Μητροπολιτικό Πάρκο στο Γουδί – Μία αναγκαιότητα και μια ρύθμιση δεκαετιών

Γράφει ο Γαβρής Αγγελος

Υπάρχουν στιγμές που η πραγματικότητα λειτουργεί ως αδιάψευστος μάρτυρας των πολιτικών επιλογών. Η καταστροφική πυρκαγιά στις εγκαταστάσεις του Badminton, στον πυρήνα του Γουδή, δεν άφησε πίσω της μόνο ένα καμένο κτίριο. Ξαναέφερε στο προσκήνιο μια ιστορία κρατικών δεσμεύσεων που δεν τηρήθηκαν ποτέ, δικαστικών αποφάσεων που αγνοήθηκαν και ενός δημόσιου χώρου που εδώ και δεκαετίες στερείται η πόλη.

Η ιστορία είναι γνωστή, αλλά παραμένει επίκαιρη. Από το Ρυθμιστικό Σχέδιο της Αθήνας του 1985, η περιοχή του Γουδή είχε χαρακτηριστεί ως ο χώρος όπου έπρεπε να δημιουργηθεί ένα μεγάλο Μητροπολιτικό Πάρκο. Η επιλογή δεν αφορούσε μόνο την αισθητική της πόλης, αλλά την ίδια τη λειτουργία της. Ο Υμηττός θα συνδεόταν με τον αστικό ιστό, επιτρέποντας τη διείσδυση του φυσικού περιβάλλοντος στην πυκνοδομημένη Αθήνα και δημιουργώντας έναν από τους σημαντικότερους πνεύμονες πρασίνου για το Λεκανοπέδιο. Ο τότε Οργανισμός Ρυθμιστικού Σχεδίου και Περιβάλλοντος Αθήνας περιέγραφε εύστοχα την περιοχή ως τον βασικό διάδρομο σύνδεσης του ορεινού οικοσυστήματος με την πόλη.

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 2004 ανέτρεψαν τον σχεδιασμό. Στο όνομα της διοργάνωσης κατασκευάστηκαν εγκαταστάσεις που χαρακτηρίστηκαν «προσωρινές», ανάμεσά τους και το Badminton. Η ίδια η Πολιτεία, στην απόφαση έγκρισης των περιβαλλοντικών όρων, είχε δεσμευθεί ρητά ότι οι εγκαταστάσεις αυτές θα απομακρύνονταν και οι σκληρές επιφάνειες θα αποξηλώνονταν μέσα σε έξι μήνες από την ολοκλήρωση των Αγώνων.

Η υπόσχεση δεν τηρήθηκε ποτέ. Αντί για κατεδάφιση, ακολούθησαν νομοθετικές παρεμβάσεις που επιχείρησαν να νομιμοποιήσουν τη μόνιμη παρουσία του συγκροτήματος. Το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι οι εγκαταστάσεις όφειλαν να απομακρυνθούν, ακριβώς επειδή είχαν εγκριθεί ως προσωρινές. Η απόφαση έμεινε ουσιαστικά ανεφάρμοστη. Το συγκρότημα πέρασε από σχέδια αξιοποίησης στην εγκατάλειψη και, τελικά, στην καταστροφή.

Δεν είναι τυχαίο ότι τα τελευταία χρόνια ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας έχει επανειλημμένα ζητήσει την πλήρη εφαρμογή του σχεδιασμού για το Μητροπολιτικό Πάρκο Γουδή, επισημαίνοντας ότι η Αθήνα δεν αντέχει άλλη απώλεια ελεύθερων χώρων και ότι η κλιματική κρίση καθιστά επιτακτική την ενίσχυση του αστικού πρασίνου. Σε δημόσιες παρεμβάσεις του έχει τονίσει πως η πόλη χρειάζεται περισσότερα δέντρα, περισσότερους ανοιχτούς δημόσιους χώρους και λιγότερο τσιμέντο, υπογραμμίζοντας ότι το Γουδή πρέπει επιτέλους να αποδοθεί στους πολίτες σύμφωνα με όσα προβλέπει η νομοθεσία.

Το Μητροπολιτικό Πάρκο Γουδή εξακολουθεί να αποτελεί θεσμική πρόβλεψη του Ρυθμιστικού Σχεδίου και του Προεδρικού Διατάγματος για τον Υμηττό, ενώ η ανάγκη υλοποίησής του υποστηρίζεται διαχρονικά από την επιστημονική κοινότητα και το Εργαστήριο Αστικού Περιβάλλοντος του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου.

Η υπόθεση του Badminton αποδεικνύει ότι η μεγαλύτερη ζημιά δεν προκαλείται μόνο από τις αυθαίρετες κατασκευές, αλλά από τη διάψευση της εμπιστοσύνης των πολιτών. Όταν οι «προσωρινές» εγκαταστάσεις γίνονται μόνιμες, όταν οι δικαστικές αποφάσεις παραμένουν στα χαρτιά και όταν ο δημόσιος χώρος υποχωρεί απέναντι στο τσιμέντο, τραυματίζεται η αξιοπιστία της ίδιας της Πολιτείας.

Η φωτιά κατέστρεψε ένα κτίριο. Δεν έσβησε, όμως, την υποχρέωση του κράτους να αποκαταστήσει τη νομιμότητα. Το πραγματικό δημόσιο συμφέρον είναι η απομάκρυνση των κατεστραμμένων εγκαταστάσεων και η οριστική δημιουργία του Μητροπολιτικού Πάρκου Γουδή. Η Αθήνα έχει ανάγκη από περισσότερο πράσινο, περισσότερους ελεύθερους δημόσιους χώρους και λιγότερο μπετόν. Αυτή είναι μια εκκρεμότητα που μετρά πλέον περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες.