Στον δρόμο για το συνέδριο ΠΑΣΟΚ: Οι πολιτικές παρεμβάσεις Δούκα και η αναγκαία “πολιτική ρήξη” για την Προοδευτική Αλλαγή

Γράφει ο Γαβρής Αγγελος

Η συζήτηση για την πορεία του ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής δεν μπορεί να περιοριστεί σε εσωκομματικές ισορροπίες ή σε τακτικισμούς εκλογικής επιβίωσης. Ο Χάρης Δούκας έχει τοποθετηθεί δημοσίως με σαφήνεια: το κόμμα οφείλει να αποφασίσει αν θα αποτελέσει φορέα πολιτικής ανατροπής ή συμπληρωματική δύναμη ενός συστήματος που αναπαράγει ανισότητες και πολιτική στασιμότητα. Οι παρεμβάσεις του, όπως έχουν καταγραφεί στον δημόσιο λόγο, συγκροτούν μια συνεκτική πλατφόρμα που μπορεί να λειτουργήσει ως οδηγός για το συνέδριο.

Κεντρικός άξονας των προτάσεών του είναι η ανάγκη για σαφή ιδεολογικό και πολιτικό διαχωρισμό από τη Νέα Δημοκρατία. Ο Δούκας έχει επανειλημμένως υποστηρίξει ότι το ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί να παραμένει σε μια γκρίζα ζώνη στρατηγικής αμφισημίας. Η απόρριψη κάθε σεναρίου συγκυβέρνησης με τη συντηρητική παράταξη δεν διατυπώνεται ως προσωπική προτίμηση, αλλά ως προϋπόθεση πολιτικής αξιοπιστίας. Η εμπειρία των προηγούμενων ετών, κατά τη δική του δημόσια αποτίμηση, οδήγησε σε σύγχυση ταυτότητας και σε απομάκρυνση κοινωνικών στρωμάτων που αναζητούν καθαρό προοδευτικό λόγο.

Η θέση αυτή δεν εξαντλείται σε μια αρνητική διατύπωση. Συνοδεύεται από την απαίτηση για προγραμματική σύγκρουση με τις κυρίαρχες πολιτικές επιλογές της κυβέρνησης: στην οικονομία, στη φορολογία, στην εργασία, στο κράτος δικαίου. Ο Δούκας έχει μιλήσει για την ανάγκη φορολόγησης του μεγάλου πλούτου, για δίκαιη ανακατανομή, για προστασία των εργαζομένων σε μια εποχή τεχνολογικών μετασχηματισμών. Οι αναφορές του στη μείωση του χρόνου εργασίας δεν παρουσιάζονται ως ρητορική χειρονομία, αλλά ως απάντηση σε μια οικονομία που παράγει πλούτο χωρίς να τον διαχέει.

Στον πυρήνα της συλλογιστικής του βρίσκεται η έννοια της προοδευτικής διακυβέρνησης. Όχι ως σύνθημα, αλλά ως συγκεκριμένη στρατηγική πλειοψηφίας. Ο Δούκας έχει επισημάνει ότι η πολιτική δεν είναι διαχείριση τεχνοκρατικών ισορροπιών, αλλά πεδίο σύγκρουσης αξιών. Η πρόοδος, κατά τη δική του διατύπωση, δεν μπορεί να συνυπάρχει με την ανοχή σε πολιτικές που εντείνουν τις κοινωνικές ανισότητες. Το συνέδριο, συνεπώς, καλείται να καθορίσει αν το κόμμα θα τοποθετηθεί ρητά απέναντι στις επιλογές που, όπως υποστηρίζει, ενισχύουν τους λίγους εις βάρος των πολλών.

Παράλληλα, έχει επιμείνει στη σύνδεση του κόμματος με την κοινωνία. Η κριτική του δεν στρέφεται μόνο προς την κυβέρνηση, αλλά και προς εσωτερικές πρακτικές που απομακρύνουν το κόμμα από τους χώρους εργασίας, τις γειτονιές, τις νεότερες γενιές. Στις δημόσιες παρεμβάσεις του, η αναφορά στη βάση δεν είναι διακοσμητική. Προτείνει ανοιχτές διαδικασίες, ενεργό συμμετοχή, προσφυγή στη δημοκρατική νομιμοποίηση για κρίσιμες αποφάσεις. Το συνέδριο, σύμφωνα με τη δική του οπτική, πρέπει να είναι πολιτικό γεγονός και όχι διοικητική τυπικότητα.

Η πρότασή του για ανοιχτά μητρώα και διευρυμένη συμμετοχή στις διαδικασίες εκλογής συνέδρων αποσκοπεί στην ανασύνθεση της σχέσης κόμματος και κοινωνίας. Η έννοια της ενότητας, όπως τη διατυπώνει, δεν ταυτίζεται με τη σιωπή ή με την απουσία διαφωνιών. Αντιθέτως, προϋποθέτει τη θεσμική κατοχύρωση του διαλόγου και την αναγνώριση ότι η πολυφωνία μπορεί να αποτελέσει δύναμη ανανέωσης.

Σημαντική διάσταση των παρεμβάσεών του αφορά τον διάλογο με άλλες προοδευτικές δυνάμεις. Ενώ απορρίπτει ρητά τη συνεργασία με τη Νέα Δημοκρατία, δεν εισηγείται απομόνωση. Έχει υποστηρίξει την ανάγκη συστηματικής συζήτησης με κόμματα και συλλογικότητες του ευρύτερου προοδευτικού χώρου, με στόχο τη διερεύνηση προγραμματικών συγκλίσεων. Η αυτόνομη εκλογική πορεία, όπως την περιγράφει, δεν αναιρεί την ευθύνη για αναζήτηση κοινών τόπων σε ζητήματα κοινωνικής πολιτικής, θεσμών και δημοκρατίας.

Στις δημόσιες τοποθετήσεις του έχει αναφερθεί και στα εθνικά και ευρωπαϊκά ζητήματα. Έχει ζητήσει ειδική συζήτηση για την εξωτερική πολιτική, την ευρωπαϊκή στρατηγική και τις αμυντικές επιλογές της χώρας. Η θέση του εστιάζει στην ανάγκη συλλογικής διαμόρφωσης γραμμής, με διαφάνεια και πολιτική λογοδοσία. Η ευρωπαϊκή διάσταση του κόμματος, κατά τον ίδιο, δεν μπορεί να περιορίζεται σε τυπικές αναφορές, αλλά οφείλει να συνδέεται με συγκεκριμένες πρωτοβουλίες για κοινωνική Ευρώπη και δημοκρατική εμβάθυνση.

Η έμφαση στη σύγκρουση με κατεστημένα συμφέροντα διατρέχει τον λόγο του. Ο Δούκας έχει μιλήσει για συμφέροντα που κρατούν τη χώρα καθηλωμένη. Η διατύπωση αυτή δεν συνοδεύεται από γενικόλογες καταγγελίες, αλλά από την πρόταση για θεσμική ενίσχυση της διαφάνειας και για πολιτικές που περιορίζουν την επιρροή της οικονομικής ισχύος στη δημόσια ζωή. Η υπεράσπιση του κράτους δικαίου, η ενίσχυση της ανεξαρτησίας των θεσμών και η προστασία των δικαιωμάτων αποτελούν, στον δημόσιο λόγο του, αναπόσπαστα στοιχεία μιας σύγχρονης σοσιαλδημοκρατικής ταυτότητας.

Η οικονομική πολιτική, όπως την έχει περιγράψει, στηρίζεται σε τρεις βασικούς άξονες: δίκαιη φορολογία, ενίσχυση του κοινωνικού κράτους και επένδυση στην καινοτομία με κοινωνικό πρόσημο. Η φορολόγηση του μεγάλου πλούτου προβάλλεται ως αναγκαία συνθήκη για τη χρηματοδότηση δημόσιων πολιτικών. Η μείωση των ανισοτήτων δεν αντιμετωπίζεται ως παρεπόμενο, αλλά ως κεντρικός στόχος.

Στο πεδίο της εργασίας, οι παρεμβάσεις του αναδεικνύουν την ανάγκη προστασίας των εργαζομένων σε μια μεταβαλλόμενη αγορά. Η συζήτηση για τον χρόνο εργασίας και για τα δικαιώματα στην ψηφιακή εποχή, όπως την έχει θέσει, εντάσσεται σε μια ευρύτερη προβληματική για τη σχέση τεχνολογίας και κοινωνίας. Το κόμμα, κατά τη θέση του, οφείλει να διατυπώσει συγκεκριμένες προτάσεις που να απαντούν στις ανησυχίες των νεότερων γενεών.

Το συνέδριο, επομένως, καλείται να αποφασίσει αν θα υιοθετήσει μια στρατηγική σαφούς αντιπαράθεσης με τις συντηρητικές πολιτικές και ταυτόχρονα μια στρατηγική κοινωνικής προοδευτικής διεύρυνσης. Η επιμονή του Δούκα στην ανάγκη πολιτικής αλλαγής δεν περιορίζεται σε εκλογική αριθμητική. Αφορά την ανασυγκρότηση μιας παράταξης που θα μπορεί να διεκδικήσει ηγετικό ρόλο στο προοδευτικό στρατόπεδο και φυσικά, θα αποτελέσει εν δυνάμει κυβερνητικό πόλο εξουσίας.

Στην ανάλυσή του, η στασιμότητα δεν είναι ουδέτερη. Η αδυναμία σαφούς τοποθέτησης οδηγεί, όπως έχει επισημάνει, σε απώλεια εμπιστοσύνης. Η κοινωνία, σύμφωνα με τη συλλογιστική του, αναζητεί καθαρές απαντήσεις. Η πρόταση για πολιτική αυτονομία, για ανοιχτές διαδικασίες και για συγκροτημένο προγραμματικό λόγο επιχειρεί να απαντήσει σε αυτή την απαίτηση.

Η ενότητα, όπως τη διατυπώνει, δεν είναι άθροισμα μηχανισμών. Είναι αποτέλεσμα πολιτικής συμφωνίας σε βασικές αρχές: κοινωνική δικαιοσύνη, δημοκρατική λογοδοσία, ευρωπαϊκός προσανατολισμός με κοινωνικό περιεχόμενο. Το συνέδριο, εφόσον υιοθετήσει αυτές τις κατευθύνσεις, μπορεί να αποτελέσει σημείο καμπής.

Η πλατφόρμα που προκύπτει από τις δημόσιες παρεμβάσεις του Δούκα δεν υπόσχεται εύκολες λύσεις. Προτείνει, όμως, μια καθαρή στρατηγική: ρήξη με τη συντήρηση, ανασύνδεση με την κοινωνία, θεσμική ανανέωση, προγραμματική σαφήνεια. Σε μια περίοδο πολιτικής ρευστότητας, η πρόταση αυτή διεκδικεί να επανατοποθετήσει το ΠΑΣΟΚ στο κέντρο της προοδευτικής συζήτησης, όχι ως συμπληρωματική δύναμη, αλλά ως φορέα πολιτικής πρωτοβουλίας.

Το συνέδριο θα κρίνει αν αυτή η κατεύθυνση θα μετατραπεί σε συλλογική απόφαση. Οι παρεμβάσεις του Δούκα έχουν ήδη καταγράψει το πλαίσιο. Η τελική επιλογή ανήκει στο σώμα του κόμματος και, τελικά, στην κοινωνία που καλείται να αξιολογήσει αν το προοδευτικό σχέδιο μπορεί να αποκτήσει ξανά πειστικότητα και δυναμική.