“Η Πολιτική έχει Πρόσωπο – Η Ηγεσία ως συνείδηση συλλογικής ευθύνης”

του Χρήστου Δούκα

«Δεν επιβραβεύουμε μόνο τις πρακτικές και τις δράσεις, αλλά κυρίως συμπεριφορές και αξίες… μια συνείδηση κοινωνικής προσφοράς και δικαιοσύνης είναι υπεράνω όλων»
(Χάρης Δούκας, Δήμαρχος Αθηναίων)

Η φράση αυτή δεν είναι απλώς μια πολιτική δήλωση. Είναι πυξίδα. Είναι μια σύνοψη του τι σημαίνει να πολιτεύεσαι σε εποχές όπου η Πολιτική απειλείται από την υποχώρηση του περιεχομένου της και τον κατακερματισμό των θεσμών της. Κι αν σήμερα κάτι λείπει, αυτό είναι η πολιτική με πρόσωπο – με ανθρώπινο, ηθικό, συμμετοχικό χαρακτήρα.

Η κρίση του πολιτικού συστήματος, με όλες τις γνωστές του αδυναμίες, έχει πυροδοτήσει συζητήσεις για τον ρόλο των ηγεσιών. Δεν είναι λίγοι όσοι υποστηρίζουν ότι τα ελλείμματα των πολιτικών ηγεσιών, ιδιαίτερα στον λεγόμενο “προοδευτικό χώρο”, συνδέονται με την απομάκρυνση της πολιτικής από την κοινωνία και τις πραγματικές της ανάγκες. Η ηγεσία συχνά εξαντλείται σε τεχνοκρατικά ή επικοινωνιακά προσόντα, χωρίς να αγγίζει τον πυρήνα: το κοινό καλό, τη συλλογική ευθύνη, την πνευματική και ηθική συγκρότηση.

Η ηγεσία σήμερα δεν μπορεί να είναι ηγεμονική με όρους ισχύος. Πρέπει να είναι ηγεσία με όρους «κυβερνητικότητας», όπως την περιέγραψε ο Μισέλ Φουκώ: η ικανότητα σύνδεσης των πρακτικών της διακυβέρνησης με τη βούληση, τις ανάγκες και τις επιθυμίες της κοινωνίας. Η Ηγεσία – με “Η” κεφαλαίο – δεν είναι αυταρχική καθοδήγηση· είναι η συνδετική ουσία ανάμεσα στη θεσμική λειτουργία και τη ζωντανή κοινωνική πραγματικότητα.

Ο ηγέτης, λοιπόν, δεν είναι ένας νέος Μεσσίας, ούτε ένας “Πρίγκιπας” κατά τον Μακιαβέλι. Είναι ο διευθυντής της συλλογικής μας ορχήστρας. Εκείνος που καλλιεργεί, συντονίζει και ενισχύει τις κοινωνικές δυνατότητες για αλλαγή. Μια ηγεσία χωρίς συμμετοχή είναι κενή. Μια πολιτική χωρίς αξίες είναι νεκρή.

Το πρόβλημα της εποχής δεν είναι η έλλειψη προτάσεων, αλλά η απουσία της πνευματικής και ηθικής δύναμης να εμπνεύσουν. Σαν να ξεχάσαμε τον Γκράμσι, που μιλούσε για την “ηγεμονία” ως το αποτέλεσμα μιας πολιτιστικής, ηθικής και διανοητικής συναίνεσης. Ποιοι, λοιπόν, μπορούν να οικοδομήσουν μια νέα κοινωνική πλειοψηφία βασισμένη στην εμπιστοσύνη, την ένταξη, την αξιοπρέπεια;

Η απάντηση δεν βρίσκεται στα πρόσωπα της εξουσίας, αλλά στους ανθρώπους της καθημερινότητας. Στην ανάδειξη του “πολίτη-νομοθέτη”, που όχι μόνο συμμετέχει, αλλά καθορίζει και μετασχηματίζει το κοινωνικό πλαίσιο. Γιατί, όπως εύστοχα το έθεσε ο Γκράμσι: ο νομοθέτης δεν είναι μόνο αυτός που θεσπίζει νόμους, αλλά και εκείνος που τροποποιεί τους κανόνες ζωής μέσα στην κοινότητα.

Αν θέλουμε να προχωρήσουμε μπροστά, χρειαζόμαστε ηγεσίες που ενεργοποιούν τη φαντασία, την ηθική και τη συλλογική πράξη. Που δεν αρκούνται στη διαχείριση, αλλά διακηρύσσουν: “Είμαστε όλοι Νομοθέτες”. Αυτό δεν είναι ουτοπία. Είναι η αρχή μιας αληθινής πολιτικής αναγέννησης.