Από την εγκατάλειψη στη στρατηγική δενδροφύτευση: Η Αθήνα επανασχεδιάζει το πράσινό της

Γράφει ο Γαβρής Αγγελος

Η συζήτηση για τα δέντρα της Αθήνας δεν είναι μια αισθητική ή περιβαλλοντική πολυτέλεια. Είναι βαθιά πολιτική, ταξική και θεσμική. Και ακριβώς γι’ αυτό, η σημερινή δημοτική αρχή του Δήμου Αθηναίων, υπό τον Χάρη Δούκα, βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα πεδίο ευθύνης που για δεκαετίες είτε υποτιμήθηκε είτε εργαλειοποιήθηκε επικοινωνιακά, χωρίς στρατηγικό βάθος.

Σε μια πόλη με εξαιρετικά χαμηλή αναλογία πρασίνου ανά κάτοικο, με άνισα κατανεμημένους πνεύμονες πρασίνου και με αστικό ιστό που οικοδομήθηκε εχθρικά απέναντι στη φύση, το πράσινο δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως διακοσμητικό στοιχείο. Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, πρόκειται για υποδομή ζωής, για περιουσιακό στοιχείο της πόλης, με άμεσες επιπτώσεις στην υγεία, στο μικροκλίμα, στην κοινωνική συνοχή και τελικά στην ανθεκτικότητα της Αθήνας απέναντι στην κλιματική κρίση.

Η δημοτική αρχή Δούκα παρέλαβε μια πόλη με βαριά κληρονομιά λανθασμένων επιλογών. Φυτεύσεις χωρίς προδιαγραφές, ακατάλληλα είδη, δέντρα τοποθετημένα σε λάθος θέσεις, χωρίς επαρκές ριζόστρωμα, χωρίς εδαφική αποκατάσταση και χωρίς μακροπρόθεσμο σχέδιο συντήρησης. Το αποτέλεσμα ήταν ένα πράσινο ευάλωτο, βραχύβιο και συχνά καταδικασμένο να «ξηλωθεί» στο όνομα της επόμενης ανάπλασης.

Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, η σημερινή δημοτική πολιτική επιχειρεί – μεθοδικά και όχι κραυγαλέα – μια στροφή φιλοσοφίας. Το δόγμα «το σωστό δέντρο στη σωστή θέση» δεν είναι σύνθημα, αλλά τεχνικός και πολιτικός άξονας. Η επιλογή ανθεκτικών, μεσογειακών ή προσαρμοσμένων ειδών, η έμφαση στην ποιότητα του εδαφικού υποστρώματος, η ενίσχυση της υπορόφου βλάστησης και η προσπάθεια διατήρησης της βιοποικιλότητας δείχνουν μια διοίκηση που ακούει την επιστημονική γνώση και δεν νομοθετεί με το βλέμμα στο επόμενο δελτίο Τύπου.

Οι δυσκολίες είναι πραγματικές και συχνά αόρατες για τον μέσο πολίτη. Στενά πεζοδρόμια, υπόγεια δίκτυα που δεν είναι χαρτογραφημένα, παράνομη στάθμευση, νομοθετικές δεσμεύσεις προσβασιμότητας, συμπιεσμένα και βιολογικά «νεκρά» αστικά εδάφη. Όλα αυτά συγκροτούν ένα περιβάλλον εχθρικό για το δέντρο, όχι για τον δήμο. Το εύκολο θα ήταν να υποκύψει κανείς στη λογική της μη παρέμβασης ή της αποσπασματικής φύτευσης για επικοινωνιακή κατανάλωση. Το δύσκολο είναι να επιμείνει σε παρεμβάσεις με διάρκεια, ακόμα κι όταν δεν αποδίδουν άμεσα πολιτικά οφέλη.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι λόφοι της Αθήνας, οι οποίοι για χρόνια αντιμετωπίστηκαν είτε ως «φιλέτα» είτε ως ξεχασμένοι χώροι. Η υποβάθμιση της βλάστησης, η διάβρωση των εδαφών και η αυξημένη θνησιμότητα των δέντρων δεν είναι φυσικό φαινόμενο, αλλά αποτέλεσμα χρόνιας εγκατάλειψης. Η ανάγκη προστασίας, ενίσχυσης και σύνδεσής τους με τον αστικό ιστό δεν είναι απλώς περιβαλλοντική επιλογή, αλλά πράξη κοινωνικής δικαιοσύνης.

Στον πυρήνα της πολιτικής αυτής βρίσκεται και η έννοια των πράσινων και μπλε υποδομών. Η σύνδεση λόφων, πάρκων, δενδροστοιχιών, μικρών θυλάκων πρασίνου και περιαστικών δασών, η αύξηση των διαπερατών επιφανειών, η αποσφράγιση του εδάφους και η αξιοποίηση μικρών ελεύθερων χώρων συνιστούν μια στρατηγική που αντιμετωπίζει την πόλη ως ζωντανό οργανισμό και όχι ως εργοτάξιο.

Η δέσμευση για φύτευση τουλάχιστον 5.000 δέντρων ετησίως, η δημιουργία συστηματικού μητρώου δέντρων και η δημόσια διαφάνεια μέσω ψηφιακής πλατφόρμας δεν είναι αυτονόητες πρακτικές. Είναι επιλογές λογοδοσίας. Σε μια χώρα όπου «χιλιάδες δέντρα θυσιάζονται στο όνομα των αναπλάσεων», η θεσμική θωράκιση του αστικού πρασίνου αποτελεί σαφή πολιτική τομή.

Η Αθήνα δεν θα πρασινίσει από τη μια μέρα στην άλλη. Όμως για πρώτη φορά μετά από χρόνια, διαμορφώνεται ένα συνεκτικό πλαίσιο που αναγνωρίζει ότι το πράσινο δεν είναι εμπόδιο στην ανάπτυξη, αλλά προϋπόθεση βιώσιμης πόλης. Και σε αυτή τη μάχη, η δημοτική αρχή του Χάρη Δούκα δεν επενδύει στο εύκολο χειροκρότημα, αλλά στη δύσκολη, αναγκαία και μακροχρόνια αλλαγή.