ΣΦΕΑ για 200 της Καισαριανής: Πάνδημο το αίτημα της κυριότητας των φωτογραφιών – Τυχόν παραχαράκτες της ιστορίας ας σωπάσουν επιτέλους!

Υπάρχουν στιγμές που η Ιστορία επιστρέφει όχι ως αφήγηση, αλλά ως εικόνα. Οι φωτογραφίες από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την Πρωτομαγιά του 1944, που ήρθαν για πρώτη φορά στη δημοσιότητα, δεν είναι απλώς τεκμήρια. Είναι καθρέφτης.

Ο Σύνδεσμος Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών (ΣΦΕΑ) μιλά για «πάνδημο αίτημα» να αποκτηθούν από το ελληνικό κράτος οι φωτογραφίες που εμφανίστηκαν σε δημοπρασία στο eBay. Μετά από αρχική αμηχανία, το Υπουργείο Πολιτισμού δεσμεύθηκε ότι θα προχωρήσει στην αγορά τους, εφόσον πιστοποιηθεί η γνησιότητά τους, και θα τις αποδώσει στη Βουλή των Ελλήνων.

Η συζήτηση, όμως, υπερβαίνει τη διαχείριση ενός ιστορικού υλικού. Αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο μια δημοκρατία διαπραγματεύεται το παρελθόν της. Οι «200», όπως υπενθυμίζει ο ΣΦΕΑ, δεν ήταν αριθμός. Ήταν πρόσωπα — εργάτες, δάσκαλοι, φοιτητές. Πολλοί εξ αυτών είχαν ήδη περάσει από τις φυλακές του καθεστώτος του Ιωάννης Μεταξάς, άλλοι συνελήφθησαν από ελληνικές αρχές Κατοχής και παραδόθηκαν στους ναζί. Οι μαζικές συλλήψεις αριστερών, ιδίως μετά την επίθεση του Αδόλφος Χίτλερ στη Σοβιετική Ένωση τον Ιούνιο του 1941, καταγράφονται και σε αρχεία του Κεντρικού Γραφείου Ασφαλείας του Ράιχ.

Το Σκοπευτήριο δεν είναι απλώς ένας τόπος μαρτυρίου. Είναι το σημείο όπου συμπυκνώθηκαν οι αντιφάσεις μιας χώρας που βρέθηκε ανάμεσα στην Κατοχή, τον διχασμό και την επόμενη μέρα. Η δημοσιοποίηση των φωτογραφιών δεν αναμοχλεύει μόνο τη ναζιστική θηριωδία· φωτίζει και τις εγχώριες ευθύνες, τις συνέχειες του κράτους, τις σκιές που έμειναν.

Ο ΣΦΕΑ καλεί την κυβέρνηση και τα κόμματα να υλοποιήσουν την απόφαση της 17ης Απριλίου 2019 για τη διεκδίκηση των γερμανικών οφειλών. Η αναφορά δεν είναι τυπική. Εντάσσει τη μνήμη σε ένα ευρύτερο πλαίσιο δικαιοσύνης — όχι εκδικητικής, αλλά ιστορικής.

«Η Ιστορία δεν είναι ουδέτερη», σημειώνεται στην ανακοίνωση. Πράγματι. Η ουδετερότητα, όταν πρόκειται για τον φασισμό, συχνά μετατρέπεται σε λήθη. Και η λήθη, σε βολική σιωπή.

Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν το κράτος θα αγοράσει μερικές φωτογραφίες. Είναι αν θα επενδύσει, συστηματικά, σε μια παιδεία που να αντέχει το βάρος της αλήθειας· αν θα δημιουργήσει έναν συνεκτικό χώρο μνήμης — ένα κεντρικό Μουσείο Εθνικής Αντίστασης — όπου τα τεκμήρια δεν θα στοιβάζονται αποσπασματικά, αλλά θα αφηγούνται.

Σε εποχές όπου οι αναθεωρήσεις της Ιστορίας κερδίζουν έδαφος και ο δημόσιος λόγος γίνεται ρηχός, οι εικόνες από την Καισαριανή λειτουργούν ως αντίβαρο. Δεν επιτρέπουν εύκολες εξισώσεις. Δεν επιτρέπουν «ίσες αποστάσεις».

Η δημοκρατία τιμάται όχι με τελετές ρουτίνας, αλλά με συνέπεια. Και η συνέπεια αρχίζει από τη μνήμη.