Χάρης Δούκας: Το «ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ» Μπουτάρη ως πολιτική παρακαταθήκη για την Προοδευτική Αλλαγή

Σε μια συγκυρία όπου η πολιτική αντιπαράθεση συχνά εξαντλείται σε επικοινωνιακές υπεκφυγές και χαμηλών προσδοκιών διαχειριστικές λογικές, η παρέμβαση του Δημάρχου Αθηναίων Χάρη Δούκα για τον Γιάννη Μπουτάρη έρχεται να επαναφέρει στο προσκήνιο μια διαφορετική, συγκρουσιακή αλλά βαθιά πολιτική ανάγνωση της αυτοδιοίκησης και του ρόλου της

Η ομιλία, με αφορμή βιβλίο που επιχειρεί να αποκωδικοποιήσει το φαινόμενο Μπουτάρη, δεν περιορίζεται σε έναν επετειακό ή τιμητικό τόνο. Αντιθέτως, αναδεικνύει το πολιτικό αποτύπωμα ενός δημάρχου που λειτούργησε έξω από κομματικούς μηχανισμούς, επένδυσε στην άμεση σχέση με την κοινωνία και συγκρούστηκε ανοιχτά με τις παθογένειες της δημόσιας ζωής.

Στο πρόσωπο του Μπουτάρη, ο Δήμαρχος Αθηναίων περιγράφει μια «πολιτική σχολή» που δεν φοβάται το κόστος της ειλικρίνειας ούτε την απομόνωση που συνεπάγεται η ανεξαρτησία.

Η ομιλία του Δημάρχου Αθηναίων Χάρη Δούκα:

Καλησπέρα σας,
Εν αρχή Λεωνίδα να σε ευχαριστήσουμε γιατί με το βιβλίο σου, έβαλες σε μια τάξη τις σκέψεις μας για το φαινόμενο Γιάννη Μπούταρη.

Αποκωδικοποίησες τους γρίφους που περιβάλλουν τον μύθο Μπουτάρη:

Πώς δηλαδή γίνεται να είναι βαθιά τοπικιστής Θεσσαλονικιός και μαζί κοσμοπολίτης.

Πώς γίνεται – όπως έλεγε – να είναι με το εκάστοτε γκουβέρνο και την ίδια ώρα τολμηρά ανατρεπτικός και ανήσυχος.

Πώς ήταν ταυτόχρονα ευπατρίδης της καθημερινότητας και σπουδαίος οραματιστής.

Ένας πραγματιστής της ουτοπίας.

Ο Γιάννης Μπουτάρης, υπήρξε μια πολιτική σχολή από μόνος του. Οι επιλογές του, η δράση του, είναι ένα μάθημα εφαρμοσμένης πολιτικής στον προνομιακό – είναι αλήθεια – χώρο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Στο χώρο δηλαδή που δεν χωρά αόριστα, γενικόλογα, στρογγυλεμένα λόγια, αλλά σκληρή εφαρμογή στο πεδίο. Που κρίνεται άμεσα η αποτελεσματικότητα της πολιτικής αλλά και το προοδευτικό ή συντηρητικό πρόσημο των πολιτικών που ασκούνται.

Ο Γιάννης Μπουτάρης σε αυτήν την καθημερινή μάχη, είχε ένα ισχυρό όπλο: Την Ειλικρινή, Καθαρή, Αδιαμεσολάβητη σχέση του με την κοινωνία.

Ο ίδιος δεν υπήρξε προϊόν κομματικών μηχανισμών. Δεν ανέβηκε μέσα από ιεραρχίες, δεν χρωστούσε την πορεία του σε κομματικά δίκτυα. Αντίθετα, μπήκε στην πολιτική από μια εντελώς διαφορετική αφετηρία: Ως πολίτης, ως επαγγελματίας, ως άνθρωπος της πόλης.
Και αυτό καθόρισε τα πάντα.

Η σχέση του με τους πολίτες ήταν άμεση, σχεδόν προσωπική. Δεν μιλούσε μέσα από φίλτρα, δεν αναπαρήγαγε έτοιμες γραμμές. Ο Μπουτάρης μας έμαθε να μιλάμε με ειλικρίνεια, με απλότητα, μερικές φορές και με τρόπο που ξενίζει. Αυτή η αυθεντικότητα είναι που δημιουργεί την εμπιστοσύνη.

Σε μια χώρα όπου η πολιτική συχνά λειτουργεί μέσα από διαμεσολαβήσεις –κομματικές, πελατειακές, επικοινωνιακές– ο Μπουτάρης επέλεξε τον πιο δύσκολο δρόμο: την απευθείας σχέση με την κοινωνία.

Αυτό είχε κόστος. Δεν είχε πάντα «πλάτες». Δεν μπορούσε να βασιστεί σε έτοιμους μηχανισμούς υποστήριξης. Συχνά βρέθηκε μόνος απέναντι σε αντιδράσεις. Αλλά ακριβώς αυτή η ανεξαρτησία του έδωσε και την ελευθερία να λέει και να κάνει πράγματα που άλλοι δεν τολμούσαν.

Και ίσως αυτό είναι το πιο επίκαιρο μήνυμα της πορείας του:

Ότι η πολιτική χρειάζεται να στηρίζεται στη σχέση εμπιστοσύνης με τον πολίτη, ότι η αυθεντικότητα δεν είναι αδυναμία – είναι δύναμη.

Θα ήθελα να ξεχωρίσω ένα βασικό στοιχείο της διαδρομής του Γιάννη Μπουτάρη:

Πορεύτηκε στον δημόσιο βίο του όχι με περιχαρακώσεις και αποκλεισμούς, αλλά ενώνοντας δυνάμεις.

Έτσι κατάφερε να ενώσει γύρω του δυνάμεις από το φιλελεύθερο κέντρο μέχρι την ριζοσπαστική αριστερά και κατάφερε να αλλάξει όχι μόνο την εικόνα της πόλης, αλλά τον τρόπο που η ίδια η πόλη σκέφτεται τον εαυτό της.

Σε μια περίοδο όπου η Ελλάδα δοκιμαζόταν από βαθιά κρίση, ο Μπουτάρης δεν χάιδεψε αυτιά, δεν κρύφτηκε πίσω από γενικόλογες διακηρύξεις. Αντίθετα, μίλησε καθαρά, συχνά κόντρα στο ρεύμα, για όσα κρατούσαν τη Θεσσαλονίκη πίσω.

Τόλμησε να επαναφέρει στη μνήμη της πόλης την πολυπολιτισμική της ταυτότητα. Να πει ότι η εξωστρέφεια δεν είναι απειλή, αλλά προϋπόθεση προόδου. Και να χτίσει γέφυρες εκεί όπου για χρόνια υπήρχαν τείχη. Πήρε καθαρή θέση για την συμφωνία των Πρεσπών και με την σοφία του εκτίμησε «ότι αυτή η συμφωνία θα φέρει καλά αποτελέσματα, αλλά πρέπει – όπως δήλωνε στους Financial Times – να εργαστούμε σκληρά με την Αθήνα και τα Σκόπια για την εφαρμογή της και να αμβλύνουμε τα εθνικιστικά αισθήματα και στις δύο πλευρές».

Βεβαίως, δεν ήταν αρεστός σε όλους. Προκάλεσε αντιδράσεις, συγκρούστηκε, αμφισβητήθηκε. Όμως μας θύμισε ότι η πολιτική δεν είναι διαχείριση. Είναι στάση ζωής. Δεν είναι μοίρα. Είναι επιλογή. Είναι το θάρρος να πεις αυτό που πιστεύεις, ακόμα κι όταν ξέρεις ότι θα το πληρώσεις ακριβά.

Αγαπητές φίλες και φίλοι,
Έχουμε πολλά να μάθουμε από τον κυρ Γιάννη, κρίσιμα για τους δρόμους που θα χαράξουμε αυτήν την κομβική στιγμή για την χώρα, αλλά και τον κόσμο.

Την προηγούμενη βδομάδα ήμουν στην Βαρκελώνη σε μια διεθνή συνάντηση προοδευτικών ηγετών και δημάρχων όπου συζητήσαμε την ανάγκη και τους τρόπους οργάνωσης μιας διεθνούς προοδευτικής κινητοποίησης για να ανακοπεί η πορεία του αυταρχισμού και η άνοδος της δεξιάς και ακροδεξιάς.

Η μεγάλη εικόνα δεν αντέχει σε αυταπάτες: Η δημοκρατία είναι σε κρίση. Βασικός λόγος είναι ότι η σοσιαλδημοκρατία είναι σε πολιτική κρίση. Το βασικό της πρόβλημα είναι η αδυναμία των κομμάτων της να προσφέρουν ένα σαφές και τολμηρό πολιτικό όραμα. Παρουσιάζουν κυβερνητικά προγράμματα και προτάσεις, τεχνοκρατικά συνεκτικές αλλά χωρίς τολμηρό πολιτικό αφήγημα. Έτσι, αντί να απευθύνονται στους ψηφοφόρους με μια σαφή πρόταση αλλαγής, καταλήγουν να διαχειρίζονται ισορροπίες.
Η επιβίωση της κεντροαριστεράς απαιτεί έναν διαφορετικό, ριζοσπαστικό δρόμο. Απαιτεί πολιτικό θάρρος, ρήξεις, καινοτομία, ρίσκα που θα αμφισβητήσουν τις καθιερωμένες ισορροπίες.
Σε μια εποχή πολεμικών συγκρούσεων, γεωπολιτικών ανακατατάξεων, οικονομικής ανασφάλειας, κοινωνικής δυσαρέσκειας και θεσμικής δυσπιστίας, όταν οι προοδευτικές δυνάμεις προσφέρουν απλώς μια πιο ήπια εκδοχή της υπάρχουσας κατάστασης, ανοίγουν τον δρόμο στην άνοδο του λαϊκισμού και τη ακροδεξιάς.
Το πολιτικό τοπίο είναι σύνθετο, όμως εκπέμπει και σαφή, αισιόδοξα μηνύματα.
Που;
Στις πόλεις.
Η άνοδος δημοκρατικών, προοδευτικών δημάρχων σε μεγάλες πόλεις, από το Παρίσι έως τη Νέα Υόρκη, από τη Βαρκελώνη έως το Μπουένος Άιρες και από την Αθήνα και τον Πειραιά έως το Μόναχο, αντιστρατεύονται την δεξιά και ακροδεξιά σε εθνικό επίπεδο. Γίνονται πόλοι αντίστασης και προοδευτικής δημιουργίας.
Οι πόλεις είναι χώροι έντονης κοινωνικής και οικονομικής συμπύκνωσης, και είναι ισχυρό το αίτημα για πολιτικές αναδιανομής και δημόσιων επενδύσεων, που φορέας τους είναι τα προοδευτικά κόμματα. Οι πόλεις είναι και τα σημεία, όπου οι κοινωνικές πιέσεις εκδηλώνονται πιο έντονα: υψηλά ενοίκια, αυξημένο κόστος ζωής, ανταγωνισμός στην αγορά εργασίας. Αυτές οι πιέσεις ενισχύουν την ζήτηση για πολιτικές προστασίας και παρέμβασης, δημιουργώντας πρόσφορο έδαφος για τις προοδευτικές δυνάμεις.
Δεν μπορούμε να συζητάμε για υπέρβαση της κρίσης χωρίς να πατάμε στο γόνιμο έδαφος της τοπικής αυτοδιοίκησης. Είναι ο χώρος που συνδέει το τοπικό με το εθνικό και το παγκόσμιο.
Με πολιτικές που γίνονται γρήγορα και άμεσα ορατές, στην γειτονιά, στο σχολείο, στην καθημερινότητα.
Αυτή την μάχη δίνουμε οι προοδευτικοί δήμαρχοι: Να αποδείξουμε ότι οι αξίες της προοδευτικής πολιτικής –η στήριξη του ανθρώπου, η αλληλεγγύη, η συμπερίληψη– δεν είναι θεωρητικές αρχές, αλλά εφαρμόσιμες λύσεις.
Σήμερα με αφορμή και την θλιβερή επέτειο του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου, ημέρα επιβολής της δικτατορίας στην Ελλάδα, χρειάζεται να επιβεβαιώσουμε το δικαίωμα στην πόλη ως πυλώνα ζωής και δημοκρατίας.
Αγαπητές φίλες και φίλοι,
Δεν ξεχνώ ότι ο Γιάννης Μπουτάρης ήταν στις πρώτες υπογραφές υποστήριξης της υποψηφιότητας μου ως Δήμαρχος της Αθήνας. Όταν μου είπαν ότι θα υπογράψει και ο Μπουτάρης, τον κάλεσα αμέσως στο τηλέφωνο να τον ευχαριστήσω. Ήταν οι πρώτες μέρες και χρειαζόμουν περισσότερο από ποτέ ενθάρρυνση. Και μου είπε δυο λόγια:
Μη μασάς τίποτα, προχώρα.
Αυτή η φράση με ακολουθεί μέχρι και σήμερα.
Ο Γιάννης Μπουτάρης στον τελευταίο τρύγο που έζησε, έφτιαξε ένα μεγάλο κρασί και έδωσε το όνομα «ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ». Kάτι ήθελε να μας πει, ας τον ακούσουμε.
Σας ευχαριστώ.
Η τοποθέτηση του Δημάρχου Αθηναίων δεν αφήνει περιθώρια για παρερμηνείες. Σε μια περίοδο που η κυβέρνηση επιχειρεί να επιβάλει μια αποστειρωμένη εκδοχή «αποτελεσματικότητας», απογυμνωμένη από κοινωνικό πρόσημο και πολιτικό βάθος, η αναφορά στον Μπουτάρη λειτουργεί ως σαφής υπενθύμιση ότι η αυτοδιοίκηση μπορεί –και οφείλει– να είναι πεδίο ρήξης, δημοκρατικής αντοχής και προοδευτικής παραγωγής πολιτικής.