Ταμείο Ανάκαμψης: Ανάπτυξη για ποιον;

Γράφει ο Γαβρής Αγγελος

Το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) παρουσιάστηκε ως η χρυσή ευκαιρία για τη μεγάλη μεταστροφή της ευρωπαϊκής – και ελληνικής – οικονομίας προς μια πράσινη και ψηφιακή εποχή. Όμως, με τα πρώτα απολογιστικά στοιχεία στο τραπέζι, διαμορφώνεται μια εικόνα λιγότερο εντυπωσιακή, ίσως και ανησυχητική: η πραγματική επίπτωση του ΤΑΑ στο ΑΕΠ παραμένει περιορισμένη, ενώ η ροή χρηματοδότησης δείχνει να εξυπηρετεί μια στενή επιχειρηματική ελίτ.

Ποιοι επωφελούνται πραγματικά;

Η Ελλάδα εμφανίζεται να έχει τη μεγαλύτερη «άμεση επίπτωση» του ΤΑΑ στο ΑΕΠ της – 28,8 δισ. ευρώ ή 9,4% του ΑΕΠ, σύμφωνα με την πρόσφατη έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ωστόσο, η έμμεση επίπτωση είναι η χαμηλότερη στην Ε.Ε.: μόλις 1,8 δισ. ευρώ ή 0,6% του ΑΕΠ.

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Ότι το ΤΑΑ δεν κινητοποιεί ευρύτερες παραγωγικές δυνάμεις, δεν ενεργοποιεί αλυσίδες αξίας, δεν ενδυναμώνει τις ΜμΕ. Οι πόροι φαίνεται να διοχετεύονται κυρίως σε έργα που εκτελούνται από λίγες μεγάλες εταιρείες, χωρίς ουσιαστικό αποτύπωμα στην υπόλοιπη οικονομία.

Αντιθέτως, χώρες όπως η Γερμανία, η Ιταλία ή η Πολωνία καταγράφουν σημαντικά υψηλότερες έμμεσες επιπτώσεις, παρότι σε αρκετές περιπτώσεις τα έργα υλοποιούνται αλλού. Μήπως η διαφορά είναι ότι εκεί υπάρχει παραγωγική βάση, τεχνογνωσία και δυνατότητα εξαγωγικής εκμετάλλευσης των ευκαιριών;

Ανάπτυξη ή λογιστική μεγέθυνση;

Στην Ελλάδα, η «αναπτυξιακή ώθηση» φαίνεται να μεταφράζεται σε αύξηση κύκλου εργασιών συγκεκριμένων μεγάλων κατασκευαστικών, τεχνολογικών και συμβουλευτικών ομίλων. Πού είναι η κοινωνική απόδοση αυτών των επενδύσεων; Υπάρχει αξιολόγηση για τη συμβολή τους στη διατήρηση ή δημιουργία θέσεων εργασίας; Πόσες ΜμΕ έχουν μπει στην εφοδιαστική αλυσίδα των έργων;

Απουσιάζει:

• Η διάχυση πόρων στις τοπικές κοινωνίες,
• Η σύνδεση των έργων με τη μακροπρόθεσμη απασχόληση,
• Η παραγωγή υποδομών με κοινωνική και περιβαλλοντική προστιθέμενη αξία.

Χρηματοδότηση χωρίς παραγωγικό σχέδιο;

Το πρόβλημα δεν είναι το εργαλείο, αλλά ο τρόπος χρήσης του. Χωρίς στρατηγικό σχέδιο παραγωγικής ανασυγκρότησης, με όρους κοινωνικής δικαιοσύνης και τεχνολογικής αυτονομίας, το ΤΑΑ κινδυνεύει να ενισχύσει τις υφιστάμενες ανισορροπίες. Μήπως το αφήγημα της «ανάκαμψης» λειτουργεί περισσότερο ως άλλοθι για τη συγκέντρωση δημόσιων πόρων σε λίγους «πρωταθλητές»;

Αν δεν υπάρξει ριζική αναθεώρηση του εθνικού σχεδίου, με διαφάνεια, δημοκρατικό σχεδιασμό και στροφή στις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας και της παραγωγής, τότε το Ταμείο Ανάκαμψης δεν θα καταγραφεί ως εφαλτήριο ανάπτυξης, αλλά ως μια ιστορική ευκαιρία που χάθηκε στην αδιαφάνεια και την αδράνεια.

Το ερώτημα παραμένει: ανάκαμψη για ποιον;