Προκριματικές εκλογές για τα ψηφοδέλτια: η πρόταση Δούκα, το καταστατικό του ΠΑΣΟΚ και το ευρωπαϊκό προηγούμενο

Γράφει ο Γαβρής Αγγελος – Δημοσιογράφος μέλος ΕΣΗΕΜΘ

Η δημόσια παρέμβαση του Χάρη Δούκα για τη θεσμοθέτηση προκριματικών εκλογών στη συγκρότηση των ψηφοδελτίων του ΠΑΣΟΚ δεν συνιστά ούτε επικοινωνιακό ελιγμό ούτε οργανωτική καινοτομία χωρίς θεσμικό έρεισμα.

Αντίθετα, εδράζεται ρητά στο ίδιο το καταστατικό του κόμματος και σε δοκιμασμένες δημοκρατικές πρακτικές που εφαρμόζονται επί δεκαετίες στα πλέον ανεπτυγμένα πολιτικά συστήματα της Ευρώπης και των Ηνωμένων Πολιτειών.

Σύμφωνα με την παράγραφο 6 του άρθρου 33 του καταστατικού του ΠΑΣΟΚ, για τις υποψηφιότητες στο Εθνικό και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατατίθενται προτάσεις από τα μέλη και τα όργανα του φορέα στην αρμόδια Επιτροπή Αξιολόγησης. Οι υποψήφιοι αναδεικνύονται μέσα από δημοκρατικές διαδικασίες ή και εσωκομματικές προκριματικές εκλογές, με τη συμμετοχή των μελών και με απόφαση της Κεντρικής Πολιτικής Επιτροπής ή, σε περιπτώσεις στενότητας χρόνου, του Εκτελεστικού Πολιτικού Συμβουλίου.

Παράλληλα, προβλέπεται η συγκρότηση εννεαμελούς ή ενδεκαμελούς επιτροπής αξιολόγησης ενόψει βουλευτικών, περιφερειακών και δημοτικών εκλογών.
Η θεσμική αυτή πρόβλεψη, ωστόσο, απέχει αισθητά από την πολιτική πρακτική των τελευταίων ετών.

Στην πράξη, τα ψηφοδέλτια του ΠΑΣΟΚ συγκροτούνται χωρίς να συνεδριάζει καμία επιτροπή, χωρίς οργανωμένο διάλογο και χωρίς ουσιαστική συμμετοχή της κομματικής βάσης.

Οι αποφάσεις για τις υποψηφιότητες σε κρίσιμες εκλογικές περιφέρειες, από τη Λέσβο και την Αιτωλοακαρνανία έως τον Νότιο Τομέα Αθηνών, λαμβάνονται κεντρικά, με τον πρόεδρο να έχει τον καθοριστικό λόγο. Πρόκειται για μια πρακτική που υπονομεύει το καταστατικό και ενισχύει ένα αρχηγικό μοντέλο λειτουργίας, ξένο προς την ιστορική φυσιογνωμία της παράταξης.

Σε αυτό το πλαίσιο, η πρόταση Δούκα έρχεται να αποκαταστήσει τη θεσμική και πολιτική κανονικότητα.

Η πρόταση Δούκα μάλιστα περιλαμβάνει την “αριστεινδειν” συμμετοχή των εν ενεργεία βουλευτών στα ψηφοδέλτια δίχως συμμετοχή σε προκριματικές εκλογές, κάτι τέτοιο μάλιστα θα δυνάμωνε την ασθενική παρουσία του κόμματος στα αστικά κέντρα

Οι προκριματικές εκλογές δεν αποτελούν ελληνική ιδιομορφία ούτε πείραμα χωρίς προηγούμενο. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, αποτελούν τον βασικό μηχανισμό επιλογής υποψηφίων για το Κογκρέσο και τη Γερουσία, με άμεση συμμετοχή εκατομμυρίων πολιτών. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ιδίως στο Εργατικό Κόμμα, η επιλογή υποψηφίων γίνεται με ενεργό ρόλο των τοπικών οργανώσεων και των μελών, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις εφαρμόζονται ανοικτές ή ημι-ανοικτές προκριματικές διαδικασίες.

Στη Γερμανία, τα κόμματα συγκροτούν τα ψηφοδέλτιά τους μέσω εσωκομματικών ψηφοφοριών και συνεδρίων, με έντονο ομοσπονδιακό χαρακτήρα και περιορισμό του αρχηγικού συγκεντρωτισμού.

Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει ότι οι προκριματικές εκλογές λειτουργούν ως εργαλείο πολιτικής ανανέωσης, ενίσχυσης της κοινωνικής νομιμοποίησης και ενεργοποίησης της βάσης. Όπου εφαρμόζονται με σαφείς κανόνες και διαφάνεια, παράγουν διάλογο, κινητοποιούν νέα στελέχη και αποδυναμώνουν τους κλειστούς μηχανισμούς εξουσίας.

Ακριβώς αυτή τη λογική ενσωματώνει η καθαρή πρόταση του Χάρη Δούκα, όπως διατυπώθηκε δημόσια. Προκριματικές εκλογές ανά εκλογική περιφέρεια, με συμμετοχή των μελών, ώστε τα ψηφοδέλτια του ΠΑΣΟΚ να μην αποτελούν προϊόν κεντρικών αποφάσεων, αλλά έκφραση συλλογικής πολιτικής βούλησης. Μια πρόταση που ανοίγει τον δρόμο σε νέο πολιτικό προσωπικό, ενισχύει τη διαφάνεια και επανασυνδέει το κόμμα με την κοινωνία

Σε μια περίοδο γενικευμένης απαξίωσης της πολιτικής και διεύρυνσης της αποχής, η συζήτηση για τις προκριματικές εκλογές δεν είναι δευτερεύουσα. Αγγίζει τον πυρήνα της δημοκρατικής λειτουργίας. Για το ΠΑΣΟΚ, που ιστορικά ταυτίστηκε με τη συμμετοχή και τη μαζική βάση, το διακύβευμα είναι σαφές: είτε θα επιμείνει σε ένα κλειστό, αρχηγικό μοντέλο αποφάσεων είτε θα τολμήσει να εφαρμόσει στην πράξη όσα το ίδιο έχει θεσμοθετήσει.

Η πρόταση Δούκα δεν απειλεί την ενότητα της παράταξης. Αντιθέτως, επιχειρεί να την ανασυστήσει σε στέρεες δημοκρατικές βάσεις, ανοίγοντας έναν αναγκαίο και ουσιαστικό διάλογο για το μέλλον του προοδευτικού χώρου.