“Γράμμα από Βρυξέλλες”: Στις 11 Δεκεμβρίου ανοίγει η συζήτηση φορολόγησης των πλουσίων – “Tax the Rich” από τους Σοσιαλδημοκράτες

Ρεπορτάζ: Γαβρής Άγγελος

Δημόσια ακρόαση στο Ευρωκοινοβούλιο για τη φορολόγηση των υπερπλουσίων – Στο μικροσκόπιο η κοινωνική ανισότητα στην ΕΕ

Την Πέμπτη 11 Δεκεμβρίου, η Υποεπιτροπή Φορολογικών Θεμάτων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου πραγματοποιεί δημόσια ακρόαση με αντικείμενο τη φορολόγηση των υπερπλουσίων, σε μια συγκυρία όπου οι κοινωνικές ανισότητες στην Ευρωπαϊκή Ένωση βαθαίνουν και η κοινωνική δυσαρέσκεια εντείνεται. Δεν πρόκειται για μια ακόμη τεχνοκρατική συζήτηση κεκλεισμένων των θυρών, αλλά για μια πολιτική πρωτοβουλία με σαφή κοινωνικό πρόσημο, που θέτει στο επίκεντρο ένα ερώτημα το οποίο αποφεύγεται συστηματικά από ισχυρά συμφέροντα και συντηρητικές κυβερνήσεις: ποιοι πληρώνουν τελικά το κόστος της κρίσης και ποιοι συνεχίζουν να απολαμβάνουν ασυλία;

Τα επίσημα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά και δύσκολα αμφισβητούνται. Το πλουσιότερο 1% των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατέχει σχεδόν το ένα τρίτο του συνολικού καθαρού πλούτου. Την ίδια στιγμή, η φορολογική επιβάρυνση μετακυλίεται ολοένα και περισσότερο στους εργαζόμενους και στη μεσαία τάξη, μέσα από έμμεσους φόρους, περιορισμένες φοροαπαλλαγές και μια διαρκή πίεση στα εισοδήματα από εργασία. Η εικόνα αυτή συνιστά όχι μόνο κοινωνική αδικία, αλλά και δημοκρατικό έλλειμμα.

Η δημόσια ακρόαση φιλοδοξεί να ανοίξει τη συζήτηση για το πώς η Ευρώπη μπορεί να απαντήσει στην αυξανόμενη ανισότητα με ουσιαστικά και συντονισμένα μέτρα. Στο επίκεντρο βρίσκονται προτάσεις για συντονισμένους φόρους στον συσσωρευμένο πλούτο και για την καθιέρωση ενός ελάχιστου πραγματικού φορολογικού συντελεστή στα κέρδη από κεφάλαιο, ώστε να μπει τέλος στα παράθυρα φοροαποφυγής που αξιοποιούν οι οικονομικά ισχυρότεροι.

Οι Σοσιαλιστές και Δημοκράτες στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχουν εδώ και χρόνια θέσει το ζήτημα στην πολιτική ατζέντα, επισημαίνοντας ότι η κοινωνική συνοχή δεν μπορεί να διατηρηθεί όταν η ευημερία συγκεντρώνεται στα χέρια ελάχιστων, ενώ η πλειοψηφία καλείται να σηκώσει το βάρος. Όπως τονίζουν, οι αποσπασματικές εθνικές πολιτικές δεν επαρκούν. Απαιτούνται ευρωπαϊκές λύσεις σε ένα πρόβλημα που είναι κατεξοχήν διασυνοριακό.

Η συζήτηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια περίοδο όπου οι δημόσιες υπηρεσίες πιέζονται, τα κοινωνικά κράτη δοκιμάζονται και οι κυβερνήσεις επικαλούνται δημοσιονομικούς περιορισμούς για να περιορίσουν δαπάνες σε υγεία, παιδεία και κοινωνική προστασία. Την ίδια ώρα, τεράστια κεφάλαια παραμένουν ουσιαστικά εκτός φορολογικού ελέγχου, αξιοποιώντας φορολογικούς παραδείσους, περίπλοκες εταιρικές δομές και πολιτική ανοχή.

Στο τραπέζι της ακρόασης αναμένεται να τεθούν ερωτήματα που αγγίζουν τον πυρήνα του ευρωπαϊκού οικονομικού μοντέλου. Μπορεί να υπάρξει πραγματική φορολογική δικαιοσύνη χωρίς να αγγίξει κανείς τον συσσωρευμένο πλούτο; Πώς μπορεί να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών όταν το αίσθημα ότι «οι ίδιοι πληρώνουν πάντα τον λογαριασμό» ενισχύεται; Και, τελικά, ποια Ευρώπη επιλέγεται: μια Ευρώπη της κοινωνικής συνοχής ή μια Ευρώπη των προνομίων;

Η πρωτοβουλία αυτή λειτουργεί και ως πολιτικό τεστ για τις κυβερνήσεις και τις πολιτικές ομάδες που, παρά τη ρητορική περί κοινωνικής δικαιοσύνης, αποφεύγουν να συγκρουστούν με τα μεγάλα συμφέροντα. Η φορολόγηση των υπερπλουσίων παραμένει κόκκινο πανί για νεοφιλελεύρες αντιλήψεις που θεωρούν τον πλούτο ταμπού και την αναδιανομή απειλή.

Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι αμείλικτη. Χωρίς δίκαιο και αποτελεσματικό φορολογικό σύστημα, οι κοινωνικές ανισότητες θα διευρύνονται και οι πολιτικές εντάσεις θα οξύνονται. Η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να λειτουργήσει όχι μόνο ως ενιαία αγορά, αλλά και ως κοινότητα αλληλεγγύης και δικαιοσύνης.

Η δημόσια ακρόαση της 11ης Δεκεμβρίου δεν λύνει από μόνη της το πρόβλημα. Αποτελεί, όμως, ένα κρίσιμο βήμα για να σπάσει η σιωπή και να τεθεί δημόσια το ζήτημα που πολλοί θα προτιμούσαν να μείνει στο σκοτάδι. Γιατί όσο η φορολογική αδικία παραμένει, τόσο θα υπονομεύεται το κοινωνικό συμβόλαιο πάνω στο οποίο υποτίθεται ότι οικοδομήθηκε η Ευρώπη. Και αυτό είναι ένα ερώτημα που δεν μπορεί να απαντηθεί με ευχολόγια, αλλά μόνο με πολιτική βούληση και σύγκρουση με τα πραγματικά προνόμια.