ΣΤΟ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΟ: Μία δήλωση Πάνα άνοιξε τη συζήτηση που όλοι αποφεύγουν – Το Μαξίμου θέλει ΠΑΣΟΚ και Τσίπρα στο ίδιο κάδρο

Η δήλωση του Απόστολου Πάνα για το ενδεχόμενο μετεκλογικών προοδευτικών συνεργασιών ήταν αρκετή για να προκαλέσει άμεση αντίδραση από τη Χαριλάου Τρικούπη και ακόμη ταχύτερη παρέμβαση από το Μέγαρο Μαξίμου. Και κάπως έτσι άνοιξε ξανά μια συζήτηση που το πολιτικό σύστημα προσπαθεί να μεταθέσει για μετά τις κάλπες: αν η Νέα Δημοκρατία δεν έχει αυτοδυναμία, ποια μπορεί να είναι η εναλλακτική κυβερνητική πρόταση;

Ο βουλευτής Χαλκιδικής του ΠΑΣΟΚ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συνεργασίας με την ΕΛΑΣ, τοποθετώντας το πολιτικό εγχείρημα του Αλέξη Τσίπρα στον ευρύτερο χώρο της σοσιαλδημοκρατίας. Η Χαριλάου Τρικούπη έσπευσε να χαρακτηρίσει τις δηλώσεις του «άστοχες προσωπικές απόψεις» και επανέφερε την επίσημη στρατηγική του Νίκου Ανδρουλάκη: στόχος είναι η πρώτη θέση και η πολιτική αλλαγή, όχι μια πρόωρη συζήτηση για μετεκλογικές συνεργασίες.

Μέχρι εδώ, τα γεγονότα είναι καθαρά.

Η συζήτηση που άνοιξε ο Πάνας δεν είναι παράλογη

Από εκεί και πέρα υπάρχει και η πολιτική ουσία. Και εδώ η τοποθέτηση Πάνα δεν χρειάζεται ούτε να δαιμονοποιηθεί ούτε να αντιμετωπιστεί περίπου ως κομματικό παράπτωμα.

Διότι άλλο πράγμα είναι να ζητά κανείς από το ΠΑΣΟΚ να δηλώσει σήμερα με ποιον θα συγκυβερνήσει και άλλο να αναγνωρίζει το αυτονόητο: εφόσον οι επόμενες εκλογές δεν δώσουν αυτοδύναμη κυβέρνηση και εφόσον υπάρχει δυνατότητα προγραμματικής σύγκλισης προοδευτικών δυνάμεων, η συζήτηση για συνεργασίες θα τεθεί αντικειμενικά στο τραπέζι.

Ο Απόστολος Πάνας ουσιαστικά μίλησε για την επόμενη ημέρα των εκλογών. Δεν πρότεινε προεκλογική συγχώνευση ΠΑΣΟΚ και ΕΛΑΣ, ούτε αμφισβήτησε την αυτόνομη πορεία του κόμματός του.

Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό πολιτικό ερώτημα: αν ο στόχος είναι πράγματι η πολιτική αλλαγή, μπορεί ο προοδευτικός χώρος να αρνείται εκ των προτέρων ακόμη και τη συζήτηση για προγραμματικές συνεργασίες μετά την κάλπη;

Η απάντηση σε αυτό δεν μπορεί να δοθεί σήμερα με ονόματα υπουργών και μοίρασμα καρεκλών. Μπορεί όμως να δοθεί με πολιτικούς όρους: θεσμοί, κοινωνικό κράτος, εργασία, δημόσια υγεία, στεγαστική πολιτική, παραγωγικό μοντέλο, φορολογία, κράτος δικαίου.

Εάν σε αυτά υπάρξει πραγματική προγραμματική σύγκλιση, τότε μια μετεκλογική συνεργασία δεν είναι εκ προοιμίου ούτε «δορυφοροποίηση» ούτε πολιτική υποχώρηση. Είναι μία από τις θεσμικές δυνατότητες που μπορεί να προκύψουν από τον συσχετισμό της κάλπης.

Το Μαξίμου βρήκε αμέσως τον «δορυφόρο»

Ο Παύλος Μαρινάκης δεν άφησε την ευκαιρία να περάσει. Χρησιμοποίησε τη δήλωση Πάνα για να εμφανίσει το ΠΑΣΟΚ ως «δορυφόρο» του Αλέξη Τσίπρα.

Η ταχύτητα της αντίδρασης έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον από τον ίδιο τον χαρακτηρισμό.

Το κυβερνητικό αφήγημα είναι εμφανές: κάθε συζήτηση για πιθανή προοδευτική συνεργασία πρέπει να μετατρέπεται αυτομάτως σε συζήτηση περί επιστροφής Τσίπρα και πολιτικής εξάρτησης του ΠΑΣΟΚ.

Για το Μαξίμου είναι ένα βολικό δίλημμα. Αν το ΠΑΣΟΚ αποκλείει κάθε συζήτηση με την ΕΛΑΣ, περιορίζεται ο διαθέσιμος χώρος για μια εναλλακτική κυβερνητική πλειοψηφία. Αν αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο προγραμματικής συνεργασίας, η κυβέρνηση επιχειρεί να το ταυτίσει με τον Τσίπρα.

Η πραγματικότητα, όμως, είναι περισσότερο σύνθετη. Η πολιτική αυτονομία ενός κόμματος δεν κρίνεται από το αν συζητά με άλλες πολιτικές δυνάμεις μετά τις εκλογές. Κρίνεται από τους όρους, το πρόγραμμα και τις πολιτικές προϋποθέσεις με τις οποίες το κάνει.

ΠΑΣΟΚ: Η αυτόνομη πορεία και η επόμενη ημέρα

Η επιλογή Ανδρουλάκη να επιμείνει σήμερα στην αυτόνομη στρατηγική του ΠΑΣΟΚ είναι απολύτως κατανοητή πολιτικά. Ένα κόμμα που διεκδικεί να ενισχυθεί δεν μπορεί να κατέβει στις εκλογές παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως μελλοντικό εταίρο κάποιου άλλου.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να θεωρείται απαγορευμένη οποιαδήποτε συζήτηση για το τι μπορεί να συμβεί μετά την ετυμηγορία των πολιτών.

Άλλωστε, το ίδιο το ΠΑΣΟΚ έχει αποκλείσει συνεργασία με τη Νέα Δημοκρατία. Εφόσον αυτή η θέση παραμένει σταθερή και εφόσον οι εκλογές δεν παράγουν αυτοδυναμία, το ερώτημα της κυβερνητικής λύσης θα εμφανιστεί από μόνο του.

Ο Πάνας, επομένως, μπορεί να προκάλεσε κομματική αμηχανία, αλλά έβαλε στο τραπέζι ένα πολιτικό ερώτημα που αργά ή γρήγορα θα τεθεί πολύ πιο πιεστικά.

ΕΛΑΣ: Δεν θέλει να κάνει το δώρο στο Μαξίμου

Στην ΕΛΑΣ φαίνεται να αντιλαμβάνονται επίσης την παγίδα.

Η βασική στρατηγική του Αλέξη Τσίπρα παραμένει η μετωπική αντιπαράθεση με τον Κυριάκο Μητσοτάκη και όχι ένας καθημερινός εμφύλιος με το ΠΑΣΟΚ. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι επιθέσεις της Χαριλάου Τρικούπη θα μένουν αναπάντητες. Σημαίνει ότι το επιτελείο Τσίπρα έχει κάθε λόγο να αποφεύγει μια εικόνα στην οποία ΠΑΣΟΚ και ΕΛΑΣ αλληλοσπαράσσονται, ενώ η Νέα Δημοκρατία παρακολουθεί από την πρώτη θέση.

Η υπόθεση Πάνα είναι χαρακτηριστική. Μια θριαμβευτική υποδοχή της δήλωσής του από την ΕΛΑΣ θα πρόσφερε στο Μαξίμου ακριβώς το επιχείρημα που αναζητά: ότι υπάρχει ήδη μια συμφωνημένη πολιτική σχέση ΠΑΣΟΚ–Τσίπρα.

Δεν υπάρχει τέτοιο δεδομένο.

Υπάρχει, όμως, μια πραγματική πολιτική συζήτηση για το εάν οι δυνάμεις του προοδευτικού χώρου μπορούν κάποια στιγμή να συναντηθούν πάνω σε συγκεκριμένο πρόγραμμα.

Η «προσωπική άποψη» Μαρινάκη απέκτησε πολλούς συγγενείς

Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση έχει ένα πολύ πιο δύσκολο κοινωνικό μέτωπο να αντιμετωπίσει: το επίδομα ανεργίας.

Ο Παύλος Μαρινάκης επιμένει ότι η πρότασή του για μεταφορά πόρων από την επιδότηση της ανεργίας προς την επιδότηση της εργασίας αποτελεί προσωπική άποψη και όχι ειλημμένη κυβερνητική απόφαση.

Μόνο που στη συζήτηση μπήκαν στη συνέχεια και άλλα στελέχη της ΝΔ.

Ο Μάκης Βορίδης μίλησε για περαιτέρω «εξορθολογισμό», ο Βασίλης Σπανάκης υποστήριξε ότι η τοποθέτηση Μαρινάκη δεν απέχει από την πραγματικότητα της αγοράς, ενώ ο Βασίλης Οικονόμου δήλωσε ότι το επίδομα ανεργίας «δεν είναι Άγιο Δισκοπότηρο».

Αυτό δεν αποδεικνύει ότι υπάρχει κυβερνητική απόφαση για δραστική περικοπή του επιδόματος. Η κυβέρνηση το αρνείται.

Δείχνει όμως ότι η συζήτηση δεν περιορίζεται πλέον σε μία απομονωμένη προσωπική σκέψη του κυβερνητικού εκπροσώπου.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το ωραιότερο παράδοξο των τελευταίων ημερών: μία δήλωση ενός βουλευτή του ΠΑΣΟΚ αρκεί στο Μαξίμου για να εξαχθεί συμπέρασμα για τη στρατηγική ολόκληρου του κόμματος. Πολλές δηλώσεις στελεχών της ΝΔ για το επίδομα ανεργίας, αντίθετα, εξακολουθούν να θεωρούνται απλώς προσωπικές απόψεις.

Ο Τσίπρας βρήκε το κοινωνικό μέτωπο που αναζητούσε

Ο Αλέξης Τσίπρας μπήκε προσωπικά στη συγκεκριμένη αντιπαράθεση μετά τη συνάντησή του με εργαζομένους της ΔΥΠΑ, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για «σχέδιο Μητσοτάκη και όχι για άποψη Μαρινάκη».

Ο ισχυρισμός αυτός ανήκει στον ίδιο και δεν υπάρχει μέχρι στιγμής επιβεβαιωμένη κυβερνητική απόφαση που να τον αποδεικνύει.

Πολιτικά, όμως, το θέμα προσφέρει στην ΕΛΑΣ ένα πεδίο που ταιριάζει απολύτως στη στρατηγική της: εργασία, κοινωνικό κράτος και ευθεία αντιπαράθεση με τον πρωθυπουργό.

Και εδώ βρίσκεται ενδεχομένως και ένα πρώτο πεδίο όπου ΠΑΣΟΚ και ΕΛΑΣ μπορούν να κινηθούν στην ίδια κατεύθυνση χωρίς να χρειάζεται να συμφωνήσουν σήμερα σε καμία μετεκλογική συνεργασία.

Γιατί οι προγραμματικές συγκλίσεις δεν αρχίζουν την επομένη των εκλογών. Φαίνονται πολύ νωρίτερα, στις πραγματικές πολιτικές συγκρούσεις.

Η συζήτηση που δεν μπορεί να μείνει για πάντα κάτω από το χαλί

Το Μαξίμου θέλει να μετατρέψει κάθε κουβέντα περί προοδευτικής συνεργασίας σε φόβητρο επιστροφής Τσίπρα. Το ΠΑΣΟΚ έχει κάθε λόγο να προστατεύει την αυτονομία του και να διεκδικεί τη μεγαλύτερη δυνατή εκλογική δύναμη. Η ΕΛΑΣ έχει επίσης κάθε λόγο να διεκδικεί τη δική της πρωτοκαθεδρία.

Αυτά όμως δεν αναιρούν το ερώτημα που έθεσε, έστω άτσαλα για την επίσημη κομματική γραμμή, ο Απόστολος Πάνας.

Αν μετά τις εκλογές δεν υπάρχει αυτοδυναμία, αν το ΠΑΣΟΚ επιμένει ότι δεν θα συγκυβερνήσει με τη Νέα Δημοκρατία και αν υπάρχουν πραγματικές προγραμματικές συγκλίσεις στον προοδευτικό χώρο, η δυνατότητα μιας προοδευτικής κυβερνητικής συνεργασίας θα βρεθεί αντικειμενικά στο τραπέζι.

Τότε η συζήτηση δεν θα αφορά ποιος έκανε πρώτος τη δήλωση.

Θα αφορά αν υπάρχει κοινό πρόγραμμα, ποιες είναι οι κόκκινες γραμμές και ποιος μπορεί να εγγυηθεί μια διαφορετική διακυβέρνηση.

Και αυτό είναι τελικά πολύ πιο ουσιαστικό από το να μαλώνουν σήμερα τα κόμματα για το αν επιτρέπεται καν να γίνει η συζήτηση.