Mαρία Στρατηγάκη: “Δεν είναι δουλειά των δήμων να χρηματοδοτούν επ’ αόριστον δομές που εξυπηρετούν αρμοδιότητες άλλων φορέων”

“Να σταματήσει η μεταφορά ευθυνών στους Δήμους” ζητά με άρθρο-παρέμβαση η Αντιδήμαρχος του Δήμου Αθηναίων Μαρία Στρατηγάκη με αφορμή δημοσιεύματα για την δομή αστεγίας “my athens”

Με αφορμή τη δημόσια συζήτηση που προκάλεσε η διακοπή λειτουργίας του ξενώνα «My Athens», η αντιδήμαρχος Ισότητας, Δημοτικών Ιατρείων και Παιδικής Προστασίας του Δήμου Αθηναίων, Μαρία Στρατηγάκη, έθεσε σε άρθρο της στο «Βήμα» ένα ζήτημα που υπερβαίνει κατά πολύ τη συγκεκριμένη υπόθεση: τα ασαφή όρια αρμοδιοτήτων ανάμεσα στην Τοπική Αυτοδιοίκηση και τους εθνικούς φορείς κοινωνικής πολιτικής, και το κόστος που αυτή η ασάφεια μετακυλίεται διαρκώς στους δήμους.

Η τοποθέτηση της κ. Στρατηγάκη είναι σαφής ως προς τη διάκριση των ρόλων. Όπως επισημαίνει, ο Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης της Εξάρτησης (ΕΟΠΑΕ) ιδρύθηκε με συγκεκριμένη και ευρεία αποστολή: την πρόληψη, τη θεραπεία, την απεξάρτηση και την κοινωνική επανένταξη ατόμων με προβλήματα εξάρτησης. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται δομές όπως το Υπνωτήριο και το Κέντρο Ημέρας στη Σουρμελή, καθώς και προγράμματα όπως το «Στέγαση και Εργασία». Οι δομές αστεγίας των δήμων, αντίθετα, απευθύνονται σε πολίτες που έχασαν τη στέγη τους λόγω φτώχειας, ανεργίας ή κοινωνικών δυσκολιών και χρειάζονται μεταβατική στήριξη έως την επανένταξή τους — όχι σε πληθυσμούς με ανάγκες εξειδικευμένης, μακροχρόνιας θεραπευτικής παρέμβασης.

Η διάκριση αυτή δεν είναι ακαδημαϊκή. Έχει, όπως υπογραμμίζει η αντιδήμαρχος, άμεσες πρακτικές συνέπειες. Όταν ένας δήμος καλείται να διαχειριστεί πληθυσμούς με βαριά εξάρτηση, ψυχική νόσο ή ανάγκη ιδρυματικής φροντίδας μέσα από δομές σχεδιασμένες για μεταβατική κοινωνική στήριξη, το αποτέλεσμα είναι διπλά προβληματικό: αφενός οι ωφελούμενοι δεν λαμβάνουν την εξειδικευμένη φροντίδα που πραγματικά χρειάζονται, αφετέρου ο δήμος επωμίζεται πόρους, ευθύνη και πολιτικό κόστος για αρμοδιότητες που δεν του ανήκουν θεσμικά.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η αναφορά της κ. Στρατηγάκη στο ίδιο το ιστορικό της υπόθεσης «My Athens». Η διακοπή της χρηματοδότησης, όπως σημειώνει, δεν ήρθε αιφνιδιαστικά· είχε προηγηθεί δωδεκάμηνη προειδοποίηση και πολιτική συνεννόηση σε ανώτατο επίπεδο. Το μοντέλο λειτουργίας του συγκεκριμένου ξενώνα, όπου ο δήμος κάλυπτε το λειτουργικό κόστος ενώ άλλοι φορείς είχαν την ευθύνη υποστήριξης των ωφελουμένων, περιγράφεται εύστοχα ως στρέβλωση και όχι ως πρότυπο συνεργασίας. Η δημιουργία του ΕΟΠΑΕ, με διευρυμένες αρμοδιότητες και σημαντική χρηματοδότηση, δημιουργήθηκε ακριβώς για να δώσει τέλος σε τέτοιου είδους ασάφειες — και διαθέτει πλέον τα εργαλεία να αναλάβει πλήρως το αντικείμενό του.

Το ζήτημα, όπως ορθά επισημαίνεται στο άρθρο, δεν είναι μόνο θεσμικό αλλά και πολιτικό. Η πρακτική μετακύλισης κάθε άλυτου κοινωνικού προβλήματος στην Τοπική Αυτοδιοίκηση —με το σκεπτικό ότι ο δήμος θα βρει τον χώρο, θα βρει τη χρηματοδότηση και τελικά θα αναλάβει και την πολιτική έκθεση όταν η κατάσταση γίνει δυσδιαχείριστη— συνιστά μια λογική χωρίς διέξοδο. Οι δήμοι δεν μπορούν να λειτουργούν ως φορείς τελευταίας καταφυγής για ευθύνες που η κεντρική διοίκηση αδυνατεί ή δεν επιθυμεί να αναλάβει.

Η θέση αυτή αποκτά ιδιαίτερο νόημα σε μια περίοδο κατά την οποία οι δήμοι καλούνται όλο και συχνότερα να καλύψουν κενά κοινωνικής πολιτικής που δημιουργούνται σε εθνικό επίπεδο, χωρίς αντίστοιχη μεταφορά πόρων ή θεσμικής ευθύνης. Το αίτημα της κ. Στρατηγάκη για σαφή διαχωρισμό αρμοδιοτήτων δεν αμφισβητεί τον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην κοινωνική προστασία — αντίθετα, τον ενισχύει, απαλλάσσοντάς τον από καθήκοντα που δεν του αναλογούν και επιτρέποντάς του να επικεντρωθεί σε αυτά που πράγματι οφείλει να υπηρετεί.

Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι ευθύ: οι πολίτες δικαιούνται ένα κράτος με σαφείς και λογοδοτούμενες ευθύνες σε κάθε επίπεδο διακυβέρνησης, και όχι ένα σύστημα όπου η αδράνεια ή η ανεπάρκεια εθνικών φορέων μετατρέπεται σε μόνιμο βάρος για την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Η ευθύνη του ΕΟΠΑΕ και της κεντρικής διοίκησης, στο σημείο αυτό, παραμένει σαφής — και αναπόδραστη.