Η Σκοτεινή Σκιά της 21ης Απριλίου: Από την Αποστασία στην Επιχείρηση “ΠΕΡΙΚΛΗΣ” και το Ξήλωμα της Δημοκρατίας

Σαν σήμερα, 21 Απριλίου, συμπληρώνονται 58 χρόνια από εκείνο το εφιαλτικό ξημέρωμα του 1967, όταν οι Αθηναίοι ξύπνησαν αντιμέτωποι με την εικόνα αρμάτων μάχης στους δρόμους και τον ήχο στρατιωτικών εμβατηρίων από τους ραδιοφωνικούς σταθμούς. Η 21η Απριλίου δεν ήταν ένα κεραυνός εν αιθρία, αλλά το ζοφερό επιστέγασμα μιας σειράς αντιδημοκρατικών ενεργειών και υπόγειων σχεδιασμών που δηλητηρίαζαν την πολιτική ζωή της χώρας για χρόνια.

Όπως εύστοχα επισημαίνει ο Χρήστος Δεμέτης, η επιβολή της δικτατορίας ήταν ένα «σοκ για όλο τον δημοκρατικό λαό», ένα «σημείο τομής με κατάλυση κάθε ελευθερίας». Ήταν, όμως, και το λογικό – αν και τραγικό – κατάληξη μιας περιόδου όπου το πολιτικό σύστημα, εμφορούμενο από έναν ακραίο «αντικομμουνισμό», όχι μόνο δεν κατάφερε να ελέγξει τις παρακρατικές ομάδες που το ίδιο είχε ανέχθεί μετά τον Εμφύλιο, αλλά υπήρξε και θύμα των δικών του βαθύτατων παθογενειών.

Στο πλαίσιο αυτό, η λεγόμενη «Αποστασία» του 1965 υπήρξε ένα κομβικό γεγονός, μια βαθιά τομή στο σώμα της δημοκρατίας. Η άνευ προηγουμένου παρέμβαση του Παλατιού, με την απομάκρυνση της νόμιμα εκλεγμένης κυβέρνησης του Γεωργίου Παπανδρέου, άνοιξε τον ασκό του Αιόλου. Δημιούργησε ένα κλίμα πολιτικής αστάθειας, όξυνε τα πάθη και κυρίως, έδειξε σε σκοτεινές δυνάμεις εντός και εκτός στρατεύματος ότι οι δημοκρατικοί θεσμοί ήταν ευάλωτοι, ότι μπορούσαν να παρακαμφθούν και να καταλυθούν.

Η αναφορά του Θάνου Βερέμη στην «Ανατομία της Δικτατορίας» σκιαγραφεί με σαφήνεια το εύθραυστο πολιτικό σκηνικό της εποχής. Η οικονομική ανάπτυξη και η σταδιακή χαλάρωση των αυταρχικών μέτρων της μετεμφυλιακής περιόδου είχαν δημιουργήσει προσδοκίες, οι οποίες όμως ενοχλούσαν βαθιά όσους κατείχαν θέσεις-κλειδιά στο κράτος και τον Στρατό. Οι επαγγελματικές ανησυχίες των αξιωματικών, σε συνδυασμό με τον βασιλικό και πολιτικό παραγοντισμό στις προαγωγές, δημιούργησαν ένα στρώμα ανασφαλών και δυσαρεστημένων αξιωματικών, έτοιμων να στηρίξουν αντιδημοκρατικές λύσεις.

Ωστόσο, στην ανάλυση των προδρομικών γεγονότων της 21ης Απριλίου, είναι αδιαμφισβήτητη η σημασία της επιχείρησης “ΠΕΡΙΚΛΗΣ”, ενός σκοτεινού σχεδίου που στόχευε ευθέως στην πολιτική εξόντωση του Ανδρέα Παπανδρέου. Η επιχείρηση αυτή, η οποία διέρρευσε σταδιακά στην κοινή γνώμη μεταπολιτευτικά, αποτελούσε ένα οργανωμένο σχέδιο σπίλωσης, ηθικής απαξίωσης και εν τέλει, φυσικής εξόντωσης του χαρισματικού ηγέτη της Ένωσης Κέντρου.

Φημολογείται έντονα ότι πίσω από την “ΠΕΡΙΚΛΗΣ” βρίσκονταν ακραία στοιχεία των μυστικών υπηρεσιών, σε στενή συνεργασία με παρακρατικούς μηχανισμούς και κύκλους του Παλατιού, που έβλεπαν στο πρόσωπο του Ανδρέα Παπανδρέου μια σοβαρή απειλή για τα κατεστημένα συμφέροντα και τις αντιδημοκρατικές τους επιδιώξεις. Η στοχοποίηση του Ανδρέα Παπανδρέου, η συστηματική διαστρέβλωση των πολιτικών του θέσεων και η προσπάθεια σύνδεσής του με αριστερές και κομμουνιστικές ιδεολογίες, δημιουργούσαν ένα τοξικό κλίμα που ευνοούσε την εκδήλωση ακραίων ενεργειών.

Η επιχείρηση “ΠΕΡΙΚΛΗΣ”, αν και δεν έφτασε στην ολοκλήρωσή της με τον τρόπο που πιθανόν επιδίωκαν οι εμπνευστές της, έπαιξε αναμφίβολα καθοριστικό ρόλο στην όξυνση του πολιτικού κλίματος και στην αποσταθεροποίηση της δημοκρατίας. Δημιούργησε ένα αίσθημα ανασφάλειας και φόβου στους δημοκρατικούς πολίτες και έδωσε θάρρος στις σκοτεινές δυνάμεις που επεδίωκαν την κατάλυση του πολιτεύματος.

Η 21η Απριλίου, λοιπόν, δεν ήταν ένα μεμονωμένο γεγονός. Ήταν το θλιβερό αποτέλεσμα μιας μακράς και σκοτεινής περιόδου, σημαδεμένης από την αποστασία του ’65, την αδίστακτη επιχείρηση “ΠΕΡΙΚΛΗΣ” και την αδυναμία του πολιτικού συστήματος να αντισταθεί στις δυνάμεις του παρακράτους και του αυταρχισμού. Η μνήμη εκείνης της μαύρης επετείου οφείλει να είναι ζωντανή, όχι μόνο ως καταγραφή ενός ιστορικού γεγονότος, αλλά και ως διαρκής υπενθύμιση των κινδύνων που ελλοχεύουν όταν η δημοκρατία υπονομεύεται εκ των έσω και όταν οι ελευθερίες καταπατώνται στο όνομα ιδεολογικών εμμονών και σκοτεινών συμφερόντων. Ο αγώνας για την υπεράσπιση της δημοκρατίας και των λαϊκών ελευθεριών παραμένει διαρκής και επίκαιρος.