Πολιτική δικαίωση στην πράξη το «Όχι» στη συγκυβέρνηση με ΝΔ – «Πόνεσε» το Μαξίμου

Η απόφαση του ΠΑΣΟΚ να κλείσει οριστικά την πόρτα σε κάθε ενδεχόμενο συνεργασίας με τη Νέα Δημοκρατία δεν προκάλεσε απλώς αντιδράσεις· αποκάλυψε, με σχεδόν ωμό τρόπο, το στρατηγικό άγχος του Μεγάρου Μαξίμου. Πίσω από τη ρητορική περί «σταθερότητας» και «ευθύνης», κυβερνητικά στελέχη επιχειρούν να αναγνώσουν την επιλογή της Χαριλάου Τρικούπη ως πολιτικό λάθος. Ωστόσο, η επιμονή σε αυτό το αφήγημα προδίδει ακριβώς το αντίθετο: ότι η καθαρή γραμμή του ΠΑΣΟΚ αφαιρεί από τη Νέα Δημοκρατία ένα κρίσιμο εργαλείο πολιτικής κυριαρχίας.

Στο κυβερνητικό επιτελείο διαμορφώνεται πλέον μια γραμμή άμυνας που εστιάζει στο δίλημμα «αυτοδυναμία ή αστάθεια». Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία. Αποτελεί αναγκαστική προσαρμογή σε ένα νέο τοπίο, όπου το ΠΑΣΟΚ δεν αφήνει κανένα περιθώριο για μετεκλογικά σενάρια συνεκμετάλλευσης της εξουσίας. Η μέχρι πρότινος βολική ασάφεια –που επέτρεπε στη Νέα Δημοκρατία να εμφανίζεται ως ο κεντρικός πυλώνας μιας ευρύτερης κυβερνητικής λύσης– έχει πλέον καταρρεύσει.

Η κυβερνητική επιχειρηματολογία περί «ανευθυνότητας» του ΠΑΣΟΚ δείχνει να απευθύνεται κυρίως σε ένα ακροατήριο που φοβάται την πολιτική αβεβαιότητα. Όμως η ίδια αυτή επιχειρηματολογία φανερώνει και το πρόβλημα: χωρίς το ενδεχόμενο συνεργασίας, η Νέα Δημοκρατία υποχρεώνεται να διεκδικήσει εκ νέου, με καθαρούς όρους, την απόλυτη πολιτική κυριαρχία. Με άλλα λόγια, η στρατηγική της αυτοδυναμίας δεν είναι επιλογή ισχύος, αλλά μονόδρομος που επιβλήθηκε από την απόφαση του ΠΑΣΟΚ.

Παράλληλα, η επίκληση της «σταθερότητας» αποκτά πλέον χαρακτηριστικά πολιτικής πίεσης. Κυβερνητικά στελέχη επιχειρούν να μεταφράσουν την αυτόνομη πορεία του ΠΑΣΟΚ ως τάχα απροθυμία ανάληψης ευθύνης. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια κλασική αντιστροφή της πολιτικής πραγματικότητας: η άρνηση συμμετοχής σε ένα μοντέλο εξουσίας που έχει δεχθεί έντονη κριτική για θεσμικές εκτροπές και συγκεντρωτισμό παρουσιάζεται ως πρόβλημα, την ώρα που αποτελεί σαφή πολιτική θέση.

Η παρέμβαση του Αλέξης Τσίπρας προστίθεται σε αυτό το ήδη φορτισμένο σκηνικό, όχι ως ανεξάρτητος παράγοντας αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης πίεσης προς το ΠΑΣΟΚ. Η κριτική που ασκείται από τα αριστερά επιχειρεί να αμφισβητήσει τη στρατηγική αυτονομίας, την ίδια στιγμή που από τα δεξιά η κυβέρνηση επιχειρεί να τη στιγματίσει ως επικίνδυνη. Το αποτέλεσμα είναι μια διπλή επίθεση που, αντί να αποδυναμώνει, επιβεβαιώνει τον κομβικό ρόλο του ΠΑΣΟΚ στο πολιτικό σύστημα.

Στο Μέγαρο Μαξίμου, η ανησυχία είναι εμφανής. Η απώλεια της δυνατότητας πολιτικών ελιγμών μετά τις εκλογές περιορίζει δραστικά τα περιθώρια τακτικής. Η ρητορική περί «μοναδικής λύσης» της αυτοδυναμίας δεν αποτελεί πλέον στρατηγική υπεροχής, αλλά ένδειξη πολιτικής πίεσης. Και αυτό εξηγεί γιατί η απόφαση του ΠΑΣΟΚ αντιμετωπίζεται με τόση ένταση: όχι επειδή αποδυναμώνει το ίδιο, αλλά επειδή ανατρέπει έναν σχεδιασμό που για χρόνια θεωρούνταν δεδομένος.

Εν τέλει, η επιλογή της Χαριλάου Τρικούπη δεν φαίνεται να εγκλωβίζει το ΠΑΣΟΚ, όπως υποστηρίζει η κυβερνητική αφήγηση.

Αντιθέτως, επανακαθορίζει τους όρους του παιχνιδιού, μεταφέροντας το βάρος της απόδειξης στη Νέα Δημοκρατία και στον Κυριάκος Μητσοτάκης. Σε αυτό το νέο περιβάλλον, η πολιτική καθαρότητα παύει να είναι αδυναμία και μετατρέπεται σε παράγοντα πίεσης για όσους είχαν συνηθίσει να κινούνται στη ζώνη των «ευέλικτων» συνεργασιών.