“Για ένα Νέο Εκπαιδευτικό Σύστημα” -Του Γιάννη Παπαρίζου

Μελετώντας το ιστορικό των εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων στην Ελλάδα
διαχρονικά, εύκολα συνειδητοποιούμε ότι οι πιο μεγάλες και προοδευτικές
αλλαγές στην Παιδεία φέρουν τη σφραγίδα της Δημοκρατικής Παράταξης.

Τα σπουδαία νομοθετήματα της τελευταίας κυβέρνησης του Ελευθερίου
Βενιζέλου, και τη μεγάλη εκπαιδευτική μεταρρύθμιση της κυβέρνησης του
Γεωργίου Παπανδρέου το 1964, διαδέχθηκε στα χρόνια μετά τη
μεταπολίτευση το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου με το δικό της έργο, που
υπήρξε ριζοσπαστικό για την εποχή εκείνη.

Σήμερα, όσο σπουδαίες και προοδευτικές και αν ήταν οι αλλαγές που
έφεραν οι νόμοι του ΠΑΣΟΚ τη δεκαετία του ’80, το θεσμικό πλαίσιο γύρω
από όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης μπορεί εύλογα να θεωρηθεί
απαρχαιωμένο. Οι μετέπειτα κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ, επί Κώστα Σημίτη και
Γιώργου Α. Παπανδρέου, προσπάθησαν να εκσυγχρονίσουν περαιτέρω το
εκπαιδευτικό σύστημα και να αφήσουν το δικό τους μεταρρυθμιστικό
αποτύπωμα. Ωστόσο, οι διορθωτικές αλλαγές που επιχειρήθηκαν κατά
καιρούς, ακόμα και απ’ το ίδιο το ΠΑΣΟΚ, δημιούργησαν νέες στρεβλώσεις
αντί να εξυγιάνουν τις υφιστάμενες.

Ακόμα και η ατζέντα που κυριαρχεί στο δημόσιο διάλογο γύρω από την
Παιδεία, δεν επικεντρώνεται στα πιο ουσιώδη προβλήματά της. Αντιθέτως,
περιστρέφεται εδώ και τουλάχιστον δυο δεκαετίες γύρω από τα ίδια ζητήματα,
τα οποία μπορούν πιο εύκολα να διχοτομούν το εκλογικό ακροατήριο,
εξυπηρετώντας βεβαίως και συγκεκριμένα συμφέροντα. Εξάλλου, δεν είναι
τυχαίο ότι οι περισσότερες νομοθετικές παρεμβάσεις των τελευταίων
κυβερνήσεων αφορούν κατά κύριο λόγο την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.

Το ΠΑΣΟΚ, προκειμένου να κάνει τη διαφορά, οφείλει πρωτίστως να
στρέψει αλλού τα βλέμματα στο δημόσιο διάλογο γύρω από την Παιδεία,
ξεφεύγοντας από τα ψευτοδιλήμματα της νεοσυντηρητικής και
νεοφιλελεύθερης ατζέντας.

Να μιλήσει για τις βαθύτερες παθογένειες της
σημερινής εκπαίδευσης, αλλά και για τις παθογένειες της ελληνικής κοινωνίας
που ξεκινούν από το σχολείο και μπορούν να επιλυθούν μέσα στις σχολικές
αίθουσες.

Να βάλει ψηλά στην ατζέντα την πολιτειακή και κοινωνικοπολιτική
αγωγή των αυριανών πολιτών της χώρας, τη συναισθηματική ανάπτυξη των
παιδιών, την κατάσταση των σχολικών υποδομών και την επάρκεια του
εκπαιδευτικού προσωπικού σε πλήθος αλλά και σε κατάρτιση, την
ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών και την προαγωγή του ερευνητικού
πνεύματος από τις νεαρές ηλικίες.

Να βρει τρόπους ώστε η μάθηση να μοιάζει με παιχνίδι, να αντιμετωπίζονται οι πραγματικές μαθησιακές δυσκολίες και ανάγκες των μαθητών και οι τάξεις να μην περιλαμβάνουν μαθητές διαφορετικών ταχυτήτων, τα σχολεία και τα Πανεπιστήμια να είναι ανοιχτά στην κοινωνία, τα αναλυτικά προγράμματα και τα σχολικά εγχειρίδια να
ανταποκρίνονται στη σύγχρονη πολυσύνθετη πραγματικότητα.

Να ενδιαφερθεί για τον επαγγελματικό προσανατολισμό και την ψυχολογική υποστήριξη των μαθητών, για την επαγγελματική αποκατάσταση των φοιτητών, καθώς και για την ποιότητα της επαγγελματικής εκπαίδευσης στη χώρα.

Να αγωνιστεί για τα αυτονόητα, που είναι η γενναία αύξηση της χρηματοδότησης για την Παιδείακαι να δοθεί προτεραιότητα στην αναβάθμιση των δημοσίων Πανεπιστημίων
πριν ανοίξουμε τη συζήτηση για μη κρατικά ΑΕΙ.

Αυτό που χρειαζόμαστε, λοιπόν, είναι ένα είδος «νέου κοινωνικού
συμβολαίου» για την Παιδεία. Δηλαδή, ένα νέο χάρτη για το εκπαιδευτικό
σύστημα της χώρας, που θα ανοικοδομεί όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης
μέσα από μία συνολική προσέγγιση όλων των πτυχών και όλων των
υπαρκτών προβλημάτων της στη σημερινή εποχή. Για να γίνει αυτό
πραγματικότητα, θα πρέπει πρώτα να συμφωνήσουμε στη φιλοσοφία που
πρέπει να χαρακτηρίζει το εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας.

Σε αυτό το επίδικο, το ΠΑΣΟΚ βάσει της ταυτότητάς του, οφείλει να θέσει
τρεις θεμελιώδεις αξιακούς άξονες για την ελληνική Παιδεία του μέλλοντος.

Πρώτον, η παιδεία είναι κοινωνικό αγαθό και δικαίωμα όλων, συνεπώς
προτεραιότητα της Πολιτείας πρέπει να είναι μια δημόσια εκπαίδευση υψηλής
ποιότητας.

Δεύτερον, η δημόσια εκπαίδευση διαπλάθει τους αυριανούς
πολίτες, επομένως θα πρέπει να είναι εκ των ων ουκ άνευ ο δημοκρατικός
χαρακτήρας της.

Τρίτον, καθώς οι καιροί αλλάζουν, μαζί τους μεταβάλλονται
και οι κοινωνίες, γεγονός που σημαίνει ότι η εκπαίδευση θα πρέπει να
ανταποκρίνεται στις σύγχρονες συνθήκες και ανάγκες.

Πέραν, όμως των αρχών που θα διέπουν το νέο εκπαιδευτικό σύστημα της
χώρας, σημαντική είναι και η στρατηγική επίτευξης αυτού του οράματος. Η
συνέχεια μιας πολιτικής καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τη συναίνεση γύρω
απ’ αυτήν. Δεν αρκεί, όμως, μια συναίνεση σε επίπεδο κοινοβουλευτικό.

Το ΠΑΣΟΚ χρειάζεται να επιδιώξει μια ευρύτατη συναίνεση μέσα στην ίδια την
κοινωνία. Χρειαζόμαστε, δηλαδή, μία «συμφωνία» με τους ανθρώπους που
βιώνουν την εκπαίδευση στην καθημερινότητα και όχι με αυτούς που τη
σχεδιάζουν απ’ τα γραφεία τους. Αυτό μπορεί και πρέπει να γίνει μέσα από
έναν ευρύτατο και ανοιχτό διάλογο με την εκπαιδευτική κοινότητα, κάτι που
δεν απέχει πολύ απ’ αυτό που οραματιζόταν κάποτε ο Αντώνης Τρίτσης.
Συνοψίζοντας, η ελληνική κοινωνία έχει ανάγκη ένα νέο όραμα για την
Παιδεία, το οποίο θα προκύπτει από το διάλογο με όλους τους εμπλεκόμενους
φορείς. Το ΠΑΣΟΚ, ως κόμμα με προοδευτική μεταρρυθμιστική παράδοση,
οφείλει να κινηθεί σε αυτήν την κατεύθυνση και να εκκινήσει τις απαραίτητες
διεργασίες. Έχουμε αυτό το χρέος απέναντι στην ιστορία μας, πολύ
περισσότερο όμως το χρωστάμε στις επόμενες γενιές μαθητών και φοιτητών.
Το χρωστάμε στα παιδιά μας.

Γιάννης Παπαρίζος, Πολιτικός Επιστήμων, πρώην Γραμματέας ΠΑΣΠ
Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης ΕΚΠΑ