Στο δρόμο για το συνέδριο ΠΑΣΟΚ: Οι 6+1 προτάσεις Δούκα για την Προοδευτική Αλλαγή

Γράφει ο Γαβρής Άγγελος

Η δημόσια παρέμβαση του Δημάρχου Αθηναίων Χάρη Δούκα για τη θεσμοθέτηση προκριματικών εκλογών στη συγκρότηση των ψηφοδελτίων του ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως επικοινωνιακό πυροτέχνημα ή ως προσωπική πολιτική διαφοροποίηση. Πρόκειται για μια καθαρά θεσμική τοποθέτηση, με σαφή καταστατικό και πολιτικό έρεισμα, που αγγίζει τον πυρήνα της εσωκομματικής δημοκρατίας και της φυσιογνωμίας της παράταξης.

Το καταστατικό του ΠΑΣΟΚ είναι απολύτως σαφές. Στο άρθρο 33 παράγραφος 6 προβλέπεται ρητά ότι οι υποψήφιοι για το Εθνικό και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αναδεικνύονται μέσα από δημοκρατικές διαδικασίες ή ακόμη και μέσω εσωκομματικών προκριματικών εκλογών, με συμμετοχή των μελών. Παράλληλα, προβλέπεται η συγκρότηση επιτροπών αξιολόγησης για όλες τις εκλογικές αναμετρήσεις. Η πρόβλεψη αυτή, ωστόσο, παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανενεργή τα τελευταία χρόνια.

Στην πράξη, τα ψηφοδέλτια συγκροτούνται κεντρικά, χωρίς συνεδριάσεις επιτροπών, χωρίς ουσιαστικό διάλογο στις οργανώσεις και χωρίς πραγματική συμμετοχή της βάσης. Από εκλογικές περιφέρειες της περιφέρειας έως κομβικούς αστικούς τομείς, οι αποφάσεις λαμβάνονται συγκεντρωτικά, με τον πρόεδρο να διατηρεί τον καθοριστικό λόγο. Ένα μοντέλο που απομακρύνεται από τη συλλογική παράδοση του ΠΑΣΟΚ και ενισχύει μια αρχηγική λογική λειτουργίας.

Σε αυτό το περιβάλλον, η πρόταση Δούκα λειτουργεί αποκαταστατικά. Δεν εισάγει κάτι εξωγενές στο κόμμα, αλλά επαναφέρει στην πράξη όσα το ίδιο το ΠΑΣΟΚ έχει θεσμοθετήσει. Προκριματικές εκλογές ανά εκλογική περιφέρεια, με συμμετοχή των μελών, ώστε τα ψηφοδέλτια να αποτελούν προϊόν πολιτικής νομιμοποίησης και όχι κλειστών αποφάσεων.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πρόβλεψη για τη συμμετοχή των εν ενεργεία βουλευτών στα ψηφοδέλτια χωρίς υποχρεωτική εμπλοκή σε προκριματικές διαδικασίες. Μια ρύθμιση που αποφεύγει εσωτερικές εντάσεις, διασφαλίζει τη θεσμική συνέχεια και ταυτόχρονα ανοίγει χώρο για νέα πολιτικά στελέχη, ιδίως στα μεγάλα αστικά κέντρα όπου το ΠΑΣΟΚ εμφανίζει διαχρονικές αδυναμίες.

Η διεθνής εμπειρία είναι αποκαλυπτική. Οι προκριματικές εκλογές αποτελούν βασικό εργαλείο επιλογής υποψηφίων στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ στην Ευρώπη εφαρμόζονται σε διάφορες μορφές από τα σοσιαλδημοκρατικά και εργατικά κόμματα, με έντονη συμμετοχή των μελών και των τοπικών οργανώσεων. Εκεί όπου εφαρμόζονται με σαφείς κανόνες, περιορίζουν τους μηχανισμούς, ενισχύουν τη νομιμοποίηση και ανανεώνουν το πολιτικό προσωπικό.

Ακριβώς αυτή τη λογική ενσωματώνει η πρόταση του Χάρη Δούκα. Δεν απειλεί την ενότητα του ΠΑΣΟΚ. Αντίθετα, επιχειρεί να την επαναθεμελιώσει σε δημοκρατικές βάσεις, σε μια περίοδο που η πολιτική απαξίωση και η αποχή διογκώνονται. Το ερώτημα για την παράταξη είναι βαθύ και υπαρξιακό. Θα συνεχίσει να λειτουργεί με κλειστά κέντρα αποφάσεων ή θα τολμήσει να εφαρμόσει στην πράξη τη συμμετοχική δημοκρατία που η ίδια διακήρυξε ιστορικά;

Η παρέμβαση Δούκα, σε συνδυασμό με τις έξι καθαρές πολιτικές προτάσεις που κατέθεσε ενόψει της συνεδρίασης της αξιωματικής αντιπολίτευσης, ανοίγει έναν αναγκαίο διάλογο για το μέλλον του ΠΑΣΟΚ. Όχι με όρους εσωστρέφειας, αλλά με όρους πολιτικής ανασύνταξης και επανασύνδεσης με την κοινωνία. Και αυτός ο διάλογος δεν μπορεί πλέον να αναβληθεί.

Οι 6 προτάσεις Δούκα:

Οι έξι προτάσεις που καταθέτει ο Χάρης Δούκας συγκροτούν ένα πλαίσιο πολιτικής επανατοποθέτησης. Δεν είναι όλες ίσης βαρύτητας, αλλά όλες συνομιλούν με τις παθογένειες που ταλανίζουν το κόμμα τα τελευταία χρόνια.

Η πρώτη πρόταση αφορά την ανάγκη να μεταφερθεί στο επίκεντρο το ίδιο το περιεχόμενο της προοδευτικής διακυβέρνησης. Ο Δούκας θέτει ξεκάθαρα ότι οι μεγάλες διαχωριστικές γραμμές της εποχής δεν είναι διαχειριστικές, αλλά βαθιά πολιτικές. Πρόοδος απέναντι στη συντήρηση, δημοκρατία απέναντι στην ολιγαρχία, κοινωνική δικαιοσύνη απέναντι στις ανισότητες. Η επισήμανση ότι το πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ παραμένει σε μεγάλο βαθμό «ανενεργό» ως κοινωνικό αφήγημα είναι κρίσιμη. Δεν αμφισβητείται η επάρκειά του, αλλά η αδυναμία του να γίνει κτήμα των πολιτών. Η αναφορά στη φορολόγηση του μεγάλου πλούτου και στη μείωση του χρόνου εργασίας δείχνει μια διάθεση πολιτικής σύγκρουσης με κατεστημένα συμφέροντα, κάτι που λείπει αισθητά από την αντιπολιτευτική πρακτική του κόμματος.

Η δεύτερη πρόταση αγγίζει το ζήτημα της κοινωνικής επανασύνδεσης. Ο Δούκας δεν μιλά για επικοινωνιακή προσέγγιση, αλλά για φυσική και πολιτική παρουσία. Χώροι εργασίας, αγροτικές περιοχές, κοινωνικά κινήματα, διαδηλώσεις. Η αυτοκριτική για την καθυστερημένη παρέμβαση στη Θεσσαλία και το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν είναι τυπική. Υποδηλώνει ότι το ΠΑΣΟΚ συχνά ακολουθεί τα γεγονότα αντί να τα προλαμβάνει πολιτικά. Και αυτό είναι στρατηγικό μειονέκτημα.

Η τρίτη πρόταση είναι ίσως η πιο σαφής πολιτικά. Η ανάγκη για ρητή και αδιαπραγμάτευτη άρνηση κάθε σεναρίου κυβερνητικής συνεργασίας με τη Νέα Δημοκρατία. Παρά τις διαβεβαιώσεις της ηγεσίας, η ασάφεια παραμένει και λειτουργεί διαβρωτικά. Ο Δούκας επισημαίνει ότι η προηγούμενη συγκυβέρνηση, όσο αναγκαία κι αν κρίθηκε τότε, άφησε βαθιά ίχνη αποϊδεολογικοποίησης. Η πρόταση για πολιτική σταθερότητα μέσω πολιτικής αλλαγής και όχι μέσω συναινέσεων κορυφής, επαναφέρει το ΠΑΣΟΚ σε έναν διακριτό ρόλο απέναντι στη δεξιά ηγεμονία.

Η τέταρτη πρόταση αφορά τον διάλογο με τις υπόλοιπες προοδευτικές δυνάμεις. Όχι ως υποκατάστατο της αυτόνομης πορείας, αλλά ως αναγκαίο συμπλήρωμά της. Ο Δούκας επαναφέρει μια ιστορική στρατηγική της παράταξης, τονίζοντας ότι η απομόνωση δεν συνιστά πολιτική αυτονομία. Η αναφορά στη Συνταγματική Αναθεώρηση δείχνει ότι ο διάλογος δεν πρέπει να εξαντλείται σε κοινοβουλευτικές συμπλεύσεις, αλλά να αποκτά στρατηγικό βάθος.

Η πέμπτη πρόταση επαναφέρει το πατριωτικό πρόσημο του ΠΑΣΟΚ, χωρίς εθνικιστικές υπερβολές. Η ανάγκη ειδικής συζήτησης για τα εθνικά και τα ευρωπαϊκά ζητήματα δεν είναι τυπική. Οι εξελίξεις στην αμυντική πολιτική, οι εξοπλιστικές συμφωνίες, οι σχέσεις ευρωπαϊκών χωρών με την Τουρκία και η στάση της Ελλάδας σε κρίσιμες ψηφοφορίες στο Ευρωκοινοβούλιο απαιτούν καθαρές θέσεις και συλλογικές αποφάσεις. Η κριτική για την αποχή ως πολιτική επιλογή είναι σαφής και αγγίζει τον πυρήνα της θεσμικής λειτουργίας.

Η έκτη και τελευταία πρόταση αφορά την εσωτερική συνοχή. Ο Δούκας θέτει ως προϋπόθεση επιτυχίας τη συμμετοχή όλων, χωρίς αποκλεισμούς και καχυποψία. Η διαφορετική άποψη αντιμετωπίζεται ως πλούτος και όχι ως απειλή. Η πρόταση για ανοιχτό, πολιτικό και δημοκρατικό Συνέδριο, με ανοιχτά μητρώα και καθολική συμμετοχή, επαναφέρει μνήμες από την ιστορική μαζικότητα του ΠΑΣΟΚ. Και ταυτόχρονα θέτει ένα έμμεσο ερώτημα. Θέλει πράγματι το κόμμα να ανοίξει ή φοβάται τις συνέπειες της συμμετοχής;

Συνολικά, οι έξι προτάσεις Δούκα συγκροτούν μια πολιτική πλατφόρμα που δεν απευθύνεται μόνο στην ηγεσία, αλλά κυρίως στη βάση και στην κοινωνία. Δεν υπόσχονται εύκολες λύσεις, ούτε διαχειριστική ομαλότητα. Θέτουν όμως καθαρά το διακύβευμα. Ή το ΠΑΣΟΚ θα επιχειρήσει μια θεσμική και πολιτική επανεκκίνηση, με σύγκρουση, συμμετοχή και σαφές ιδεολογικό στίγμα, ή θα παραμείνει εγκλωβισμένο σε μια αμήχανη ενδιάμεση κατάσταση, με φθίνουσα κοινωνική επιρροή.