Κοινωνική συνοχή: η ιστορική ευθύνη και η σύγχρονη πρόκληση του ΠΑΣΟΚ

Γράφει ο Χρήστος Δραγωτης Μέλος Νομαρχιακής ΠΑΣΟΚ Ανατολικής Αττικής Υπ. Διδακτωρ Πανεπιστημίου Αιγαίου.

Η κοινωνική συνοχή δεν είναι για το ΠΑΣΟΚ μια αφηρημένη έννοια ούτε ένα ευκαιριακό πολιτικό σύνθημα. Αποτελεί τον ίδιο τον πυρήνα της πολιτικής του ταυτότητας. Από τη Μεταπολίτευση και μετά, οι μεγάλες κοινωνικές κατακτήσεις στη χώρα –το κοινωνικό κράτος, το Εθνικό Σύστημα Υγείας, η διεύρυνση των κοινωνικών και εργασιακών δικαιωμάτων– φέρουν τη σφραγίδα της δημοκρατικής παράταξης και της σοσιαλδημοκρατικής της αντίληψης για την κοινωνία.

Σήμερα, όμως, η κοινωνική συνοχή στην Ελλάδα δοκιμάζεται εκ νέου. Οι ανισότητες διευρύνονται, η εργασία απαξιώνεται, η νέα γενιά βιώνει την επισφάλεια ως κανονικότητα και η πρόσβαση σε βασικά κοινωνικά αγαθά γίνεται ολοένα και πιο άνιση. Σε αυτό το περιβάλλον, το ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί να αρκεστεί στη διαχείριση του παρόντος. Οφείλει να επαναφέρει στο προσκήνιο ένα καθαρό, προοδευτικό πολιτικό σχέδιο κοινωνικής δικαιοσύνης.

Η εμπειρία της οικονομικής κρίσης και των πολιτικών λιτότητας άφησε βαθιά τραύματα στον κοινωνικό ιστό. Η απορρύθμιση της αγοράς εργασίας, η αποδυνάμωση των συλλογικών συμβάσεων και η υποχώρηση του κοινωνικού κράτους υπονόμευσαν τη συνοχή της κοινωνίας και διέβρωσαν την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς. Η κοινωνική συνοχή δεν διαρρηγνύεται από τη διαφορετικότητα, αλλά από την ανασφάλεια και την αίσθηση διαρκούς αδικίας.

Η σύγχρονη σοσιαλδημοκρατική απάντηση, την οποία το ΠΑΣΟΚ καλείται να εκφράσει με σαφήνεια και συνέπεια, βασίζεται σε τρεις αδιαπραγμάτευτους άξονες: αξιοπρεπή εργασία, ισχυρό κοινωνικό κράτος και δίκαιη ανάπτυξη. Χωρίς ουσιαστική προστασία της εργασίας και πραγματική ενίσχυση των εισοδημάτων, καμία κοινωνία δεν μπορεί να παραμείνει συνεκτική. Και χωρίς δημόσια υγεία, παιδεία και κοινωνική προστασία με καθολικό χαρακτήρα, η κοινωνική συνοχή μετατρέπεται σε κενό γράμμα.

Ταυτόχρονα, η κοινωνική συνοχή προϋποθέτει ένταξη και ισότητα. Το ΠΑΣΟΚ ιστορικά στάθηκε απέναντι στον κοινωνικό αποκλεισμό και στον διχαστικό λόγο. Σήμερα, οφείλει να αντιπαρατεθεί καθαρά στον κοινωνικό αυτοματισμό και στον λαϊκισμό που τρέφεται από τον φόβο και την ανασφάλεια. Μια προοδευτική κοινωνία δεν αφήνει κανέναν πίσω και δεν μετατρέπει τις κοινωνικές αδυναμίες σε πολιτικά άλλοθι.

Η κοινωνική συνοχή δεν οικοδομείται με αποσπασματικά μέτρα και επικοινωνιακές παρεμβάσεις. Οικοδομείται με ένα συνεκτικό σχέδιο κοινωνικής ανασυγκρότησης που αποκαθιστά την εμπιστοσύνη, μειώνει τις ανισότητες και δίνει προοπτική. Αυτή είναι η ιστορική ευθύνη, αλλά και η σύγχρονη πρόκληση του ΠΑΣΟΚ: να ξαναγίνει ο αξιόπιστος εκφραστής της κοινωνικής πλειοψηφίας και ο φορέας μιας νέας κοινωνικής συμφωνίας.

Γιατί χωρίς κοινωνική δικαιοσύνη δεν υπάρχει κοινωνική συνοχή. Και χωρίς κοινωνική συνοχή, δεν μπορεί να υπάρξει προοδευτική διακυβέρνηση με δημοκρατικό βάθος.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

• Marshall, T. H. (1950). Citizenship and Social Class. Cambridge University Press.
• Esping-Andersen, G. (1990). The Three Worlds of Welfare Capitalism. Princeton University Press.
• Giddens, A. (1998). The Third Way. Polity Press.
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2020). European Pillar of Social Rights.
• ΙΝΕ ΓΣΕΕ, Ετήσιες Εκθέσεις για την Αγορά Εργασίας και τις Ανισότητες στην Ελλάδα.