Στο μικροσκόπιο του ΠΑΣΟΚ η δημοκρατική εκπαίδευση: Ερώτηση Παπανδρέου για την «αποδόμηση» της αγωγής του πολίτη στο σχολείο

Στο επίκεντρο της κοινοβουλευτικής αντιπαράθεσης φέρνει το ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής τη δημοκρατική εκπαίδευση στο ελληνικό σχολείο, με αιχμηρή αλλά θεσμικά απολύτως τεκμηριωμένη Ερώτηση του Γιώργου Α. Παπανδρέου προς την υπουργό Παιδείας. Μια παρέμβαση που δεν περιορίζεται σε επιμέρους παρατηρήσεις, αλλά θέτει συνολικά υπό αμφισβήτηση το μοντέλο αγωγής του πολίτη που οικοδομήθηκε τα τελευταία χρόνια επί διακυβέρνησης Νέας Δημοκρατίας.

Ο πρώην Πρωθυπουργός και βουλευτής Αχαΐας του ΠΑΣΟΚ, με συνυπογραφή του Στέφανου Παραστατίδη, αναδεικνύει μια κρίσιμη μετατόπιση: την υποχώρηση της «Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής» ως διακριτού μαθήματος και την αντικατάστασή της από ένα διάχυτο, αποσπασματικό σχήμα δράσεων, εργαστηρίων δεξιοτήτων και project-based παρεμβάσεων, χωρίς ενιαίο πλαίσιο, χωρίς σαφή αξιολόγηση και – κυρίως – χωρίς εγγύηση ισότητας για όλους τους μαθητές.

Το ερώτημα που τίθεται ευθέως είναι αν η δημοκρατική παιδεία παραμένει θεσμική υποχρέωση του κράτους ή αν έχει μετατραπεί σε «καλή πρακτική» που εξαρτάται από τη διάθεση, τον χρόνο και τις αντοχές μεμονωμένων εκπαιδευτικών και σχολικών μονάδων. Για το ΠΑΣΟΚ, η απάντηση δεν μπορεί να είναι ουδέτερη. Η αγωγή του πολίτη δεν είναι δεξιότητα τύπου soft skills, αλλά θεμέλιο της δημοκρατικής συνοχής και της κοινωνικής ανθεκτικότητας.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η κριτική στο πρόγραμμα «Active Citizenship», το οποίο, παρά τη θετική ρητορική περί ενεργού συμμετοχής και βιώσιμης ανάπτυξης, εφαρμόζεται χωρίς σαφή δείκτη ποιότητας και χωρίς υποχρεωτικό χαρακτήρα επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών. Το αποτέλεσμα, όπως επισημαίνεται, είναι άνισες ταχύτητες μεταξύ σχολείων, περιοχών και κοινωνικών ομάδων, με τη δημοκρατική εκπαίδευση να κινδυνεύει να γίνει προνόμιο και όχι καθολικό δικαίωμα.

Ακόμη πιο ανησυχητική θεωρείται η πλήρης απουσία επικαιροποιημένων εθνικών δεδομένων για τις γνώσεις και τις στάσεις των μαθητών σε ζητήματα πολιτειότητας. Η Ελλάδα παραμένει εκτός των τελευταίων κύκλων της διεθνούς έρευνας ICCS, με τα πιο πρόσφατα στοιχεία να χρονολογούνται από το 2009. Πώς χαράσσεται, λοιπόν, εκπαιδευτική πολιτική χωρίς αξιόπιστη αποτύπωση της πραγματικότητας; Και πώς συγκρίνεται η χώρα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα, όταν απουσιάζει ακόμη και το στοιχειώδες εργαλείο αξιολόγησης;

Η Ερώτηση Παπανδρέου δεν αφήνει εκτός κάδρου ούτε τον ρόλο των μαθητικών συμβουλίων, θέτοντας το ζήτημα αν πρόκειται για ζωντανούς θεσμούς συμμετοχής ή για τυπικά σχήματα χωρίς ουσιαστική επιρροή στη σχολική ζωή. Το ίδιο ισχύει και για την ικανότητα του σχολείου να διαχειρίζεται ζητήματα πόλωσης, παραπληροφόρησης και σύγκρουσης αξιών, σε μια εποχή όπου οι μαθητές εκτίθενται καθημερινά σε ακραία και αντιδημοκρατικά αφηγήματα.

Πίσω από τις 15 ερωτήσεις προς την υπουργό Παιδείας, αναδεικνύεται μια βαθύτερη πολιτική διαφωνία: το αν η δημοκρατική εκπαίδευση αντιμετωπίζεται ως στρατηγική επένδυση ή ως επικοινωνιακό περιτύλιγμα. Το ΠΑΣΟΚ ζητά καθαρό σχέδιο, θεσμική στόχευση, καθολική εφαρμογή και ουσιαστική επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, προειδοποιώντας ότι χωρίς αυτά η αγωγή του πολίτη κινδυνεύει να αποδυναμωθεί τη στιγμή που η κοινωνία τη χρειάζεται περισσότερο από ποτέ.

Το μήνυμα είναι σαφές και πολιτικά φορτισμένο, χωρίς υπερβολές: η δημοκρατία δεν διδάσκεται με αποσπασματικές δράσεις και καλές προθέσεις. Διδάσκεται με σταθερότητα, ισότητα και θεσμική ευθύνη. Και γι’ αυτό, η κυβέρνηση καλείται πλέον να δώσει συγκεκριμένες απαντήσεις.