“Οι καλές, οι κακές και οι… “άσχημες” δημοσκοπήσεις”

Του Μπάμπη Αναστασιάδη

Στο ελληνικό πολιτικό οικοσύστημα, οι δημοσκοπήσεις δεν λειτουργούν απλώς ως εργαλεία καταγραφής της κοινής γνώμης. Ανάλογα με το αποτέλεσμα, μετατρέπονται πότε σε αδιάσειστα επιστημονικά δεδομένα και πότε σε ύποπτα κατασκευάσματα, σχεδόν εχθρικές πράξεις. Η στάση απέναντί τους δεν καθορίζεται από αρχές, αλλά από το αν τα ποσοστά χαμογελούν ή συνοφρυώνονται.

Το μοτίβο είναι παγιωμένο. Οι ίδιοι πολιτικοί και κομματικοί κύκλοι που καταγγέλλουν τις δημοσκοπήσεις ως «στημένες», «καθοδηγούμενες» ή «εργαλεία υπονόμευσης» όταν δεν τους ευνοούν, σπεύδουν να τις αναδείξουν σε αδιαμφισβήτητο πειστήριο αλήθειας μόλις η ίδια ακριβώς εταιρεία δημοσιεύσει ένα θετικό εύρημα. Τότε τα γραφήματα αποκτούν κύρος, οι αριθμοί γίνονται σημαία και τα ποσοστά περιφέρονται στα μέσα ενημέρωσης ως τεκμήρια πολιτικής δικαίωσης.

Υπάρχει, βέβαια, και μια δεύτερη σχολή σκέψης. Εκείνη που διαχωρίζει τις δημοσκοπήσεις σε «καλές» και «κακές» με μοναδικό κριτήριο το αν εξυπηρετούν το εκάστοτε αφήγημα. Οι καλές είναι όσες επιβεβαιώνουν τις προσδοκίες. Οι κακές είναι όσες τις διαψεύδουν. Και οι άσχημες είναι εκείνες που δεν μπορούν να ερμηνευθούν χωρίς προσφυγή σε θεωρίες συνωμοσίας, σκοτεινά κέντρα ή υποτιθέμενους εσωτερικούς εχθρούς. Σε αυτή την ανάγνωση, ποτέ δεν φταίει η πολιτική γραμμή, το μήνυμα ή η κοινωνική απήχηση. Φταίει πάντα ο μετρητής.

Αυτή η συμπεριφορά, ωστόσο, δεν αποτελεί πολιτικό κριτήριο. Είναι καθαρά επικοινωνιακό τέχνασμα και, μάλιστα, χαμηλών απαιτήσεων. Σίγουρα δεν συνάδει με τη σοβαρότητα που οφείλει να επιδεικνύει ένα κόμμα που φιλοδοξεί να κυβερνήσει. Ένας πολιτικός οργανισμός που διεκδικεί ρόλο εξουσίας οφείλει να αντέχει τα δυσάρεστα δεδομένα, όχι να τα απορρίπτει συλλήβδην. Οφείλει να μελετά τα επιστημονικά ευρήματα, να προβληματίζεται, να κάνει αυτοκριτική και, όταν χρειάζεται, να αναπροσαρμόζει τη στρατηγική του.

Η εύκολη διαδρομή είναι γνωστή και δοκιμασμένη: καταγγελίες, υπαινιγμοί, κραυγές και μια διαρκής αναζήτηση ενόχων, εντός και εκτός. Η δύσκολη, αλλά πολιτικά ώριμη επιλογή, είναι να αντικρίσει κανείς τον καθρέφτη των αριθμών, ακόμη κι αν το είδωλο δεν είναι κολακευτικό.

Στο τέλος της ημέρας, οι δημοσκοπήσεις δεν είναι ούτε καλές ούτε κακές. Είναι δεδομένα.

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν μας βολεύουν, αλλά αν διαθέτουμε την πολιτική ωριμότητα να τις αντιμετωπίζουμε χωρίς υστερία. Γιατί όποιος πανηγυρίζει όταν μετριέται ψηλά και εξανίσταται όταν μετριέται χαμηλά, δεν έχει πρόβλημα με τις δημοσκοπήσεις. Έχει πρόβλημα με την πραγματικότητα.