Χρήστος Ράμμος: Το άλλοθι του «πάντα έτσι ήταν» και η κανονικοποίηση της αυθαιρεσίας των ισχυρών και της εξουσίας

Η δημόσια παρέμβαση του πρώην Γενικού Γραμματέα της ΑΔΑΕ, Χρήστου Ράμμου, με τη φράση «πάντα γινόντουσαν αυτά», δεν αποτελεί απλώς μια αποστροφή λόγου. Αποτελεί συμπύκνωση μιας βαθιά προβληματικής πολιτικής στάσης, που τα τελευταία χρόνια έχει αναδειχθεί σε κυρίαρχο αφήγημα κάθε φορά που η εξουσία βρίσκεται εκτεθειμένη. Το ακούσαμε στις υποκλοπές, το ακούμε έκτοτε σε κάθε υπόθεση που μπορεί να γεννήσει ευθύνες, να απαιτήσει λογοδοσία ή να κλονίσει εδραιωμένες ισορροπίες.

Πρόκειται για τον πιο βολικό συμψηφισμό. Για μια ψευδο-σοφία που, πίσω από τον κυνισμό της, επιχειρεί να αφοπλίσει κάθε κοινωνική και πολιτική αντίδραση. Το «πάντα έτσι ήταν» δεν είναι διαπίστωση. Είναι πολιτική επιλογή. Είναι η συνειδητή προσπάθεια να παρουσιαστεί η παραβίαση κανόνων, δικαιωμάτων και θεσμών ως φυσικό φαινόμενο, άρα και αναπόφευκτο. Ως κάτι που δεν αλλάζει, άρα δεν αξίζει να το πολεμήσεις.
Οι συμψηφισμοί αυτού του τύπου, όταν δεν είναι απλώς πρόχειροι ή αβάσιμοι, είναι ανήθικοι και βαθύτατα αντιαισθητικοί πολιτικά. Υπονομεύουν την ίδια την έννοια της ευθύνης και της προόδου. Λειτουργούν ως άλλοθι για την αδράνεια και ως ασπίδα για την εξουσία. Κυρίως, όμως, αποτελούν τον πυρήνα του πολιτικού συντηρητισμού και της αντίδρασης. Της αντίδρασης σε κάθε προσπάθεια πραγματικής αλλαγής.

Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι σαφές και κυνικό. Τα πράγματα δεν αλλάζουν, ό,τι κι αν κάνεις. Συνεπώς, προσαρμόσου. Σιώπησε. Κοίταξε να βολευτείς στη σύντομη ζωή σου, να αποσπάσεις ό,τι μπορείς από εύνοιες, διασυνδέσεις, ρουσφέτια. Μην επιμένεις να ρωτάς, να ελέγχεις, να ενοχλείς. Όποιος το κάνει, παρουσιάζεται ως αφελής, ανώριμος ή –ακόμη χειρότερα– ύποπτος σκοπιμοτήτων.

Με αυτόν τον τρόπο, πετιέται λάσπη σε όσους εξακολουθούν να διερωτώνται, να διαμαρτύρονται, να ασκούν κριτική με προσωπικό κόστος. Σε όσους επιμένουν να πιστεύουν ότι τα κακώς κείμενα μπορούν, έστω και δύσκολα, να αλλάξουν. Η στάση αυτή δεν είναι ουδέτερη. Είναι ενεργά εχθρική απέναντι στην κοινωνική εγρήγορση και στη δημοκρατική ευθύνη. Και ταυτόχρονα καθησυχάζει συνειδήσεις.

Δεν φταίμε εμείς, λένε. Οι άλλοι είναι εκτός πραγματικότητας ή χαλάνε την ωραία ατμόσφαιρα των «κατακτήσεων».
Όσοι αυτοπροσδιορίζονται ως «ώριμοι» και «πεπειραμένοι» με τέτοια επιχειρήματα, μόνο φιλελεύθεροι δεν είναι. Ο φιλελευθερισμός προϋποθέτει κανόνες, έλεγχο, διαφάνεια και όρια στην εξουσία. Εδώ έχουμε το ακριβώς αντίθετο. Έναν βαθύ συμβιβασμό με την αυθαιρεσία, μια σιωπηρή αποδοχή του ισχυρού και μια περιφρόνηση προς όσους δεν δέχονται να συνηθίσουν το απαράδεκτο.

Η κανονικοποίηση του «πάντα έτσι ήταν» δεν είναι αθώα. Ευνοεί τον αυταρχισμό, ενθαρρύνει τις καταχρήσεις και αδειάζει τη δημοκρατία από το περιεχόμενό της. Και σε τελική ανάλυση, δεν μιλά για το παρελθόν. Μιλά για το μέλλον που κάποιοι θέλουν να μας επιβάλουν: ένα μέλλον χωρίς αξιώσεις, χωρίς αντιστάσεις, χωρίς απαιτήσεις από την εξουσία. Ένα μέλλον βολικό για τους λίγους και ασφυκτικό για τους πολλούς.