Άμστερνταμ: πάνω από 40.000 στους δρόμους — «Τέλος στα ορυκτά καύσιμα, όχι άλλος ο λογαριασμός στους πολίτες»

Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι διαδήλωσαν από την Dam έως το Museumplein, λίγες ημέρες πριν από την παρουσίαση του ολλανδικού προϋπολογισμού – Η ενεργειακή μετάβαση συνδέεται πλέον ευθέως με το κόστος ζωής, την κοινωνική δικαιοσύνη και την ασφάλεια των νοικοκυριών

Περισσότεροι από 40.000 άνθρωποι κατέβηκαν το Σάββατο 12 Σεπτεμβρίου στους δρόμους του Άμστερνταμ, συμμετέχοντας στη μεγάλη Klimaatmars, την κλιματική πορεία που οργανώθηκε λίγες μόλις ημέρες πριν από την Prinsjesdag και την παρουσίαση του κρατικού προϋπολογισμού.

Η πορεία ξεκίνησε από την πλατεία Dam και κατέληξε στο Museumplein, με δεκάδες διαφορετικά μπλοκ: νέους, συνδικάτα, εργαζόμενους στον χώρο της υγείας, περιβαλλοντικές οργανώσεις, θρησκευτικές κοινότητες, οργανώσεις κοινωνικής δικαιοσύνης και συλλογικότητες για τις δημόσιες συγκοινωνίες και την κατοικία. Οι διοργανωτές υπολόγισαν τη συμμετοχή σε πάνω από 40.000 άτομα.

Το κεντρικό σύνθημα ήταν σαφές: «Kies voor onze toekomst. Weg met fossiel» — «Διαλέξτε το μέλλον μας. Τέλος στα ορυκτά καύσιμα». Πίσω, όμως, από το οικολογικό μήνυμα αναδεικνύεται πλέον μια πολύ ευρύτερη κοινωνική διεκδίκηση.

«Καθαρή ενέργεια σημαίνει και χαμηλότερους λογαριασμούς»

Η κλιματική κρίση στην Ολλανδία δεν παρουσιάστηκε αυτή τη φορά ως ένα μακρινό περιβαλλοντικό πρόβλημα. Οι διοργανωτές συνέδεσαν ευθέως τη χρήση πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα με την ενεργειακή ανασφάλεια και το αυξανόμενο κόστος ζωής.

Η Klimaatcrisis Coalitie υποστηρίζει ότι όσο η χώρα παραμένει εξαρτημένη από τα ορυκτά καύσιμα, τα νοικοκυριά θα εξακολουθούν να είναι εκτεθειμένα στις διεθνείς κρίσεις και στις μεγάλες διακυμάνσεις των τιμών της ενέργειας.

Το αίτημα, επομένως, δεν περιορίζεται σε «λιγότερες εκπομπές». Αφορά φθηνότερη ενέργεια, ενεργειακή ασφάλεια και δίκαιη μετάβαση.

Να πληρώσουν οι μεγάλοι ρυπαντές

Ένα από τα ισχυρότερα μηνύματα της κινητοποίησης ήταν ότι το κόστος της κλιματικής μετάβασης δεν μπορεί να μεταφερθεί για ακόμη μία φορά στα νοικοκυριά.

Οργανώσεις όπως η Oxfam και η Milieudefensie ζητούν υψηλότερη φορολόγηση των μεγάλων ρυπαντών και τερματισμό των επιδοτήσεων προς τα ορυκτά καύσιμα.

Το σκεπτικό είναι σαφές: εάν απαιτούνται τεράστιες επενδύσεις για καθαρή ενέργεια, μονώσεις κατοικιών, δημόσιες μεταφορές και προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, ο λογαριασμός δεν μπορεί να καταλήγει αποκλειστικά στους πολίτες, την ώρα που μεγάλες ενεργειακές επιχειρήσεις καταγράφουν υψηλά κέρδη.

Η μόνωση των κατοικιών ως κοινωνική πολιτική

Ανάμεσα στα συγκεκριμένα αιτήματα βρίσκεται ένα εθνικό πρόγραμμα ενεργειακής αναβάθμισης των κατοικιών, με διπλή στόχευση. Λιγότερη κατανάλωση ενέργειας σημαίνει αφενός χαμηλότερες εκπομπές και αφετέρου μικρότερους λογαριασμούς για τα νοικοκυριά.

Εδώ βρίσκεται ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα στοιχεία της ολλανδικής συζήτησης: η κλιματική πολιτική επιχειρεί να συνδεθεί με το κοινωνικό κράτος, αντί να εμφανίζεται ως ακόμη μία οικονομική επιβάρυνση για τους πολίτες.

Οι διοργανωτές ζητούν επίσης ταχύτερη ανάπτυξη της ηλιακής και αιολικής ενέργειας, μεγαλύτερη εργασιακή ασφάλεια για όσους απασχολούνται στους κλάδους της ενεργειακής μετάβασης και ισχυρότερη διεθνή συνεργασία για τη σταδιακή εγκατάλειψη των ορυκτών καυσίμων.

Περισσότερα από 30 διαφορετικά κοινωνικά μπλοκ

Η σύνθεση της πορείας ήταν ίσως εξίσου σημαντική με τον αριθμό των συμμετεχόντων. Περισσότερα από 30 θεματικά μπλοκ πήραν μέρος στην κινητοποίηση, από νέους, γιατρούς και νοσηλευτές έως εργαζόμενους, περιβαλλοντικές οργανώσεις, χριστιανικές κοινότητες, οργανώσεις κοινωνικής δικαιοσύνης, κινήματα κατά της επέκτασης της αεροπορίας και ομάδες προστασίας της φύσης.

Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η συζήτηση γύρω από το κλίμα στην Ολλανδία ξεπερνά σταδιακά τα στενά όρια του παραδοσιακού περιβαλλοντικού κινήματος.

Η κλιματική μετάβαση συνδέεται πλέον ευθέως με μισθούς, λογαριασμούς, κατοικία, δημόσια υγεία, μεταφορές και κοινωνικές ανισότητες.

Λίγες ημέρες πριν από τον προϋπολογισμό

Η χρονική στιγμή της διαδήλωσης δεν ήταν τυχαία. Στις 15 Σεπτεμβρίου πραγματοποιείται η Prinsjesdag, η παραδοσιακή ημέρα παρουσίασης του προϋπολογισμού και των βασικών κυβερνητικών πολιτικών για την επόμενη χρονιά.

Η κινητοποίηση οργανώθηκε ακριβώς πριν από αυτή τη διαδικασία, προκειμένου να ασκηθεί πολιτική πίεση στην κυβέρνηση του Rob Jetten. Η Klimaatcrisis Coalitie υποστηρίζει ότι οι αποφάσεις που θα ληφθούν τώρα θα επηρεάσουν για χρόνια το ενεργειακό και κοινωνικό μοντέλο της χώρας.

Γι’ αυτό και πολλά από τα πανό απευθύνονταν προσωπικά στον πρωθυπουργό. Το μήνυμα των διαδηλωτών ήταν ότι δεν αρκούν πλέον οι μακροπρόθεσμοι κλιματικοί στόχοι. Απαιτούνται άμεσες πολιτικές αποφάσεις.

Από την οικολογία στην κοινωνική δικαιοσύνη

Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη πολιτική σημασία της κινητοποίησης του Άμστερνταμ. Για χρόνια, οι αντίπαλοι των κλιματικών πολιτικών υποστήριζαν ότι η πράσινη μετάβαση συνεπάγεται αναγκαστικά ακριβότερη ενέργεια, ακριβότερες μετακινήσεις και περισσότερους φόρους.

Το νέο κοινωνικό κίνημα επιχειρεί να αντιστρέψει αυτή τη λογική. Υποστηρίζει ότι είναι η συνεχιζόμενη εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα που καθίσταται ολοένα ακριβότερη και περισσότερο επισφαλής.

Η καθαρή ενέργεια, σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, μπορεί να σημαίνει χαμηλότερους λογαριασμούς, ενώ η ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών μπορεί να αποτελέσει ουσιαστικό εργαλείο στήριξης των οικονομικά ασθενέστερων νοικοκυριών.

Το κρίσιμο ερώτημα, συνεπώς, δεν είναι εάν η πράσινη μετάβαση έχει κόστος. Είναι ποιος τελικά θα κληθεί να το πληρώσει.

40.000 άνθρωποι και ένα σαφές κοινωνικό αίτημα

Οι περισσότεροι από 40.000 άνθρωποι που περπάτησαν από την Dam έως το Museumplein δεν απαίτησαν μόνο χαμηλότερες εκπομπές CO₂. Ζήτησαν ένα διαφορετικό κοινωνικό συμβόλαιο για την πράσινη μετάβαση: καθαρή ενέργεια, χαμηλότερους λογαριασμούς, αξιοπρεπή εργασία και μεγαλύτερη συμμετοχή των μεγάλων ρυπαντών στο κόστος.

Η κινητοποίηση του Άμστερνταμ αποτυπώνει έτσι μια πολιτική μετατόπιση που γίνεται ολοένα πιο ορατή στην ευρωπαϊκή συζήτηση: η κλιματική πολιτική δεν μπορεί να αποσυνδέεται από την κοινωνική πολιτική.

Όταν μια οικογένεια αδυνατεί να πληρώσει τον λογαριασμό του ρεύματος, το πρόβλημα δεν είναι μόνο ενεργειακό. Όταν ένα σπίτι παραμένει ενεργοβόρο επειδή ο ένοικος δεν διαθέτει τα χρήματα για τη μόνωσή του, το ζήτημα δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό. Και όταν τα οικονομικά οφέλη δραστηριοτήτων υψηλών εκπομπών συγκεντρώνονται σε λίγους, ενώ το κόστος της μετάβασης κατανέμεται στους πολλούς, τότε το κλιματικό ζήτημα αποκτά αναπόφευκτα χαρακτήρα κοινωνικής δικαιοσύνης.

Αυτό ήταν και το πολιτικό μήνυμα που επιχείρησαν να στείλουν περισσότεροι από 40.000 διαδηλωτές στο Άμστερνταμ: η πράσινη μετάβαση μπορεί να αποκτήσει κοινωνική νομιμοποίηση μόνο εφόσον είναι και δίκαιη.