατόπισης.

Γιατί το πραγματικό ερώτημα πλέον δεν είναι αν ο τουρισμός φέρνει έσοδα. Το ερώτημα είναι ποιος τελικά πληρώνει το κοινωνικό κόστος αυτής της ανάπτυξης. Οι κάτοικοι που εκτοπίζονται από τις γειτονιές τους; Οι νέοι άνθρωποι που αδυνατούν να νοικιάσουν σπίτι; Οι εργαζόμενοι που βλέπουν τις πόλεις να μετατρέπονται σε ακριβά «σκηνικά εμπειρίας» για λίγες ημέρες τουριστικής κατανάλωσης;

Η Βαρκελώνη δείχνει ότι οι ευρωπαϊκές πόλεις αρχίζουν πλέον να απαντούν πολιτικά σε αυτά τα ερωτήματα. Και όσο η στεγαστική κρίση βαθαίνει, τόσο πιο δύσκολο θα γίνεται για κυβερνήσεις και οικονομικά λόμπι να συνεχίζουν να παρουσιάζουν τον υπερτουρισμό ως μονόδρομο ανάπτυξης χωρίς κοινωνικές συνέπειες.