Παπανδρέου από τις Βρυξέλλες: «Το ερώτημα δεν είναι αν έχουμε δύναμη, αλλά ποιος αποφασίζει και για ποιον»

Με μια εκτενή παρέμβαση για τις προκλήσεις που θέτει η τεχνητή νοημοσύνη και η αλγοριθμική εξουσία στις σύγχρονες δημοκρατίες, ο πρώην πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου συμμετείχε στην εναρκτήρια συνεδρία του EuroPCom 2026 στις Βρυξέλλες, θέτοντας στο επίκεντρο το ζήτημα της δημοκρατικής λογοδοσίας στην ψηφιακή εποχή.

Στην ομιλία του με τίτλο «Why Democracy Matters in the Age of Algorithms», ο Γιώργος Παπανδρέου υποστήριξε ότι η κρίση εμπιστοσύνης απέναντι στους θεσμούς και η αυξανόμενη επιρροή των τεχνολογικών κολοσσών επιβάλλουν έναν νέο επαναπροσδιορισμό του δημοκρατικού οράματος για τον 21ο αιώνα. Όπως σημείωσε, ολοένα και περισσότεροι πολίτες, ιδιαίτερα οι νεότερες γενιές, αμφισβητούν τη δυνατότητα των δημοκρατικών θεσμών να επηρεάζουν ουσιαστικά τις αποφάσεις που καθορίζουν τη ζωή τους.

Ο πρώην πρωθυπουργός συνέδεσε τη γέννηση της δημοκρατίας με την αναζήτηση ειρηνικών τρόπων επίλυσης των συγκρούσεων στην αρχαία Ελλάδα, υπογραμμίζοντας ότι η δημοκρατία αποτέλεσε ιστορικά μια επιλογή διαλόγου απέναντι στη βία και την επιβολή. Ωστόσο, προειδοποίησε ότι σήμερα αναδύεται ένα νέο παράδοξο: ενώ η δημοκρατία δημιουργήθηκε για να μετατρέπει την κοινωνική ένταση σε διάλογο, τα κυρίαρχα ψηφιακά οικοσυστήματα συχνά μετατρέπουν τον διάλογο σε πόλωση και οργή, καθώς οι αλγόριθμοι επιβραβεύουν το συγκρουσιακό περιεχόμενο που παράγει μεγαλύτερη προσοχή και κερδοφορία.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη συγκέντρωση οικονομικής, τεχνολογικής και πληροφοριακής ισχύος σε λίγα κέντρα αποφάσεων, υποστηρίζοντας ότι το μείζον ζήτημα δεν είναι μόνο η παραπληροφόρηση αλλά η έλλειψη δημοκρατικού ελέγχου πάνω στους μηχανισμούς που καθορίζουν τι βλέπουν, τι γνωρίζουν και πώς αντιλαμβάνονται την πραγματικότητα οι πολίτες.

Επικαλούμενος τον Αριστοτέλη, ο Γιώργος Παπανδρέου υπογράμμισε ότι η δύναμη της δημοκρατίας πηγάζει από τη συλλογική σοφία των πολιτών, καθώς κάθε άνθρωπος κατέχει ένα διαφορετικό κομμάτι της αλήθειας. Προειδοποίησε, ωστόσο, ότι η συλλογική σοφία προϋποθέτει έναν κοινό δημόσιο χώρο και μια κοινή βάση κατανόησης της πραγματικότητας, παραπέμποντας στις διαχρονικές ανησυχίες του Θουκυδίδη και του Πλάτωνα για τη φθορά της δημοκρατίας όταν οι λέξεις χάνουν το νόημά τους.

Στο πλαίσιο αυτό, τάχθηκε υπέρ ενός ευρύτερου δημοκρατικού μετασχηματισμού της τεχνητής νοημοσύνης, υποστηρίζοντας ότι η συζήτηση δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στη ρύθμιση των νέων τεχνολογιών. Όπως ανέφερε, το ζητούμενο είναι ο εκδημοκρατισμός της τεχνητής νοημοσύνης, η μετάβαση από τη συμμόρφωση στη συμμετοχή και από τη διαβούλευση στη συναπόφαση των πολιτών.

Κατά τον πρώην πρωθυπουργό, η ανασυγκρότηση της εμπιστοσύνης οφείλει να ξεκινήσει από τις τοπικές κοινωνίες, τις πόλεις, τα σχολεία, τους χώρους εργασίας και τις γειτονιές, εκεί όπου οι πολίτες μπορούν να συναντώνται, να συζητούν και να συνδιαμορφώνουν λύσεις για τα κοινά προβλήματα.

Κλείνοντας την παρέμβασή του, ο Γιώργος Παπανδρέου υποστήριξε ότι το κεντρικό πολιτικό ερώτημα της εποχής δεν αφορά το αν η ανθρωπότητα διαθέτει πλέον πρωτοφανείς τεχνολογικές δυνατότητες, αλλά ποιος ασκεί την εξουσία που αυτές δημιουργούν, για ποιον σκοπό και προς όφελος ποιου. Όπως τόνισε, η δημοκρατία εξακολουθεί να αποτελεί το μοναδικό πολιτικό σύστημα που συνδυάζει την εξουσία με τη λογοδοσία, την ελευθερία με την ευθύνη και τη δύναμη με τη συλλογική σοφία των πολιτών.