Κίνδυνος για νέο “φιάσκο” για την Ελλάδα: Μέχρι τον Αύγουστο πρέπει να επενδυθούν 35.9 δισ ευρώ του “Ελλάδα 2.0” αλλιώς πρέπει να τα επιστρέψουμε

Μέχρι τον Αύγουστο, η χώρα καλείται να απορροφήσει 35,95 δισ. ευρώ από το πρόγραμμα, αλλιώς τα κονδύλια επιστρέφουν στις Βρυξέλλες. Πρόκειται για έναν δημοσιονομικό μαραθώνιο χωρίς προηγούμενο, με περισσότερες από 100 επενδύσεις και 76 μεταρρυθμίσεις να συνωστίζονται σε ένα ασφυκτικό χρονοδιάγραμμα. Στα χαρτιά, η συνολική κινητοποίηση πόρων ξεπερνά τα 60 δισ. ευρώ. Στην πράξη, το ερώτημα παραμένει αν υπάρχει κράτος ικανό να τα μετατρέψει σε έργο.

Η εικόνα που αναδύεται από την αγορά των δημοσίων συμβάσεων δεν αφήνει περιθώρια ωραιοποίησης. Το διαχρονικό έλλειμμα εκτελεστικής ικανότητας επανέρχεται με οξύτητα: ελλιπείς μελέτες, τεύχη δημοπράτησης που συντάσσονται υπό πίεση, αναθεωρήσεις εν μέσω υλοποίησης και χρονοδιαγράμματα που ελάχιστοι λαμβάνουν σοβαρά. Το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη χρημάτων, αλλά η αδυναμία να μεταφραστούν σε ώριμα, εκτελέσιμα έργα εντός προθεσμιών.

Στο επίκεντρο βρίσκεται το θεσμικό πλαίσιο. Ο Νόμος 4412/2016, που διέπει τις δημόσιες συμβάσεις, τροποποιείται με τέτοια συχνότητα ώστε οι ίδιοι οι εφαρμοστές του δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν τις αλλαγές. Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προετοιμάζει συνολική αναθεώρηση του ευρωπαϊκού πλαισίου, με ορίζοντα εφαρμογής τα επόμενα τέσσερα χρόνια. Με άλλα λόγια, οι κανόνες αλλάζουν ενώ το παιχνίδι βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη.

Το επιχειρησιακό ρίσκο εντείνεται από επιλογές που εγείρουν ερωτήματα χρονισμού. Η μετάβαση του ΕΣΗΔΗΣ σε Government Cloud, με σύμβαση ύψους 800.000 ευρώ και ορίζοντα υλοποίησης τριών μηνών, συμπίπτει με την κορύφωση της πίεσης για απορρόφηση. Η υποδομή που «τρέχει» το σύνολο των διαγωνισμών αλλάζει αρχιτεκτονική την πιο κρίσιμη στιγμή, αυξάνοντας τον κίνδυνο καθυστερήσεων ή αστοχιών σε ένα ήδη εύθραυστο οικοσύστημα.

Στελέχη της αγοράς μιλούν για ένα δομικό κενό που δεν καλύπτεται με υπουργικές αποφάσεις και ΦΕΚ. Η έλλειψη μηχανικών για την έγκαιρη ωρίμανση μελετών, η περιορισμένη τεχνική επάρκεια πολλών αναθετουσών αρχών και η απουσία σταθερών ψηφιακών εργαλείων δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η απορρόφηση μετατρέπεται σε αυτοσκοπό, εις βάρος της ποιότητας και της βιωσιμότητας των έργων.

Το κρίσιμο διακύβευμα δεν είναι λογιστικό, αλλά πολιτικό και διοικητικό. Αν η χώρα αποτύχει να αξιοποιήσει το παράθυρο του Ταμείου Ανάκαμψης, η απώλεια δεν θα είναι μόνο δημοσιονομική. Θα είναι χαμένη ευκαιρία ανασυγκρότησης ενός κράτους που εδώ και δεκαετίες αδυνατεί να περάσει από τον σχεδιασμό στην υλοποίηση

Η συζήτηση, τελικά, δεν μπορεί να αποφεύγει τον πυρήνα του προβλήματος: πρόκειται για γραφειοκρατική αδράνεια, για έλλειψη εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού ή για συνειδητή πολιτική επιλογή που προκρίνει τη διαχείριση της εικόνας έναντι της πραγματικής εκτέλεσης;