«Πράσινη ανάπτυξη: Το σχέδιο της κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ του Γιώργου Παπανδρέου που πολεμήθηκε και τώρα δικαιώνεται»

Γράφει ο Γαβρής Αγγελος

Το ενεργειακό μοντέλο της Ευρώπης βρίσκεται σε κρίσιμη καμπή, με τις σκανδιναβικές χώρες να αποτελούν ένα απτό παράδειγμα πολιτικής βούλησης και στρατηγικού σχεδιασμού που λείπει εμφανώς από τον ευρωπαϊκό Νότο. Σε κράτη όπως η Νορβηγία, η Σουηδία και η Δανία, η μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν αποτελεί επικοινωνιακή βιτρίνα, αλλά βαθιά ριζωμένη πολιτική επιλογή δεκαετιών.

Η Νορβηγία, αξιοποιώντας τον υδροηλεκτρικό της πλούτο, καλύπτει σχεδόν το σύνολο των ενεργειακών της αναγκών από ανανεώσιμες πηγές, ενώ ταυτόχρονα επενδύει επιθετικά σε τεχνολογίες αποθήκευσης και ηλεκτροκίνησης. Στη Δανία, η αιολική ενέργεια έχει μετατραπεί σε πυλώνα της εθνικής οικονομίας, με το κράτος να λειτουργεί όχι απλώς ως ρυθμιστής αλλά ως επιταχυντής της πράσινης μετάβασης.

Η Σουηδία, από την πλευρά της, συνδυάζει υδροηλεκτρικά, πυρηνική ενέργεια χαμηλών εκπομπών και βιοενέργεια, επιτυγχάνοντας ένα από τα χαμηλότερα αποτυπώματα άνθρακα στην Ευρώπη.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ελληνική εμπειρία αποκτά ιδιαίτερο βάρος, όχι μόνο για όσα έγιναν αλλά και για όσα δεν επετράπη να εξελιχθούν. Ήδη από το 2009, η κυβέρνηση του Γιώργος Παπανδρέου είχε θέσει στο επίκεντρο τον όρο «πράσινη ανάπτυξη», επιχειρώντας να μετατοπίσει τη χώρα σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο με αιχμή τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τη βιωσιμότητα. Μια στρατηγική που, αν κριθεί εκ των υστέρων, προηγήθηκε της ευρωπαϊκής συγκυρίας και των σημερινών αναγκών.

Ωστόσο, εκείνη η πολιτική κατεύθυνση δεν βρήκε ποτέ το έδαφος που απαιτούσε. Αντιμέτωπη με ισχυρά οικονομικά συμφέροντα, αλλά και με εσωτερικές ανατροπές που προσέλαβαν χαρακτηριστικά πολιτικής αποσταθεροποίησης, η «πράσινη ανάπτυξη» λοιδορήθηκε ως ουτοπία. Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που, ακόμη και εντός του ΠΑΣΟΚ, την αντιμετώπισαν σκωπτικά ως «πράσινα άλογα», σε μια περίοδο που η χώρα βυθιζόταν στην κρίση και οι στρατηγικές επιλογές υποτάσσονταν σε βραχυπρόθεσμες επιβιώσεις

Το πολιτικό κόστος υπήρξε βαρύ. Η ανατροπή εκείνης της πορείας –μέσα από εξελίξεις που πολλοί περιγράφουν ως εσωκομματικό πραξικόπημα– σηματοδότησε όχι μόνο το τέλος μιας κυβέρνησης, αλλά και την αναστολή μιας διαφορετικής ενεργειακής και παραγωγικής προοπτικής για τη χώρα. Η τελευταία κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ έμεινε έτσι να λειτουργεί, εκ των υστέρων, ως μια ανεκπλήρωτη υπόσχεση μετάβασης.

Σήμερα, το 2026, η πραγματικότητα μοιάζει να επιβεβαιώνει εκείνες τις πρώιμες επιλογές. Η Ευρώπη επιταχύνει την πράσινη μετάβαση, οι ενεργειακές κρίσεις αποκαλύπτουν τα όρια της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και τα κράτη που επένδυσαν εγκαίρως απολαμβάνουν σαφή πλεονεκτήματα. Στον αντίποδα, η Ελλάδα εξακολουθεί να κινείται με καθυστερήσεις και αντιφάσεις, εγκλωβισμένη σε μια στρατηγική που συχνά μοιάζει να ακολουθεί αντί να διαμορφώνει τις εξελίξεις.

Η πράσινη μετάβαση δεν είναι πια ζήτημα θεωρίας ή πολιτικής ρητορικής. Είναι ζήτημα ιστορικής δικαίωσης επιλογών που λοιδορήθηκαν, αλλά επιβεβαιώνονται. Και όσο η χώρα καθυστερεί να αναμετρηθεί με εκείνες τις χαμένες ευκαιρίες, τόσο το κόστος –οικονομικό, κοινωνικό και γεωπολιτικό– θα διογκώνεται.