“Τα μνημόνια δεν χρειάζονταν και δεν ήταν η “μόνη λύση” λέει ο Μιχάλης Σάλλας

Μιχάλης Σάλλας: Η λύση που υπήρχε και δεν εφαρμόστηκε ποτέ

Στο νέο του βιβλίο, ο πρώην επικεφαλής της Τράπεζας Πειραιώς αποδομεί την αφήγηση περί «αναπόφευκτου» του πρώτου μνημονίου — και τεκμηριώνει ότι υπήρχε άλλος δρόμος

Δεκαπέντε χρόνια μετά την υπογραφή του πρώτου μνημονίου, η ιστορική αποτίμηση εκείνης της περιόδου παραμένει αμφισβητούμενη. Ο Μιχάλης Σάλλας, ακαδημαϊκός, τραπεζίτης και έμπειρος παρατηρητής της ελληνικής οικονομικής πραγματικότητας, επιλέγει να συνεισφέρει σε αυτή τη συζήτηση όχι με αναδρομική νοσταλγία, αλλά με επιχειρήματα δομημένα γύρω από ένα κεντρικό ερώτημα: υπήρχε εναλλακτική; Η απάντησή του, όπως αναπτύσσεται στο νέο του βιβλίο *«Λάθος στην Ελλάδα»*, είναι αδιστάκτως καταφατική.

Η βασική θέση του Σάλλα είναι απλή στη διατύπωσή της, αλλά βαρύνουσα στις συνέπειές της: «Το μεγάλο πρόβλημα της ελληνικής κρίσης δεν ήταν ποτέ μόνο το ύψος του χρέους, αλλά η αδυναμία πρόσβασης στις αγορές». Με αυτή την κρίση ως αφετηρία, ο συγγραφέας επιχειρεί να αναδείξει ότι το παράθυρο για μια εναλλακτική διαχείριση της κρίσης ήταν πραγματικό — χρονικά προσδιορισμένο στο διάστημα από τα τέλη του 2009 έως τις αρχές του 2010 — και ότι έκλεισε λόγω πολιτικής αβουλίας, όχι αναπόδραστης αναγκαιότητας.

Η πρόταση: Special Purpose Vehicle και αξιοποίηση δημοσίων περιουσιακών στοιχείων

Το εργαλείο που προτείνει ο Σάλλας ως θεμελιώδη εναλλακτική δεν ήταν ούτε πρωτότυπο ούτε εξωπραγματικό για τα ευρωπαϊκά δεδομένα της εποχής: η δημιουργία μιας εταιρείας ειδικού σκοπού (Special Purpose Vehicle — SPV), η οποία θα συγκέντρωνε τα περιουσιακά στοιχεία του Ελληνικού Δημοσίου, αξιοποιώντας τα για πώληση ή μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση. Η Ελλάδα διέθετε, σύμφωνα με τον Σάλλα, ένα ευρύ φάσμα αξιοποιήσιμων περιουσιακών στοιχείων: ακίνητα, δυνατότητες παραχωρήσεων, μετοχικές θέσεις σε επιχειρήσεις, κτιριακό απόθεμα. Εάν το δημόσιο διέθετε εγκαίρως αυτό το εργαλείο, θα μπορούσε να ανταλλάξει τις μετοχές της εταιρείας με ομόλογα ίσης αξίας, εξαλείφοντας κατ’ ουσίαν τους Έλληνες επαγγελματίες επενδυτές ως χρηματοδότες του κράτους και σταθεροποιώντας τα spreads.

Ο χαμένος απολογισμός: μια δεκαετία σε αριθμούς

Ο Σάλλας δεν αρκείται στην ποιοτική κριτική. Προσφεύγει σε συγκεκριμένα μεγέθη για να τεκμηριώσει το κόστος της «χαμένης ευκαιρίας». Το ΑΕΠ της Ελλάδας το 2009 ανερχόταν σε περίπου 237 δισεκατομμύρια ευρώ. Εάν είχε επιτευχθεί ο μέτριος ρυθμός ανάπτυξης του 1% ετησίως, το 2019 θα διαμορφωνόταν γύρω στα 250 δισεκατομμύρια ευρώ. Στην πραγματικότητα, λόγω της κρίσης, περιορίστηκε στα 185 δισεκατομμύρια — δηλαδή περίπου 65 δισεκατομμύρια ευρώ χαμένο προϊόν, κατά 35-40% χαμηλότερα από το αναπτυξιακό δυναμικό της χώρας. Σε κατά κεφαλήν όρους, το αποτέλεσμα ήταν εξίσου εύγλωττο: 17.300 ευρώ έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 30.200 ευρώ — σχεδόν το 57% του μέσου κοινοτικού επιπέδου, έναντι του 69% που ήταν πριν από την κρίση.

Η πολιτική αποτίμηση

Ο Σάλλας αναγνωρίζει ότι η λύση του μνημονίου αποτέλεσε «λύση ανάγκης, σχεδιασμένη σε συνθήκες πίεσης, με ελλιπή κατανόηση των πραγματικών δυνατοτήτων της ελληνικής οικονομίας». Αυτό που καταδεικνύει στο βιβλίο δεν είναι η κακοπιστία των εμπλεκόμενων φορέων, αλλά η θεσμική ανεπάρκεια: «Η χώρα δεν είχε ακόμη πρόσβαση στις αγορές και, κυρίως, δεν διέθετε διοικητικό σύστημα ικανό να οργανωθεί με συγκεκριμένη κινητή ομάδα, να λάβει αποφάσεις πριν αυτές καταστούν ανέφικτες».

Το συμπέρασμα που προκύπτει από την ανάγνωση του επιχειρήματος του Σάλλα δεν είναι απλώς ιστορικό. Αφορά τη διαρθρωτική αδυναμία του ελληνικού πολιτικού συστήματος να αντιληφθεί και να αξιοποιήσει παράθυρα ευκαιρίας πριν αυτά κλείσουν. Μια παθογένεια που, ο ίδιος υπαινίσσεται, δεν εξαντλήθηκε στη δεκαετία των μνημονίων.

*Το βιβλίο «Λάθος στην Ελλάδα» κυκλοφορεί στις 2 Ιουνίου από τις Athens Bookstore Publications.*