“Από την επιλογή κομμάτων στην επιλογή προσώπων”

*Aναδημοσίευση του Άρθρου του Μιχάλη Σάλλα που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα “ΤΟ ΒΗΜΑ”

Την σημερινή εποχή, η πολιτική χαρακτηρίζεται από αυξημένη πολυπλοκότητα, αβεβαιότητα και διαρκείς μετατοπίσεις. Οι παραδοσιακές βεβαιότητες έχουν υποχωρήσει και οι πολίτες εμφανίζονται όλο και πιο επιφυλακτικοί απέναντι στο πολιτικό σύστημα, ενώ η εμπιστοσύνη προς τα κόμματα και τους θεσμούς βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα. Ο μετασχηματισμός των κοινωνιών, η παγκοσμιοποίηση και η τεχνολογική εξέλιξη έχουν μεταβάλει ριζικά το τοπίο, καθιστώντας πιο δύσκολη την κατανόηση και την πρόβλεψη των εξελίξεων.

Η μετάπτωση των πολιτών σε σχέση με το παρελθόν είναι εμφανής. Είναι αποτέλεσμα των αλλαγών που έχουν λάβει χώρα σε όλα τα επίπεδα. Δύο βασικοί λόγοι που διαμορφώνουν το νέο status quo είναι οι εξής:

Ο πρώτος είναι οι κανόνες που επιβάλλει η αγορά, οι οποίοι επηρεάζουν πλέον καθοριστικά την πολιτική. Η ενίσχυση του οικονομικού φιλελευθερισμού και η αποδυνάμωση του κοινωνικού κράτους έχουν οδηγήσει σε μεγαλύτερη έμφαση στην ανταγωνιστικότητα και στην αποτελεσματικότητα, συχνά εις βάρος της κοινωνικής συνοχής.

Ο δεύτερος λόγος είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία επιβάλλει συγκεκριμένα πλαίσια και περιορισμούς στα κράτη-μέλη, περιορίζοντας την ελευθερία άσκησης ανεξάρτητης οικονομικής πολιτικής. Οι κυβερνήσεις των ευρωπαϊκών χωρών δεν λειτουργούν πλέον σε απόλυτο πεδίο επιλογών, αλλά εντός αυστηρών πλαισίων κανόνων, δεσμεύσεων και δημοσιονομικών περιορισμών.

Στην Ευρώπη, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα μεγάλα κοινωνικά και πολιτικά ιδεολογικά ρεύματα, με ιστορική συνέχεια και πολιτικές πρακτικές, έχουν υποχωρήσει. Ο κλασικός φιλελευθερισμός που ευνοούσε την ελεύθερη αγορά ως βασικό μηχανισμό ανάπτυξης, αλλά σε συνδυασμό με τον περιορισμό του ρόλου του κράτους, έχει διαφοροποιηθεί. Το κράτος δεν έχει εξαφανιστεί, αλλά έχει περιορίσει τις παρεμβάσεις του, διατηρώντας κυρίως ρυθμιστικό ρόλο.

Η κοινωνική πολιτική, στο πλαίσιο αυτό, δεν εξαφανίστηκε, αλλά αναδιαμορφώθηκε. Προσφέρει πλέον στήριξη κυρίως σε ευάλωτες ομάδες, χωρίς όμως να επιδιώκει την πλήρη αναδιανομή του πλούτου, όπως στο παρελθόν.

Στον χώρο της σοσιαλδημοκρατίας, οι αλλαγές είναι επίσης σημαντικές. Τα κόμματα που παραδοσιακά εξέφραζαν τα λαϊκά στρώματα έχουν μετατοπιστεί προς το κέντρο, υιοθετώντας πολιτικές που ενσωματώνουν στοιχεία της αγοράς. Η κοινωνική πολιτική παραμένει βασικό στοιχείο, αλλά με διαφορετική στόχευση και μέσα.

Η οικονομική πολιτική δίνει ιδιαίτερη σημασία στις επενδύσεις, στην καινοτομία και στην ενίσχυση της επιχειρηματικότητας. Παράλληλα, διατηρείται η ανάγκη για κοινωνική προστασία, χωρίς όμως τις υπερβολές του παρελθόντος.

Τα κόμματα που ιδεολογικά τοποθετούνται πιο κοντά στον νεοφιλελευθερισμό, δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στην ελεύθερη αγορά και στην ατομική ευθύνη, περιορίζοντας τον ρόλο του κράτους.

Το τρίτο μεγάλο πολιτικό ρεύμα, η σοσιαλδημοκρατία, έχει επίσης μεταβληθεί. Από τη μια πλευρά, επιδιώκει την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και την προστασία των πιο αδύναμων στρωμάτων. Από την άλλη, αναγνωρίζει τη σημασία της αγοράς και της οικονομικής ανάπτυξης.

Σε ένα περιβάλλον περιορισμένων επιλογών και με σοβαρή πολυπλοκότητα, η ποιότητα, η εμπειρία, το ήθος και το κύρος των ανθρώπων που αναλαμβάνουν τη διακυβέρνηση, γίνεται το βασικό, αν όχι το μοναδικό κριτήριο

Οι πολίτες δεν πείθονται πια απ’ αυτά που ακούν, άλλωστε στην Ελλάδα για αρκετά χρόνια κανείς δεν έκανε αυτά που έλεγε, είτε γιατί δεν μπορούσαν αντικειμενικά να γίνουν είτε γιατί δεν υπήρχαν οι κατάλληλοι άνθρωποι για να τα κάνουν

Ο κ. Μιχάλης Σάλλας είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Πειραιώς.