Νέοι χωρίς σπίτι, οικογένειες χωρίς διέξοδο: Το ελληνικό ναυάγιο της κοινωνικής κατοικίας

Την ώρα που η στεγαστική κρίση εξελίσσεται σε ένα από τα σοβαρότερα κοινωνικά προβλήματα της Ευρώπης, η Ελλάδα καταγράφει μια επίδοση που προκαλεί αμηχανία ακόμη και σε χώρες με πολύ μικρότερους οικονομικούς πόρους. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, η χώρα εμφανίζει πρακτικά μηδενικό ποσοστό κοινωνικής κατοικίας στο συνολικό στεγαστικό της απόθεμα, καταλαμβάνοντας την τελευταία θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η αντίθεση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες είναι εντυπωσιακή. Στην Ολλανδία το 34,1% των κατοικιών ανήκει στο απόθεμα κοινωνικής κατοικίας. Στην Αυστρία το ποσοστό φτάνει το 23,6%, στη Δανία το 21,3%, στη Σουηδία το 16,1% και στη Γαλλία το 14%. Πρόκειται για κράτη που αντιμετώπισαν τη στέγαση ως κοινωνικό δικαίωμα και όχι ως αποκλειστικό πεδίο επενδυτικής δραστηριότητας.

Στην Ελλάδα, αντίθετα, η στεγαστική πολιτική των τελευταίων ετών περιορίστηκε κυρίως σε αποσπασματικές παρεμβάσεις και προγράμματα περιορισμένης εμβέλειας. Την ίδια στιγμή, τα ενοίκια αυξάνονται με ρυθμούς που ξεπερνούν την αύξηση των μισθών, η αγορά κατοικίας καθίσταται απρόσιτη για μεγάλα τμήματα της κοινωνίας και οι νέοι παραμένουν εγκλωβισμένοι στην εξάρτηση από την οικογένεια ή στην αδυναμία δημιουργίας αυτόνομου νοικοκυριού.

Το γεγονός ότι η Ελλάδα βρίσκεται στο απόλυτο μηδέν δεν μπορεί να αποδοθεί ούτε σε συγκυριακούς παράγοντες ούτε σε ιστορικές ιδιαιτερότητες. Αντιθέτως, αναδεικνύει μια διαχρονική απουσία δημόσιας στρατηγικής για τη στέγαση. Σε μια περίοδο όπου η Ευρωπαϊκή Ένωση συζητά εκ νέου τον ρόλο της κοινωνικής κατοικίας ως εργαλείου κοινωνικής συνοχής, η χώρα εμφανίζεται χωρίς ουσιαστικό αποτύπωμα στον συγκεκριμένο τομέα.

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η αγορά θα εξισορροπήσει σταδιακά τις πιέσεις. Ωστόσο, τα στοιχεία από την υπόλοιπη Ευρώπη δείχνουν το ακριβώς αντίθετο. Εκεί όπου υπάρχουν ισχυρά δίκτυα κοινωνικής κατοικίας, οι πολίτες προστατεύονται αποτελεσματικότερα από τις ακραίες αυξήσεις ενοικίων και τις στεγαστικές ανισότητες. Εκεί όπου αυτά απουσιάζουν, η κατοικία μετατρέπεται σε προνόμιο και όχι σε δικαίωμα.

Η τελευταία θέση της Ελλάδας δεν είναι απλώς ένας αρνητικός δείκτης. Είναι η αποτύπωση μιας πολιτικής επιλογής με σαφείς κοινωνικές συνέπειες. Και όσο η στεγαστική κρίση βαθαίνει, τόσο δυσκολότερο γίνεται να εξηγηθεί γιατί μια χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξακολουθεί να πορεύεται χωρίς ουσιαστικό απόθεμα κοινωνικής κατοικίας, την ώρα που οι περισσότερες ευρωπαϊκές κοινωνίες το θεωρούν θεμελιώδη πυλώνα κοινωνικής πολιτικής.