Αναγκαίες συναινέσεις

Του Μπάμπη Καραγεωργίου

Μιλώντας με φίλο προερχόμενο από το ΠΑΣΟΚ σχετικά με τη μάχη που έχει να δώσει ο προοδευτικός χώρος στην Αυτοδιοίκηση, διατύπωσε μια απορία, ίσως και αγωνία, που εκφράζει μια μεγάλη μερίδα των προοδευτικών πολιτών. Του φαίνεται αδιανόητο ότι ακόμη δεν έχει γίνει μια σοβαρή συζήτηση μεταξύ των όμορων πολιτικών χώρων για τη συγκρότηση κοινών ψηφοδελτίων, με στελέχη προερχόμενα τόσο από το ΠΑΣΟΚ όσο και από την ΕΛ.Α.Σ., αλλά και με τη συμμετοχή ανεξάρτητων προσωπικοτήτων που έχουν βαθύ αποτύπωμα στην κοινωνία και στον προοδευτικό χώρο.

Άλλωστε, η Τοπική Αυτοδιοίκηση ήταν πάντα ένας χώρος όπου η προοδευτική παράταξη έχτισε τη βάση της, διαμόρφωσε ισχυρούς δεσμούς με τις τοπικές κοινωνίες και πέτυχε μεγάλες εκλογικές νίκες. Ένας χώρος όπου οι ιδέες της κοινωνικής δικαιοσύνης, της συμμετοχής, της αλληλεγγύης και της ισότιμης πρόσβασης στα δημόσια αγαθά μπορούν να αποκτήσουν πραγματικό περιεχόμενο, μέσα από πολιτικές που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών.

Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, η Αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να αποτελεί πεδίο μικροκομματικών ανταγωνισμών και προσωπικών στρατηγικών.

Η ακρίβεια, η στεγαστική κρίση, η υποβάθμιση των δημόσιων χώρων, η ανάγκη για σύγχρονες υποδομές, η προστασία του περιβάλλοντος και η ενίσχυση των κοινωνικών υπηρεσιών διαμορφώνουν ένα σύνθετο τοπίο προκλήσεων. Οι δήμοι και οι περιφέρειες καλούνται να δώσουν ουσιαστικές απαντήσεις σε προβλήματα που αγγίζουν κάθε οικογένεια, κάθε εργαζόμενο, κάθε νέο άνθρωπο, κάθε ευάλωτο συμπολίτη μας.

Σε αυτό το περιβάλλον, η προοδευτική παράταξη οφείλει να αναμετρηθεί με τις ευθύνες της. Δεν αρκεί να διαπιστώνει την ανάγκη για αλλαγή ούτε να καταγγέλλει τις αδυναμίες της σημερινής κατάστασης. Οφείλει να παρουσιάσει μια πειστική εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης των τοπικών κοινωνιών, με συγκεκριμένο πρόγραμμα, κοινωνικές συμμαχίες και ανθρώπους που μπορούν να εμπνεύσουν εμπιστοσύνη.

Και εδώ ακριβώς τίθεται το ζήτημα των αναγκαίων συναινέσεων.

Οι προϋποθέσεις για κοινά προοδευτικά ψηφοδέλτια

Η συζήτηση για κοινά αυτοδιοικητικά ψηφοδέλτια δεν είναι μια τεχνική εκλογική άσκηση ούτε μια ευκαιριακή συμφωνία κορυφής. Είναι πρωτίστως μια πολιτική επιλογή. Μια επιλογή που προϋποθέτει την αναγνώριση ότι, παρά τις υπαρκτές διαφορές, υπάρχουν κοινές προτεραιότητες, συγκλίσεις και στόχοι που μπορούν να ενώσουν τις προοδευτικές δυνάμεις σε ένα κοινό σχέδιο για τις τοπικές κοινωνίες.

Το ΠΑΣΟΚ, η ΕΛ.Α.Σ. (Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη), οι ευρύτερες δυνάμεις της Αριστεράς και της πολιτικής οικολογίας, μαζί με ανεξάρτητους αυτοδιοικητικούς και ενεργούς πολίτες, έχουν τη δυνατότητα να αναζητήσουν έναν κοινό βηματισμό. Όχι στη βάση μιας ισοπεδωτικής λογικής που αγνοεί τις διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες τους, αλλά στη βάση μιας ειλικρινούς συζήτησης για όσα μπορούν να τους ενώσουν. Με σεβασμό στην αυτονομία κάθε χώρου, χωρίς αποκλεισμούς και χωρίς την απαίτηση να απαρνηθεί κανείς την πολιτική του ταυτότητα.

Άλλωστε, η Αυτοδιοίκηση έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες. Οι τοπικές κοινωνίες δεν λειτουργούν πάντοτε με τους όρους και τις διαχωριστικές γραμμές της κεντρικής πολιτικής σκηνής. Οι πολίτες αξιολογούν πρόσωπα, προγράμματα, έργο, συνέπεια και αποτελεσματικότητα. Αναζητούν ανθρώπους που γνωρίζουν τα προβλήματα της περιοχής τους, έχουν διάθεση να προσφέρουν και μπορούν να συνθέσουν διαφορετικές απόψεις προς όφελος του κοινού καλού.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι αρκεί μια συμφωνία για την κοινή κάθοδο στις εκλογές. Οι συνεργασίες χωρίς προγραμματικό περιεχόμενο είναι εύθραυστες και συχνά καταλήγουν να απογοητεύουν όσους τις στήριξαν. Χρειάζεται, επομένως, μια ουσιαστική προγραμματική συμφωνία που θα καθορίζει τις προτεραιότητες, τις δεσμεύσεις και τον τρόπο λειτουργίας μιας κοινής αυτοδιοικητικής προσπάθειας. Χρειάζονται διαφανείς διαδικασίες επιλογής υποψηφίων, συλλογική λειτουργία, λογοδοσία και, πάνω απ’ όλα, εμπιστοσύνη.

Χρειάζεται επίσης να γίνει σαφές ότι οι συνεργασίες αυτές δεν μπορούν να οικοδομηθούν αποκλειστικά σε κλειστά γραφεία. Οι ίδιοι οι πολίτες, οι τοπικές συλλογικότητες, οι κοινωνικοί φορείς, οι άνθρωποι της εργασίας, του πολιτισμού, της επιστήμης και της οικολογίας πρέπει να έχουν λόγο στη διαμόρφωση των προτάσεων και των ψηφοδελτίων. Η κοινωνία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένας απλός μηχανισμός εκλογικής κινητοποίησης. Πρέπει να είναι συμμέτοχος στη διαδικασία.

Ο χρόνος πιέζει και οι κομματικές περιχαρακώσεις κοστίζουν

Το μεγαλύτερο λάθος θα ήταν να θεωρηθεί ότι υπάρχει απεριόριστος χρόνος για να ανοίξει αυτή η συζήτηση. Όσο οι προοδευτικές δυνάμεις αναλώνονται σε εσωτερικές αντιπαραθέσεις, τόσο δημιουργείται χώρος για την παγίωση πολιτικών συσχετισμών που δύσκολα ανατρέπονται. Και όσο η κοινωνία βλέπει τις δυνάμεις που θα μπορούσαν να συνεργαστούν να παραμένουν εγκλωβισμένες σε προσωπικές φιλοδοξίες και κομματικούς υπολογισμούς, τόσο ενισχύεται η απογοήτευση και η αποστασιοποίηση από την πολιτική.

Ασφαλώς, οι διαφορές υπάρχουν και δεν πρόκειται να εξαφανιστούν με μια διακήρυξη καλών προθέσεων. Υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις, διαφορετικές πολιτικές διαδρομές και διαφορετικές αντιλήψεις για τον τρόπο άσκησης της πολιτικής. Το ερώτημα, όμως, δεν είναι αν οι προοδευτικές δυνάμεις συμφωνούν σε όλα. Το ερώτημα είναι αν μπορούν να συμφωνήσουν σε όσα είναι απαραίτητα για να βελτιωθεί η ζωή των πολιτών και να ενισχυθεί η δημοκρατική λειτουργία των δήμων και των περιφερειών.

Η συναίνεση δεν σημαίνει υποχώρηση από τις αρχές. Σημαίνει πολιτική ωριμότητα, διάθεση συνεννόησης και αναγνώριση ότι ο κοινός στόχος μπορεί να είναι σημαντικότερος από την επιμέρους κομματική επιδίωξη. Προϋποθέτει αμοιβαίο σεβασμό, ισότιμη συμμετοχή και την αποδοχή ότι κανείς δεν μπορεί να διεκδικεί για τον εαυτό του την αποκλειστικότητα της προοδευτικής εκπροσώπησης.

Σε τελική ανάλυση, η Αυτοδιοίκηση μπορεί να αποτελέσει το πεδίο όπου θα δοκιμαστεί στην πράξη η δυνατότητα συνεννόησης των προοδευτικών δυνάμεων. Ένα πεδίο όπου οι συνεργασίες δεν θα εξαντλούνται σε προεκλογικές συμφωνίες, αλλά θα αποκτούν διάρκεια, περιεχόμενο και κοινωνικό αποτύπωμα. Ένα πεδίο όπου θα διαμορφώνονται νέες σχέσεις εμπιστοσύνης και θα αναδεικνύονται πρόσωπα με πραγματική αναφορά στις τοπικές κοινωνίες.

Η πρωτοβουλία για διάλογο δεν μπορεί να περιμένει

Η πρωτοβουλία για έναν τέτοιο διάλογο δεν μπορεί να περιμένει την επίλυση όλων των εκκρεμοτήτων της κεντρικής πολιτικής σκηνής. Αντίθετα, μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία για μια διαφορετική κουλτούρα συνεργασίας, με πρακτικά αποτελέσματα και συγκεκριμένες δεσμεύσεις. Χωρίς τεχνητές συγκολλήσεις, χωρίς λογικές επιβολής και χωρίς αποκλεισμούς που δεν υπηρετούν κανέναν άλλο σκοπό πέρα από τη διατήρηση εσωτερικών ισορροπιών.

Η αγωνία του φίλου μου, λοιπόν, δεν είναι μια προσωπική απορία. Είναι ένα ερώτημα που βρίσκεται ήδη στη σκέψη πολλών προοδευτικών πολιτών: θα μπορέσουν οι πολιτικές δυνάμεις που συναντώνται σε βασικές κοινωνικές και πολιτικές διεκδικήσεις να μετατρέψουν τις συγκλίσεις τους σε μια συγκροτημένη αυτοδιοικητική πρόταση ή θα επιλέξουν για ακόμη μία φορά τον δρόμο των χωριστών διαδρομών;

Η απάντηση δεν μπορεί να δοθεί με γενικόλογες διακηρύξεις. Θα δοθεί μέσα από πρωτοβουλίες, διάλογο, συγκεκριμένες προγραμματικές δεσμεύσεις και την ετοιμότητα των πολιτικών χώρων να υπερβούν όσα τους χωρίζουν, χωρίς να ακυρώνουν την ταυτότητά τους.

Οι τοπικές κοινωνίες δεν έχουν ανάγκη από περισσότερες κομματικές περιχαρακώσεις. Έχουν ανάγκη από λύσεις, σχέδιο και ανθρώπους που μπορούν να συνεργάζονται. Και ο προοδευτικός χώρος έχει ανάγκη να αποδείξει ότι διαθέτει όχι μόνο τις ιδέες, αλλά και την πολιτική βούληση να τις μετατρέψει σε πράξη.

Οι αναγκαίες συναινέσεις δεν αποτελούν πολυτέλεια ούτε απλώς μια εκλογική τακτική. Αποτελούν προϋπόθεση για να αποκτήσει ξανά η προοδευτική παράταξη ισχυρή παρουσία στην Αυτοδιοίκηση και ουσιαστικό ρόλο στη διαμόρφωση του μέλλοντος των τοπικών κοινωνιών.