Μετανάστευση: Ανάμεσα στην προκατάληψη και την πραγματικότητα

Του Γαβρή Άγγελου

Η δημόσια συζήτηση γύρω από τη μετανάστευση στην Ευρώπη παραμένει έντονη και συχνά πολωμένη. Σε μια διεθνή εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στη Μάλαγα, παρουσιάστηκαν ευρήματα του γαλλικού ερευνητικού οργανισμού CREDOC που αποτυπώνουν με εντυπωσιακή καθαρότητα αυτή τη διχοτόμηση: από τη μια, ισχυρές προκαταλήψεις και λανθασμένες αντιλήψεις· από την άλλη, επιμέρους νησίδες αποδοχής και ρεαλιστικής προσέγγισης.

Το 55% των πολιτών στη Γαλλία –και όχι μόνο– αντιτίθεται στη νέα μετανάστευση. Πρόκειται για ένα ποσοστό που αντανακλά τον φόβο του «άλλου», την ανησυχία για την κοινωνική συνοχή, αλλά και την επιρροή ενός δημόσιου λόγου που συχνά επενδύει στον φόβο και όχι στη γνώση. Την ίδια στιγμή, η πλειοψηφία των ερωτηθέντων υπερεκτιμά τον αριθμό των μεταναστών και υποτιμά το ποσοστό απασχόλησής τους, επιβεβαιώνοντας πως η ελλιπής ή στρεβλή πληροφόρηση αποτελεί κρίσιμο πρόβλημα.

Κι όμως, μέσα σε αυτό το γενικότερο αρνητικό κλίμα, αναδύονται αντιφατικές αλλά ελπιδοφόρες στάσεις: η κοινωνία φαίνεται να αναγνωρίζει την αναγκαιότητα της μετανάστευσης για την κάλυψη κενών σε κρίσιμους τομείς της αγοράς εργασίας. Η αποδοχή της επιλεκτικής μετανάστευσης, αλλά και η στήριξη της τακτοποίησης μεταναστών σε κλάδους με ελλείψεις εργατικού δυναμικού, συνιστούν δείγμα μιας σταδιακής μετάβασης από την ξενοφοβία προς τη χρησιμοθηρική κατανόηση της κινητικότητας των ανθρώπων.

Αξίζει να σημειωθεί πως το 77% των ερωτηθέντων στηρίζει την παραχώρηση υπηκοότητας σε φορολογούμενους και εργαζόμενους μετανάστες. Η εργασία, σύμφωνα με τα στοιχεία, αναδεικνύεται ως το ισχυρότερο εργαλείο ενσωμάτωσης, αμέσως μετά τη γλώσσα. Είναι μια έμμεση αλλά σαφής παραδοχή: ο μετανάστης που συμμετέχει, που προσφέρει, που χτίζει μαζί, πρέπει να αναγνωρίζεται ως ισότιμο μέλος της κοινωνίας.

Τα ευρήματα της έρευνας δεν αφήνουν περιθώρια εφησυχασμού. Καθρεφτίζουν τις ρωγμές αλλά και τις δυνατότητες του ευρωπαϊκού κοινωνικού ιστού. Και κυρίως, μας υπενθυμίζουν πως η αντιμετώπιση της μετανάστευσης δεν μπορεί να περιορίζεται σε ευκαιριακές ή φοβικές αντιδράσεις. Χρειάζεται πολιτική τόλμη, θεσμική σοβαρότητα και κοινωνικός διάλογος που δεν ξεκινά από το «εμείς ή αυτοί», αλλά από το «μαζί».