Αμετανόητη προσωπολατρεία ή ανάγκη για προοδευτική ηγεσία που εμπνέει;

Γράφει ο Μπάμπης Καραγεωργίου, δημοσιογράφος

Τους τελευταίους μήνες ή μάλλον για να ακριβολογούμε από την εκλογή του Ζόραν Μαμντάνι στη δημαρχία της Νέας Υόρκης έχει επανεμφανιστεί ένα γνώριμο φαινόμενο στην Κεντροαριστερά, η προσωπολατρία. Και όχι, δεν το λέω με αρνητική χροιά. Είναι, αν θέλετε, η ανάγκη του προοδευτικού κόσμου να συσπειρωθεί γύρω από μια ισχυρή προσωπικότητα, τη στιγμή που βλέπει δημοκρατικά κεκτημένα να τίθενται υπό αμφισβήτηση.

Το παραπάνω δεν πρόκειται για ένα συγκυριακό αν θέλετε φαινόμενο. Η ανάγκη συσπείρωσης γύρω από ένα  πρόσωπο ή μια ομάδα προσώπων δεν δημιουργείται από πολιτική αφέλεια, αλλά από πολιτικό κενό. Είναι η εμφανής αδυναμία των πολιτικών σχημάτων να εμπνεύσουν, να κινητοποιήσουν, να αποδείξουν ότι διαθέτουν σαφή προσανατολισμό σε έναν δρόμο που η κοινωνία καλείται να ακολουθήσει.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ανάδειξη ισχυρών προσωπικοτήτων λειτουργεί κατά την γνώμη μου σχεδόν ως ένας μηχανισμός άμυνας. Ο πολίτης δεν αναζητά απλώς μια ηγετική φυσιογνωμία· αναζητά πυξίδα και καθαρότητα λόγου. Αναζητά κάποιον που να μπορεί να μεταφράσει την αγωνία σε πολιτική πράξη.

Τι είναι η ηγεσία όμως σε ένα προοδευτικό πλαίσιο; Δεν μπορούμε σαφώς να την ταυτίσουμε με την ματιά της συντήρησης.

Είναι η ικανότητα του ενός να αρθρώνει το συλλογικό νόημα, να κατευθύνει χωρίς να ακυρώνει την συμμετοχικότητα, να μετατρέπει την ανησυχία, την αμφιβολία, την αγανάκτηση σε ένα συνεκτικό σχέδιο που θα αλλάξει το παράδειγμα στην άσκηση της ίδιας της πολιτικής.

Ένας προοδευτικός ηγέτης δεν στέκεται πάνω από την κοινωνία, αλλά λειτουργεί ως ο καταλύτης των εξελίξεων της. Δεν χρησιμοποιεί τους θεσμούς, αλλά τους ενδυναμώνει. Δεν ζητάει «άνευ όρων» εμπιστοσύνη, αλλά ενισχύει την λογοδοσία και την συμπερίληψη.

Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει αμείλικτο. Πότε η ανάγκη για ηγεσία μετατρέπεται σε υποκατάστατο πολιτικής; Πότε η εμπιστοσύνη σε ένα πρόσωπο αρχίζει να υπονομεύει τις ίδιες τις συλλογικές διαδικασίες που υποτίθεται ότι υπερασπίζεται;

Ίσως, τελικά, το ζητούμενο για τον προοδευτικό χώρο διεθνώς δεν είναι απλώς να επιλέξει ανάμεσα σε πρόσωπα και ιδέες, αλλά να επανασυνδέσει τα δύο. Γιατί χωρίς πρόσωπα δεν υπάρχει έμπνευση, αλλά χωρίς ιδέες, καμία έμπνευση δεν αντέχει στον χρόνο.